ఇన్ద్రోఽప్యేషాం ప్రణమతే కిం పునర్మానవో భువి। అవలిప్తే న జానీషే వృద్ధానాం న శ్రుతం త్వయా
"ఇంద్రుడే వారికి నమస్కరిస్తాడు. భూమిపై మనుషుల సంగతి ఏమిటి? నీకు గర్వం వల్ల వృద్ధుల మాట వినిపించలేదు, తెలుసుకోలేవు."
బ్రాహ్మణా హ్యగ్నిసదృశా దహేయుః పృథివీమపి। `సపర్వతవనద్వీపాం క్షిప్రమేవావమానితాః
"బ్రాహ్మణులు అగ్నిలా ఉంటారు. వారిని అవమానిస్తే, పర్వతాలు, అడవులు, ద్వీపాలతో కూడిన భూమిని కూడా వెంటనే కాల్చగలరు."
[నాహం బలాకా విప్రర్షే త్యజ క్రోధం తపోధన। అనయా క్రుద్ధయా దృష్ట్యా క్రుద్ధః కిం మాం కరిష్యసి]
"బ్రాహ్మణ మహర్షీ, నేను బలాకా పక్షి కాదు. తపస్సుతో ఉన్న వాడా, నీ కోపాన్ని వదిలిపెట్టు. కోపంతో నన్ను చూస్తే నాకు ఏమి చేయగలవు?"
నావజానామ్యహం విప్రాన్దేవైస్తుల్యాన్మనస్వినః। అపరాధమిమం విప్ర క్షన్తుమర్హసి మేఽనఘ
"బ్రాహ్మణులు దేవతలకు సమానమని నేను ఎప్పుడూ తక్కువగా చూడను. పాపరహితుడా, ఈ తప్పును నన్ను క్షమించు."
జానామి తేజో విప్రాణఆం మహాభాగ్యం చ ధీమతామ్। అపేయః సాగరః క్రోధాత్కృతో హి లవణోదకః
బ్రాహ్మణుల శక్తి, జ్ఞానుల గొప్ప అదృష్టం నాకు తెలుసు. సముద్రం ఎంత అప్రాప్యమైనదైనా, వారి కోపంతోనే ఉప్పు నీటిగా మారింది.
తథైవ దీప్తతపసాం మునీనాం భావితాత్మనామ్। యేషాం క్రోధాగ్నిరద్యాపి సముద్రే నోపశామ్యతి। `కస్తాన్పరిభవేన్మూఢో బ్రాహ్మణానమితౌజసః
తపస్సుతో ప్రకాశించే, పవిత్రమైన మనస్సు కలిగిన మునుల కోపాగ్ని ఇప్పటికీ సముద్రంలో చల్లబడలేదు. అంతటి అపార శక్తి గల బ్రాహ్మణులను ఎవరైనా మూర్ఖుడు తప్పు చేయగలడా?
బ్రాహ్మణానాం పరిభవాద్వాతాపిః సుదురాత్మవాన్। అగస్త్యమృషిమాసాద్య జీర్ణః క్రూరో మహాసురః
బ్రాహ్మణులను అవమానించినందువల్లే, దురాత్ముడైన వాతాపి అనే రాక్షసుడు అగస్త్య మహర్షిని ఎదుర్కొని నాశనం అయ్యాడు.
బహుప్రభావాః శ్రూయన్తే బ్రాహ్మణానాం మహాత్మనామ్। క్రోధః సువిపులో బ్రహ్మన్ప్రసాదశ్చ మహాత్మనామ్। అస్మింస్త్వతిక్రమే బ్రహ్మన్క్షన్తుమర్హసి మేఽనఘ
బ్రాహ్మణుల గొప్పతనం గురించి ఎన్నో అద్భుతాలు వినిపిస్తాయి. వారి కోపం ఎంత విస్తృతమో, అలాగే వారి క్షమ కూడా గొప్పది. నా ఈ తప్పును క్షమించమని, పాపరహితుడా, నిన్ను వేడుకుంటున్నాను.
పతిశుశ్రూషయా ధర్మో య స మే రోచతే ద్విజ। దైవతేష్వపి సర్వేషు భర్తా మే దైవతం పరమ్
భర్తను సేవించడంలో ఉన్న ధర్మమే నాకు ఇష్టమైనది, బ్రాహ్మణా. అందరు దేవతలలో నా భర్తే నాకు పరమదైవం.
అవిశేషేణ తస్యాహం కుర్యాం ధర్మం ద్విజోత్తమ। శుశ్రూషాయాః ఫలం పశ్య పత్యుర్బ్రాహ్మణ యాదృశమ్
ఏ తేడా లేకుండా నేను నా భర్తకు నా ధర్మాన్ని నిర్వర్తిస్తాను, బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠా. భర్త సేవకు లభించే ఫలితాన్ని చూడు.
బలాకా హి త్వయా దగ్ధా రోషాత్తద్విదితం మయా। క్రోధః శత్రుః శరీరస్థో మనుష్యాణాం ద్విజోత్తమ
మీరు కోపంతో బలాకను కాల్చినదాన్ని నాకు తెలుసు. కోపం మనుషుల శరీరంలో ఉండే శత్రువు, బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠా.
మాస్మ క్రుధ్యో బలాకేవ న వధ్యాఽస్మి పతివ్రతా'। యః క్రోధమోహౌ త్యజతి తం దేవా బ్రాహ్మణం విదుః
బలాకను కాల్చినట్లుగా నాపై కోపపడకండి. నేను పతివ్రత, నన్ను హతముచేయకూడదు. కోపం, మోహాన్ని వదిలినవారిని దేవతలు బ్రాహ్మణుడిగా గుర్తిస్తారు.
యో వదేదిహ సత్యాని గురుం సంతోషయేత చ। హింసితశ్చ త హింసేత తం దేవా బ్రాహ్మణం విదుః
ఈ లోకంలో సత్యాన్ని చెప్పేవాడు, గురువును సంతుష్టిపరచేవాడు, తనకు హాని చేసినవారికి కూడా హాని చేయని వాడిని దేవతలు బ్రాహ్మణుడిగా గుర్తిస్తారు.
జితేన్ద్రియో ధర్మపరః స్వాధ్యాయనిరతః శుచిః। కామక్రోధౌ వశౌ యస్య తం దేవా బ్రాహ్మణం విదుః
ఇంద్రియాలను జయించినవాడు, ధర్మంలో నిష్ఠ కలవాడు, స్వాధ్యాయంలో నిమగ్నుడైనవాడు, శుచిగా ఉండేవాడు, కోరిక, కోపాలను వశపరిచినవాడిని దేవతలు బ్రాహ్మణుడిగా గుర్తిస్తారు.
యస్య చాత్మసమో లోకో ధర్మజ్ఞస్య మనస్వినః। సర్వధర్మేషు చరతస్తం దేవా బ్రాహ్మణం విదుః
ప్రపంచాన్ని తనలాంటి వారిగా భావించే ధర్మజ్ఞుడు, వివేకి, అన్ని ధర్మాల్లో నడుచుకునే వాడిని దేవతలు బ్రాహ్మణుడిగా గుర్తిస్తారు.
యోఽధ్యాపయేదధీయీత యజేద్వా యాజయీత వా। దద్యాద్వాఽపి యథాశక్తి తం దేవా బ్రాహ్మణం విదుః
పాఠాలు చెప్పేవాడు లేదా నేర్చుకునేవాడు, యజ్ఞాలు చేసే లేదా చేయించేవాడు, తన శక్తికి తగినంత దానం చేసే వాడిని దేవతలు బ్రాహ్మణుడిగా గుర్తిస్తారు.
బ్రాహ్మచారీ వదాన్యో యోప్యధీయాద్ద్విజపుఙ్గవః। స్వాధ్యాయవానమత్తో వై తం దేవా బ్రాహ్మణం విదుః
బ్రహ్మచారి, దానశీలుడు, విద్యావంతుడు, స్వాధ్యాయంలో నిమగ్నుడై, అహంకారములేని వాడిని కూడా దేవతలు బ్రాహ్మణుడిగా గుర్తిస్తారు.
యద్బ్రాహ్మణానాం కుశలం తదేషాం పరికీర్తయేత్। సత్యం తథా వ్యాహరతాం నానృతే రమతే మనః
బ్రాహ్మణులకు మేలు కలిగే విషయాలను ప్రకటించేవాడు, ఎప్పుడూ సత్యమే మాట్లాడేవాడు, అబద్ధంలో మనస్సు పెట్టని వాడిని దేవతలు బ్రాహ్మణుడిగా గుర్తిస్తారు.
ధనం తు బ్రాహ్మణస్యాహుః స్వాధ్యాయం దమమార్జవమ్। ఇన్ద్రియాణాం నిగ్రహం చ శాశ్వతం ద్విజసత్తమ
బ్రాహ్మణునికి సంపద అంటే స్వాధ్యాయం, దమనం, నేరం లేని నడవడి, ఎప్పుడూ ఇంద్రియాలను నియంత్రించడమే అని పెద్దలు చెబుతారు, ద్విజశ్రేష్ఠా.
సత్యార్జవే ధర్మమాహుః పరం ధర్మవిదో జనాః। దుర్జ్ఞేయః శాశ్వతో ధర్మః స చ సత్యే ప్రతిష్ఠితః
ధర్మాన్ని తెలిసినవారు, సత్యం, నేరం లేని నడవడిలోనే పరమధర్మముందని అంటారు. శాశ్వత ధర్మం తెలుసుకోవడం కష్టం, అది సత్యంలోనే స్థిరంగా ఉంటుంది.
శ్రుతిప్రమాణో ధర్మః స్యాదితి వృద్ధానుశాసనమ్। బహుధా దృశ్యతే ధర్మః సూక్ష్మ ఏవ ద్విజోత్తమ
ధర్మానికి ఆధారం శాస్త్రాలేనని పెద్దలు ఉపదేశిస్తారు. ధర్మం అనేక రూపాల్లో కనిపిస్తుంది, ద్విజశ్రేష్ఠా, అది చాలా సూక్ష్మమైనది.
భగవానపి ధర్మజ్ఞః స్వాద్యాయనిరతః శుచిః। న తు తత్త్వేన భగవన్దర్మం వేత్సీతి మే మతిః
ధర్మాన్ని తెలిసినవాడు, స్వాధ్యాయంలో నిమగ్నుడైనవాడు, శుచిగా ఉండేవాడు అయినా, పరిపూర్ణంగా ధర్మాన్ని తెలుసు అన్న నమ్మకం నాకు లేదు, భగవంతుడా.
యది విప్ర న జానీషే ధర్మం పరమకం ద్విజ। ధర్మవ్యాధం తత పృచ్ఛ గత్వా తు మిథిలాం పురీమ్
ఓ బ్రాహ్మణా, నీవు పరమధర్మాన్ని తెలియకపోతే, మిథిలా నగరానికి వెళ్లి, అక్కడ ఉన్న ధర్మవ్యాధుని దగ్గర అడుగు.
మాతాపితృభ్యాం శుశ్రూపుః సత్యవాదీ జితేన్ద్రియః। మిథిలాయాం వసేద్వ్యాధః స తే ధర్మాన్ప్రవక్ష్యతి
మిథిలా పట్టణంలో ఒక వ్యాధుడు ఉంటాడు. అతడు తల్లిదండ్రులకు సేవ చేస్తాడు, నిజం మాత్రమే మాట్లాడతాడు, తన ఇంద్రియాలను జయించుకున్నవాడు. అతడు నీకు ధర్మాన్ని వివరంగా చెప్పగలడు.
తత్ర గచ్ఛస్వ భద్రం తే యథాకామం ద్విజోత్తమ। `వ్యాధః పరమధర్మాత్మా స తే ఛేత్స్యతి సంశయమ్
కాబట్టి, ఓ ఉత్తమ బ్రాహ్మణా, నీవు అక్కడికి వెళ్లు. నీకు శుభం కలగాలి. ఆ ధర్మవ్యాధుడు, పరమధర్మంలో స్థిరమైనవాడు, నీ సందేహాలను తీర్చగలడు.
అత్యుక్తమపి మే సర్వం క్షన్తుమర్హస్యనిన్దిత। స్త్రియో హ్యవధ్యాః సర్వేషాం యే ధర్మమభివిన్దతే
ఓ నిర్దోషినీ, నేను ఏదైనా కఠినంగా మాట్లాడినప్పటికీ, నీవు నన్ను క్షమించాలి. ఎందుకంటే, ధర్మాన్ని తెలిసినవారు ఎవరూ స్త్రీలను హింసించరు.
ప్రీతోస్మి తవ భద్రం తే గతః క్రోధశ్చ శోభనే। ఉపాలమ్భస్త్వయా ప్రోక్తో మమ నిశ్రేయసం పరమ్
ఓ శుభలక్షణాలవల్లభా, నీవు చెప్పిన మాటలతో నేను సంతోషించాను. నీకు శుభం కలగాలి. నా కోపం పోయింది. నీవు చేసిన గద్దింపు నాకు గొప్ప మేలును చేసిందని భావిస్తున్నాను.
స్వస్తి తేఽస్తు గమిష్యామి సాధయిష్యామి శోభనే। `ధన్యా త్వమసి కల్యాణి యస్యాః స్యాద్వృత్తమీదృశమ్
నీకు మంగళం కలగాలి. నేను ఇప్పుడు వెళ్ళి, ఈ పని నెరవేర్చుతాను. నీ ప్రవర్తన ఇంత మంచిదిగా ఉండటం వల్ల నీవు నిజంగా ధన్యురాలు, కల్యాణిని.
తయా విసృష్టో నిర్గత్య స్వమేవ భవనం యయౌ। వినిన్దన్స స్వమాత్మానం కౌశికో ద్విజసత్తమః ।। వస్త్రిణో వస్త్రదా యాన్తి అవస్త్రా యాన్త్యవస్త్రదాః
ఆమె పంపిన తరువాత, ఉత్తమ బ్రాహ్మణుడు కౌశికుడు తనను తాను నిందించుకుంటూ తన ఇంటికి వెళ్లాడు. దుస్తులు ఉన్నవారు దుస్తులు లేనివారికి ఇస్తారు. దుస్తులు లేనివారు దుస్తులు ఉన్నవారిని ఆశ్రయిస్తారు.
చిన్తయిత్వా తదాశ్చర్యం స్త్రియా ప్రోక్తమశేపతః। వినిన్దన్స ద్విజోఽఽత్మానమాగస్కృత ఇవాబభౌ
ఆ స్త్రీ చెప్పిన ఆశ్చర్యకరమైన మాటలను ఆలోచిస్తూ, ఆ బ్రాహ్మణుడు తనను తాను తప్పు చేసినట్టు నిందించుకున్నాడు.