చిన్తయానః స ధర్మస్య సూక్ష్మాం గతిమథాబ్రవీత్। శ్రద్దధానేన వై భావ్యే గచ్ఛామి మిథిలామహమ్
ధర్మం యొక్క సూక్ష్మమైన మార్గాన్ని ఆలోచిస్తూ, "నమ్మకంతో నేను మిథిలాకు వెళ్తాను" అని అన్నాడు.
కృతాత్మా ధర్మవిత్తస్యాం వ్యాధో నివసతే కిల। తం గచ్చామ్యహమద్యైవ ధర్మం ప్రష్టుం తపోధనమ్
ఆ పట్టణంలో ధర్మాన్ని తెలిసిన, మనస్సును నియంత్రించుకున్న ఒక వ్యాధుడు ఉంటాడని అంటారు. ఈ రోజు నేనే అతని దగ్గరకు వెళ్లి ధర్మాన్ని అడుగుతాను.
ఇతిసంచిన్త్య మనసా శ్రద్దధానః స్త్రియా వచః। బలాకాప్రత్యయేనాసౌ ధర్మ్యైశ్చ వచనైః శుభైః
ఆ స్త్రీ మాటలను, బలాకా పక్షి చెప్పిన ధర్మబోధనలను నమ్మకంతో మనసులో ఆలోచిస్తూ, ధర్మాన్ని సాధించాలనే సంకల్పం చేసాడు.
సంప్రతస్థే స మిథిలాం కౌతూహలసమన్వితః। అతిక్రామన్నరణ్యాని గ్రామాంశ్చ నగరాణి చ
ఆయన మిథిలా నగరానికి వెళ్లేందుకు ఉత్సాహంతో బయలుదేరి, అడవులు, గ్రామాలు, పట్టణాలు దాటి ప్రయాణించాడు.
తతో జగామ మిథిలాం జనకేన సురక్షితామ్। ధర్మసేతుసమాకీర్ణాం యజ్ఞోత్సవవతీం శుభామ్
ఆ తరువాత, జనకుడు రక్షిస్తున్న, ధర్మమార్గంతో నిండిన, యజ్ఞోత్సవాలతో అలంకరించబడిన మిథిలా నగరానికి చేరుకున్నాడు.
గోపురాట్టాలకవతీం హర్మ్యప్రాకారశోభనామ్। ప్రవిశ్య నగరీం రమ్యాం విమానైర్బహుభిర్యుతామ్
గోపురాలు, అట్టాళ్లు, అద్భుతమైన భవనాలు, అనేక విమానాలతో అలంకరించబడిన ఆ అందమైన నగరంలోకి ప్రవేశించాడు.
పణ్యైశ్చ బహుభిర్యుక్తాం సువిభక్తమహాపథామ్। అశ్వై రథైస్తథా నాగైర్యోధైశ్చ బహుభిర్యుతామ్
ఆ నగరం ఎన్నో వస్తువులతో నిండినది, విస్తృతమైన ప్రధాన వీధులతో, గుర్రాలు, రథాలు, ఏనుగులు, అనేక యోధులతో కిక్కిరిసినది.
హృష్టపుష్టజనాకీర్ణాం నిత్యోత్సవసమాకులామ్। సోఽపస్యద్బహువృత్తాన్తాం బ్రాహ్మణః సమతిక్రమన్
ఆ నగరం ఆనందంగా, సంపన్నంగా ఉన్న ప్రజలతో, ఎప్పుడూ ఉత్సవాలతో నిండినది. ఆ బ్రాహ్మణుడు అక్కడ అనేక సంఘటనలను చూశాడు.
ధర్మవ్యాధమపృచ్ఛచ్చ స చాస్య కథితో ద్విజైః। అపశ్యత్తత్రగత్వా తం సూనామధ్యే వ్యవస్థితమ్
అతడు ధర్మవ్యాధుని గురించి అడిగాడు. అక్కడి బ్రాహ్మణులు అతనికి వివరంగా చెప్పారు. అక్కడికి వెళ్లి, తన కుమారుల మధ్య నిలబడి ఉన్న ధర్మవ్యాధునిని చూశాడు.
మార్గమాహిపమాంసాని విక్రీణన్తం తపస్వినమ్। ఆకులత్వాచ్చ క్రేతృణామేకాన్తే సంస్థితో ద్విజః
అతడు ఆ తపస్వి పాములు మరియు ఇతర జంతువుల మాంసాన్ని అమ్ముతున్నదాన్ని చూశాడు. కొనుగోలుదారుల గుంపు వల్ల ఆ బ్రాహ్మణుడు పక్కన నిలబడ్డాడు.
స తు జ్ఞాతా ద్విజం ప్రాప్తం సహసా సంభ్రమోత్థితః। ఆజగామ యతో విప్రః స్థిత ఏకాన్తఆసనే
ఆ బ్రాహ్మణుడు వచ్చాడని గుర్తించిన వెంటనే, ఆ వ్యాధుడు తొందరగా లేచి, బ్రాహ్మణుడు ఒంటరిగా కూర్చున్న చోటికి వచ్చాడు.
అభివాదయే త్వాం భగవన్స్వాగతం తే ద్విజోత్తమ। అహం వ్యాధో హి భద్రం తే కిం కరోమి ప్రశాధి మామ్
ఆయనకు నమస్కరించి, "భగవంతుడా, స్వాగతం. ద్విజశ్రేష్ఠుడా, నేను వ్యాధిని. నీకు మంగళం కలగాలి. నేను ఏం చేయగలను? చెప్పు, నేను చేయడానికి సిద్ధంగా ఉన్నాను," అని అన్నాడు.
ఏకపత్న్యా యదుక్తోసి గచ్ఛ త్వం మిథిలామితి। జానామ్యేతదహం సర్వం యదర్థం త్వమిహాగతః
"నీ భార్య చెప్పినట్లు నీవు మిథిలా నగరానికి వెళ్లాలని చెప్పబడింది. నీవు ఇక్కడకు ఎందుకు వచ్చావో నాకు అన్నీ తెలుసు," అని అన్నాడు.
శ్రుత్వా చ తస్య తద్వాక్యం స విప్రో భృశవిస్మితః। ద్వితీయమిదమాశ్చర్యమిత్యచిన్తయత ద్విజః
ఆ మాటలు విని ఆ బ్రాహ్మణుడు చాలా ఆశ్చర్యపోయాడు. "ఇది ఇంకొక అద్భుతం," అని మనసులో ఆలోచించాడు.
అదేశస్థం హి తే స్తానమితి వ్యాఘోఽబ్రవీద్ద్విజమ్। గృహం గచ్ఛావ భగవన్యది తే రోచతేఽనఘ
ఆ వ్యాధుడు బ్రాహ్మణుడిని చూచి, "ఇక్కడ నీకు ఉండటానికి అనుకూలమైన స్థలం కాదు. నీకు ఇష్టం ఉంటే, భగవంతుడా, మనం నా ఇంటికి వెళ్ళుదాం," అని ఆహ్వానించాడు.
బాఢమిత్యేవ తం విప్రో హృష్టో వచనమబ్రవీత్। అగ్రతస్తు ద్విజం కృత్వా స జగామ గృహం ప్రతి
బ్రాహ్మణుడు ఆనందంతో, "సరే," అని సమ్మతించాడు. ఆ వ్యాధుడు బ్రాహ్మణుడిని ముందుగా నడిపిస్తూ తన ఇంటివైపు తీసుకెళ్ళాడు.
ప్రవిశ్య చ గృహంరమ్యమాసనేనాభిపూజితః। `అర్ధ్యేణ చ స వై తేన వ్యాధేన ద్విజసత్తమః
ఆ అందమైన ఇంట్లోకి ప్రవేశించిన తర్వాత, ఆ వ్యాధుడు బ్రాహ్మణునికి ఆసనం అందించి, పాదాలు కడుక్కోవడానికి నీరు ఇచ్చి గౌరవించాడు.
పాద్యమాచమనీయం చ ప్రతిగృహ్య ద్విజోత్తమః। తతః సుఖోపవిష్స్తం వ్యాధం వచనమబ్రవీత్
పాద్యాన్ని, ఆచమనం స్వీకరించిన బ్రాహ్మణుడు, సుఖంగా కూర్చొని, ఆ వ్యాధునితో మాట్లాడాడు.
కర్మైతద్వై న సదృశం భవతః ప్రతిభాతి మే। అనుతప్యే భృశం తాత తవ ఘోరేణ కర్మణా
"నీ పని నీకు సరిపోయేలా అనిపించడం లేదు. నీ భయంకరమైన వృత్తి చూసి నాకు చాలా బాధగా ఉంది, మిత్రమా," అని అన్నాడు.
కులోచితమిదం కర్మ పితృపైతామహం పరమ్। వర్తమానస్య మే ధర్మే స్వే మన్యుం మా కృథా ద్విజ
"ఈ పని మా వంశపారంపర్యంగా, మా తండ్రి, తాతల నుంచి వచ్చినది. నేను నా ధర్మాన్ని పాటిస్తున్నాను. బ్రాహ్మణుడా, నాపై కోపపడవద్దు," అని అన్నాడు.
విధాత్రా విహితం పూర్వం కర్మ స్వమనుపాలయన్। ప్రయత్నాచ్చ గురూ వృద్ధౌ శుశ్రూషేఽహం ద్విజోత్తమ
"సృష్టికర్త ఇచ్చిన పనిని నేను నిబద్ధతతో చేస్తూ, నా గురువులు, పెద్దలను శ్రద్ధగా సేవించాను, ద్విజశ్రేష్ఠుడా," అని అన్నాడు.
సత్యం వదే నాభ్యసూయే యథాశక్తి దదామి చ। దేవతాతిథిభృత్యానామవశిష్టేన వర్తయే
"నేను ఎప్పుడూ నిజం మాట్లాడుతాను, ఎవ్వరిపట్ల అసూయ చూపను, నా శక్తికి తగినంత దానం చేస్తాను. మిగిలినదానితో దేవతలు, అతిథులు, పనివారిని పోషిస్తాను," అని అన్నాడు.
న కుత్సయామ్యహం కించిన్న గర్హే బలవత్తరమ్। కృతమన్వేతి కర్తారం పురా కర్మ ద్విజేత్తమ
"నేను ఏ పనినీ తక్కువగా చూడను, బలమైనదాన్ని నిందించను. చేసిన పని, చేసే మనిషిని అనుసరిస్తుంది, ద్విజశ్రేష్ఠుడా," అని అన్నాడు.
కృషిగోరక్ష్యవాణిజ్యమిహ లోకస్య జీవనమ్। దణ్డనీతిస్త్రయో విద్యా తేన లోకో భవత్యుత
"ఈ లోకంలో ప్రజల జీవనాధారం వ్యవసాయం, పశుపోషణ, వ్యాపారం. వీటితో పాటు శిక్ష విధానం కూడా ప్రపంచాన్ని నిలబెడుతుంది," అని అన్నాడు.
కర్మ శూద్రే కృషిర్వైశ్యే సంగ్రామః క్షత్రియే స్మృతః। బ్రహ్మచర్యతపోమన్త్రాః సత్యం చ బ్రాహ్మణే సదా
"వ్యవసాయం శూద్రుని ధర్మం, వ్యాపారం వైశ్యునిది, యుద్ధం క్షత్రియునిది. బ్రాహ్మణునికి బ్రహ్మచర్యం, తపస్సు, మంత్రపఠనం, సత్యం ఎప్పుడూ ఉండాలి," అని అన్నాడు.
రాజా ప్రశాస్తి ధర్మేణ స్వకర్మనిరతాః ప్రజాః। వికర్మాణశ్చ యే కేచిత్తాన్యునక్తి స్వకర్మసు
"రాజు ప్రజలు తమ తమ కర్తవ్యాల్లో నిబద్ధంగా ఉన్నప్పుడు ధర్మంతో పాలిస్తాడు. ఎవరు తప్పుగా ప్రవర్తిస్తే, వారిని వారి పనులనుంచి ఆపుతాడు," అని అన్నాడు.
భేతవ్యం హి సదా రాజ్ఞాం ప్రజానామధిపా హితే। మారయన్తి వికర్మస్థం లుబ్ధా మృగమివేషుభిః
"ప్రజల శ్రేయస్సు కోరే పాలకులను ఎప్పుడూ భయపడాలి. వారు తప్పు చేసే, లోభులను, వ్యాధిలా బాణాలతో మృగాన్ని చంపినట్లు సంహరిస్తారు," అని అన్నాడు.
జనకస్యేహ విప్రర్షే వికర్మస్థో న విద్యతే। స్వకర్మనిరతా వర్ణాశ్చత్వారోపి ద్విజోత్తమ
"జనకుని రాజ్యంలో, బ్రాహ్మణ మహర్షీ, ఎవ్వరూ తప్పు చేయరు. నాలుగు వర్ణాలవారు తమ తమ కర్తవ్యాల్లో నిబద్ధంగా ఉంటారు, ద్విజశ్రేష్ఠుడా," అని అన్నాడు.
స ఏష జనకో రాజా దుర్వృత్తమపి చేత్సుతమ్। దణ్డ్యం దణ్డే నిక్షిపతి యథా న గ్లాతి ధార్మికమ్
ఈ జనకుడు రాజు, తన కుమారుడు చెడు పనులు చేసినా, ధర్మాన్ని పాటిస్తూ శిక్ష విధిస్తాడు. అలా ధార్మికులు ఎలాంటి హాని చెందకుండా కాపాడతాడు.
సుయుక్తచారో నృపతిః సర్వం ధర్మేణ పశ్యతి। శ్రీశ్చ రాజ్యం చ దణ్డశ్చ క్షత్రియాణాం ద్విజోత్తమ
రాజు మంచి బుద్ధితో అన్నీ విషయాలను ధర్మబద్ధంగా పరిశీలిస్తాడు. ధనం, రాజ్యం, శిక్ష — ఇవన్నీ క్షత్రియులకు చెందుతాయి, బ్రాహ్మణోత్తమా!