శ్రుతిప్రమాణో ధర్మః స్యాదితి వృద్ధానుశాసనమ్। బహుధా దృశ్యతే ధర్మః సూక్ష్మ ఏవ ద్విజోత్తమ
ధర్మానికి ఆధారం శాస్త్రాలేనని పెద్దలు ఉపదేశిస్తారు. ధర్మం అనేక రూపాల్లో కనిపిస్తుంది, ద్విజశ్రేష్ఠా, అది చాలా సూక్ష్మమైనది.
భగవానపి ధర్మజ్ఞః స్వాద్యాయనిరతః శుచిః। న తు తత్త్వేన భగవన్దర్మం వేత్సీతి మే మతిః
ధర్మాన్ని తెలిసినవాడు, స్వాధ్యాయంలో నిమగ్నుడైనవాడు, శుచిగా ఉండేవాడు అయినా, పరిపూర్ణంగా ధర్మాన్ని తెలుసు అన్న నమ్మకం నాకు లేదు, భగవంతుడా.
యది విప్ర న జానీషే ధర్మం పరమకం ద్విజ। ధర్మవ్యాధం తత పృచ్ఛ గత్వా తు మిథిలాం పురీమ్
ఓ బ్రాహ్మణా, నీవు పరమధర్మాన్ని తెలియకపోతే, మిథిలా నగరానికి వెళ్లి, అక్కడ ఉన్న ధర్మవ్యాధుని దగ్గర అడుగు.
మాతాపితృభ్యాం శుశ్రూపుః సత్యవాదీ జితేన్ద్రియః। మిథిలాయాం వసేద్వ్యాధః స తే ధర్మాన్ప్రవక్ష్యతి
మిథిలా పట్టణంలో ఒక వ్యాధుడు ఉంటాడు. అతడు తల్లిదండ్రులకు సేవ చేస్తాడు, నిజం మాత్రమే మాట్లాడతాడు, తన ఇంద్రియాలను జయించుకున్నవాడు. అతడు నీకు ధర్మాన్ని వివరంగా చెప్పగలడు.
తత్ర గచ్ఛస్వ భద్రం తే యథాకామం ద్విజోత్తమ। `వ్యాధః పరమధర్మాత్మా స తే ఛేత్స్యతి సంశయమ్
కాబట్టి, ఓ ఉత్తమ బ్రాహ్మణా, నీవు అక్కడికి వెళ్లు. నీకు శుభం కలగాలి. ఆ ధర్మవ్యాధుడు, పరమధర్మంలో స్థిరమైనవాడు, నీ సందేహాలను తీర్చగలడు.
అత్యుక్తమపి మే సర్వం క్షన్తుమర్హస్యనిన్దిత। స్త్రియో హ్యవధ్యాః సర్వేషాం యే ధర్మమభివిన్దతే
ఓ నిర్దోషినీ, నేను ఏదైనా కఠినంగా మాట్లాడినప్పటికీ, నీవు నన్ను క్షమించాలి. ఎందుకంటే, ధర్మాన్ని తెలిసినవారు ఎవరూ స్త్రీలను హింసించరు.
ప్రీతోస్మి తవ భద్రం తే గతః క్రోధశ్చ శోభనే। ఉపాలమ్భస్త్వయా ప్రోక్తో మమ నిశ్రేయసం పరమ్
ఓ శుభలక్షణాలవల్లభా, నీవు చెప్పిన మాటలతో నేను సంతోషించాను. నీకు శుభం కలగాలి. నా కోపం పోయింది. నీవు చేసిన గద్దింపు నాకు గొప్ప మేలును చేసిందని భావిస్తున్నాను.
స్వస్తి తేఽస్తు గమిష్యామి సాధయిష్యామి శోభనే। `ధన్యా త్వమసి కల్యాణి యస్యాః స్యాద్వృత్తమీదృశమ్
నీకు మంగళం కలగాలి. నేను ఇప్పుడు వెళ్ళి, ఈ పని నెరవేర్చుతాను. నీ ప్రవర్తన ఇంత మంచిదిగా ఉండటం వల్ల నీవు నిజంగా ధన్యురాలు, కల్యాణిని.
తయా విసృష్టో నిర్గత్య స్వమేవ భవనం యయౌ। వినిన్దన్స స్వమాత్మానం కౌశికో ద్విజసత్తమః ।। వస్త్రిణో వస్త్రదా యాన్తి అవస్త్రా యాన్త్యవస్త్రదాః
ఆమె పంపిన తరువాత, ఉత్తమ బ్రాహ్మణుడు కౌశికుడు తనను తాను నిందించుకుంటూ తన ఇంటికి వెళ్లాడు. దుస్తులు ఉన్నవారు దుస్తులు లేనివారికి ఇస్తారు. దుస్తులు లేనివారు దుస్తులు ఉన్నవారిని ఆశ్రయిస్తారు.
చిన్తయిత్వా తదాశ్చర్యం స్త్రియా ప్రోక్తమశేపతః। వినిన్దన్స ద్విజోఽఽత్మానమాగస్కృత ఇవాబభౌ
ఆ స్త్రీ చెప్పిన ఆశ్చర్యకరమైన మాటలను ఆలోచిస్తూ, ఆ బ్రాహ్మణుడు తనను తాను తప్పు చేసినట్టు నిందించుకున్నాడు.
చిన్తయానః స ధర్మస్య సూక్ష్మాం గతిమథాబ్రవీత్। శ్రద్దధానేన వై భావ్యే గచ్ఛామి మిథిలామహమ్
ధర్మం యొక్క సూక్ష్మమైన మార్గాన్ని ఆలోచిస్తూ, "నమ్మకంతో నేను మిథిలాకు వెళ్తాను" అని అన్నాడు.
కృతాత్మా ధర్మవిత్తస్యాం వ్యాధో నివసతే కిల। తం గచ్చామ్యహమద్యైవ ధర్మం ప్రష్టుం తపోధనమ్
ఆ పట్టణంలో ధర్మాన్ని తెలిసిన, మనస్సును నియంత్రించుకున్న ఒక వ్యాధుడు ఉంటాడని అంటారు. ఈ రోజు నేనే అతని దగ్గరకు వెళ్లి ధర్మాన్ని అడుగుతాను.
ఇతిసంచిన్త్య మనసా శ్రద్దధానః స్త్రియా వచః। బలాకాప్రత్యయేనాసౌ ధర్మ్యైశ్చ వచనైః శుభైః
ఆ స్త్రీ మాటలను, బలాకా పక్షి చెప్పిన ధర్మబోధనలను నమ్మకంతో మనసులో ఆలోచిస్తూ, ధర్మాన్ని సాధించాలనే సంకల్పం చేసాడు.
సంప్రతస్థే స మిథిలాం కౌతూహలసమన్వితః। అతిక్రామన్నరణ్యాని గ్రామాంశ్చ నగరాణి చ
ఆయన మిథిలా నగరానికి వెళ్లేందుకు ఉత్సాహంతో బయలుదేరి, అడవులు, గ్రామాలు, పట్టణాలు దాటి ప్రయాణించాడు.
తతో జగామ మిథిలాం జనకేన సురక్షితామ్। ధర్మసేతుసమాకీర్ణాం యజ్ఞోత్సవవతీం శుభామ్
ఆ తరువాత, జనకుడు రక్షిస్తున్న, ధర్మమార్గంతో నిండిన, యజ్ఞోత్సవాలతో అలంకరించబడిన మిథిలా నగరానికి చేరుకున్నాడు.
గోపురాట్టాలకవతీం హర్మ్యప్రాకారశోభనామ్। ప్రవిశ్య నగరీం రమ్యాం విమానైర్బహుభిర్యుతామ్
గోపురాలు, అట్టాళ్లు, అద్భుతమైన భవనాలు, అనేక విమానాలతో అలంకరించబడిన ఆ అందమైన నగరంలోకి ప్రవేశించాడు.
పణ్యైశ్చ బహుభిర్యుక్తాం సువిభక్తమహాపథామ్। అశ్వై రథైస్తథా నాగైర్యోధైశ్చ బహుభిర్యుతామ్
ఆ నగరం ఎన్నో వస్తువులతో నిండినది, విస్తృతమైన ప్రధాన వీధులతో, గుర్రాలు, రథాలు, ఏనుగులు, అనేక యోధులతో కిక్కిరిసినది.
హృష్టపుష్టజనాకీర్ణాం నిత్యోత్సవసమాకులామ్। సోఽపస్యద్బహువృత్తాన్తాం బ్రాహ్మణః సమతిక్రమన్
ఆ నగరం ఆనందంగా, సంపన్నంగా ఉన్న ప్రజలతో, ఎప్పుడూ ఉత్సవాలతో నిండినది. ఆ బ్రాహ్మణుడు అక్కడ అనేక సంఘటనలను చూశాడు.
ధర్మవ్యాధమపృచ్ఛచ్చ స చాస్య కథితో ద్విజైః। అపశ్యత్తత్రగత్వా తం సూనామధ్యే వ్యవస్థితమ్
అతడు ధర్మవ్యాధుని గురించి అడిగాడు. అక్కడి బ్రాహ్మణులు అతనికి వివరంగా చెప్పారు. అక్కడికి వెళ్లి, తన కుమారుల మధ్య నిలబడి ఉన్న ధర్మవ్యాధునిని చూశాడు.
మార్గమాహిపమాంసాని విక్రీణన్తం తపస్వినమ్। ఆకులత్వాచ్చ క్రేతృణామేకాన్తే సంస్థితో ద్విజః
అతడు ఆ తపస్వి పాములు మరియు ఇతర జంతువుల మాంసాన్ని అమ్ముతున్నదాన్ని చూశాడు. కొనుగోలుదారుల గుంపు వల్ల ఆ బ్రాహ్మణుడు పక్కన నిలబడ్డాడు.
స తు జ్ఞాతా ద్విజం ప్రాప్తం సహసా సంభ్రమోత్థితః। ఆజగామ యతో విప్రః స్థిత ఏకాన్తఆసనే
ఆ బ్రాహ్మణుడు వచ్చాడని గుర్తించిన వెంటనే, ఆ వ్యాధుడు తొందరగా లేచి, బ్రాహ్మణుడు ఒంటరిగా కూర్చున్న చోటికి వచ్చాడు.
అభివాదయే త్వాం భగవన్స్వాగతం తే ద్విజోత్తమ। అహం వ్యాధో హి భద్రం తే కిం కరోమి ప్రశాధి మామ్
ఆయనకు నమస్కరించి, "భగవంతుడా, స్వాగతం. ద్విజశ్రేష్ఠుడా, నేను వ్యాధిని. నీకు మంగళం కలగాలి. నేను ఏం చేయగలను? చెప్పు, నేను చేయడానికి సిద్ధంగా ఉన్నాను," అని అన్నాడు.
ఏకపత్న్యా యదుక్తోసి గచ్ఛ త్వం మిథిలామితి। జానామ్యేతదహం సర్వం యదర్థం త్వమిహాగతః
"నీ భార్య చెప్పినట్లు నీవు మిథిలా నగరానికి వెళ్లాలని చెప్పబడింది. నీవు ఇక్కడకు ఎందుకు వచ్చావో నాకు అన్నీ తెలుసు," అని అన్నాడు.
శ్రుత్వా చ తస్య తద్వాక్యం స విప్రో భృశవిస్మితః। ద్వితీయమిదమాశ్చర్యమిత్యచిన్తయత ద్విజః
ఆ మాటలు విని ఆ బ్రాహ్మణుడు చాలా ఆశ్చర్యపోయాడు. "ఇది ఇంకొక అద్భుతం," అని మనసులో ఆలోచించాడు.
అదేశస్థం హి తే స్తానమితి వ్యాఘోఽబ్రవీద్ద్విజమ్। గృహం గచ్ఛావ భగవన్యది తే రోచతేఽనఘ
ఆ వ్యాధుడు బ్రాహ్మణుడిని చూచి, "ఇక్కడ నీకు ఉండటానికి అనుకూలమైన స్థలం కాదు. నీకు ఇష్టం ఉంటే, భగవంతుడా, మనం నా ఇంటికి వెళ్ళుదాం," అని ఆహ్వానించాడు.
బాఢమిత్యేవ తం విప్రో హృష్టో వచనమబ్రవీత్। అగ్రతస్తు ద్విజం కృత్వా స జగామ గృహం ప్రతి
బ్రాహ్మణుడు ఆనందంతో, "సరే," అని సమ్మతించాడు. ఆ వ్యాధుడు బ్రాహ్మణుడిని ముందుగా నడిపిస్తూ తన ఇంటివైపు తీసుకెళ్ళాడు.
ప్రవిశ్య చ గృహంరమ్యమాసనేనాభిపూజితః। `అర్ధ్యేణ చ స వై తేన వ్యాధేన ద్విజసత్తమః
ఆ అందమైన ఇంట్లోకి ప్రవేశించిన తర్వాత, ఆ వ్యాధుడు బ్రాహ్మణునికి ఆసనం అందించి, పాదాలు కడుక్కోవడానికి నీరు ఇచ్చి గౌరవించాడు.
పాద్యమాచమనీయం చ ప్రతిగృహ్య ద్విజోత్తమః। తతః సుఖోపవిష్స్తం వ్యాధం వచనమబ్రవీత్
పాద్యాన్ని, ఆచమనం స్వీకరించిన బ్రాహ్మణుడు, సుఖంగా కూర్చొని, ఆ వ్యాధునితో మాట్లాడాడు.
కర్మైతద్వై న సదృశం భవతః ప్రతిభాతి మే। అనుతప్యే భృశం తాత తవ ఘోరేణ కర్మణా
"నీ పని నీకు సరిపోయేలా అనిపించడం లేదు. నీ భయంకరమైన వృత్తి చూసి నాకు చాలా బాధగా ఉంది, మిత్రమా," అని అన్నాడు.
కులోచితమిదం కర్మ పితృపైతామహం పరమ్। వర్తమానస్య మే ధర్మే స్వే మన్యుం మా కృథా ద్విజ
"ఈ పని మా వంశపారంపర్యంగా, మా తండ్రి, తాతల నుంచి వచ్చినది. నేను నా ధర్మాన్ని పాటిస్తున్నాను. బ్రాహ్మణుడా, నాపై కోపపడవద్దు," అని అన్నాడు.