మాతరంశ్రేయసీం తాత పితృనన్యే తు మేనిరే। దుష్కరం కురుతే మాతా వివర్ధయతి యా ప్రజాః
కొందరు తల్లిని గొప్పదిగా భావిస్తారు, మరికొందరు తండ్రిని అంటారు. ఎందుకంటే, పిల్లలను పెంచడం తల్లికి చాలా కష్టమైన పని.
తపసా దేవతేజ్యాభిర్వన్దనేన తితిక్షయా। సుప్రశస్తైరుపాయైశ్చాపీహన్తే పితరః సుతాన్
తపస్సు, దేవతల పూజ, నమస్కారం, సహనం, ఇంకా మంచి మార్గాలతో తండ్రులు కూడా తమ పిల్లలకు మేలు చేయాలని ప్రయత్నిస్తారు.
ఏవం కృచ్ఛ్రేణ మహతా పుత్రం ప్రాప్య సుదుర్లభమ్। చిన్తయన్తి సదా వీర కీదృశోఽయం భవిష్యతి
ఇలా ఎన్నో కష్టాలు పడుతూ, చాలా అరుదుగా లభించే కుమారుడిని పొందిన తర్వాత, తల్లిదండ్రులు ఎప్పుడూ ఆ బిడ్డ ఎలా మారతాడో అని ఆలోచిస్తూ ఉంటారు, వీరుడా.
ఆశంసతే హి పుత్రేషు పితా మాతా చ భారత। యశః కీర్తిమథైశ్వర్యం తేజో ధర్మం తథైవ చ
భరత వంశీయుడా, తల్లిదండ్రులు తమ కుమారుల్లో పేరు, కీర్తి, ఐశ్వర్యం, తేజస్సు, ధర్మం కలగాలని ఆశపడతారు.
మాతుః పితుశ్చ రాజేన్ద్ర సతతం హితకారింణోః'। తయోరాశాం తు సఫలాం యః కరోతి స ధర్మవిత్
రాజా, ఎప్పుడూ తన తల్లిదండ్రులకు మేలు చేసే వారి ఆశలను నెరవేర్చినవాడు నిజంగా ధర్మాన్ని తెలిసినవాడే.
పితా మాతా చ రాజేన్ద్ర తుష్యతో యస్ నిత్యశః। ఇహ ప్రేత్య చ తస్యాథ కీర్తిర్ధర్మశ్ర శాశ్వతః
రాజేంద్ర, ఎవరి తల్లిదండ్రులు ఎప్పుడూ సంతోషంగా ఉంటారో, అతడికి ఈ లోకంలోను పరలోకంలోను శాశ్వతమైన కీర్తి, ధర్మం లభిస్తాయి.
నైవ యజ్ఞక్రియాః కాశ్చిన్న శ్రాద్ధం నోపవాసకమ్। యా తు భర్తరి శుశ్రూషా తయా స్వర్గం జయత్యుత
పతివ్రతగా భర్తకు సేవ చేయడంలో ఉన్న ఫలితం, యజ్ఞాలు, శ్రాద్ధాలు, ఉపవాసాలు ఇవేవీ ఇవ్వలేవు; భర్తకు సేవ చేస్తేనే స్వర్గాన్ని పొందవచ్చు.
ఏతత్ప్రకరణం రాజన్నధికృత్య యుధిష్ఠిర। పతివ్రతానాం నియతం ధర్మం చావాహితః శృణు
రాజా, ఈ విషయాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకుని, పతివ్రతల ధర్మాన్ని నేను చెప్పబోతున్నాను, యుధిష్ఠిరా, జాగ్రత్తగా విను.
కశ్చిద్ద్విజాతిప్రవరో వేదాధ్యాయీ తపోధనః। తపస్వీ ధర్మశీలశ్చ కౌశికో నామ భారత
ఒకప్పుడు ఒక ద్విజుడు, తపస్సులో నిబద్ధుడూ, వేదపారాయణంలో నిష్ణాతుడూ, ధర్మంలో నిలకడగలవాడూ, కౌశికుడు అనే పేరు కలవాడూ ఉన్నాడు, భరత వంశీయుడా.
సాఙ్గోపనిషదాన్వేదానధీతే ద్విజసత్తమః। సవృక్షమూలే కస్మింశ్చిద్వేదానుచ్చారయన్స్థితః
ఆ ద్విజశ్రేష్ఠుడు వేదాలను, వాటి అంగాలను, ఉపనిషత్తులను చదువుతూ, ఒక చెట్టు క్రింద నిలబడి వేదాలను పఠిస్తూ ఉండేవాడు.
ఉపరిష్టాచ్చ వృక్షస్య బలాకా సంన్యలీయత। తయా పురీషముత్సృష్టం బ్రాహ్మణస్య తదోపరి
ఆ చెట్టు పైన ఒక బకపక్షి నివాసం ఏర్పరుచుకుంది. అది అక్కడే మలాన్ని వదిలింది, అది కింద ఉన్న బ్రాహ్మణుని మీద పడింది.
సమవేక్ష్యతతః క్రుద్ధః సమమధ్యాయత ద్విజః। `తాం బలకాం మహారాజ నిలీనాం నగమూర్ధని
అది చూసి, బ్రాహ్మణుడు కోపంతో ఆ చెట్టు పైన దాగున్న బకపక్షిని గట్టిగా చూశాడు, మహారాజా.
భృశం క్రోధాభిభూతేన బలాకా సా నిరీక్షితా। అపధ్యాతా చ విప్రేణ న్యపతద్ధరణీతలే
తీవ్ర కోపంతో బ్రాహ్మణుడు ఆ బకపక్షిని ఒక్క చూపుతో చూశాడు. తన మనస్సులో ఆగ్రహంతో ఆ పక్షి నేలపై మృతదేహంగా పడిపోయింది.
బలాకాం పతితాం దృష్ట్వా గతసత్వామచేతనామ్। కారుణ్యాదభిసంతప్తః పర్యశోచత తాం ద్విజః। అకార్యం కృతవానస్మి ద్వేషరాగబలాత్కృతః
ఆ బకపక్షి చనిపోయి, చైతన్యం కోల్పోయి పడిపోవడం చూసి, బ్రాహ్మణుడు దయతో బాధపడి, 'కోపంతో, ద్వేషంతో తప్పు చేశాను' అని విచారించాడు.
ఇత్యుక్తావ బహుశో విద్వాన్గ్రామం భైక్షాయ సంశ్రితః। గ్రామే శుచీని ప్రచరన్కులాని భరతర్షభ
ఇలా ఎన్నోసార్లు ఆలోచిస్తూ, ఆ పండితుడు ఊర్లోకి వెళ్లి భిక్ష కోసం పవిత్రమైన ఇళ్లల్లో తిరిగాడు, భరత వంశీయుడా.
దేహీతి యాచమానోఽసౌ తిష్ఠేత్యుక్తః స్త్రియా తతః। శౌచం తు యావత్కురుతే భాజనస్య కుటుమ్బివీ
అతను 'ఇవ్వండి' అని అడుగుతుండగా, ఒక ఇంటి యజమానురాలు 'ఆగు' అని చెప్పింది. అప్పట్లో ఆమె కుటుంబానికి పాత్రాన్ని శుభ్రం చేస్తూ ఉండింది.
ఏతస్మిన్నన్తరే రాజన్క్షుధాసంపీడితో భృశమ్। భర్తా ప్రవిష్టః సహసా తస్యా భరతసత్తమ
ఈ మధ్యలో, రాజా, భరతులలో శ్రేష్ఠుడా, ఆ భార్య భర్తను ఆకలితో బాగా బాధపడుతూ అకస్మాత్తుగా లోపలికి వచ్చినట్టు చూచింది.
సా తు దృష్ట్వా పతిం సాధ్వీ బ్రాహ్మణం వ్యపహాయ తమ్। పాద్యమాచమనీయం వై దదౌ భర్తుస్తథాఽఽసనమ్
ఆ సతీ స్త్రీ తన భర్తను చూసి, బ్రాహ్మణుడిని పక్కన పెట్టి, భర్తకు పాదాలు కడుక్కోడానికి నీళ్లు, ఆచమనం చేయడానికి నీళ్లు, కూర్చోడానికి ఆసనం ఇచ్చింది.
ప్రహ్వా పర్యచరచ్చాపి భర్తారమసితేక్షణా। ఆహారేణాథ భక్ష్యైశ్చ వాక్యైః సుమధురైస్తథా
కృష్ణకాంతి కలిగిన ఆ సతీ స్త్రీ వినయంతో భర్తకు తినే పదార్థాలు, రుచికరమైన వంటకాలు, మధురమైన మాటలతో సేవ చేసింది.
ఉచ్ఛిష్టం భావితా భర్తుర్భుఙ్క్తే నిత్యం యుధిష్ఠిర। దైవతం చ పతిం మేనే భర్తుశ్చిత్తానుసారిణీ
యుధిష్ఠిరా, ఆమె ఎప్పుడూ భర్త తిన్న తరువాత మిగిలిన అన్నం తినేది. భర్తను దేవుడిగా భావించి, ఆయన మనసుకు అనుగుణంగా నడుచుకునేది.
కర్మణా మనసా వాచా నాత్యశ్నాన్నాపి చాపివత్। తం సర్వభావోపగతా పతిశుశ్రూషణే రతా
ఆమె తన చేతలు, మనసు, మాటలతో ఎప్పుడూ ఎక్కువగా లేదా తక్కువగా తినేది కాదు. భర్త సేవలో పూర్తిగా నిమగ్నమై ఉండేది.
సాధ్వాచారా శుచిర్దక్షా కుటుమ్బస్య హితైషిణీ। భర్తుశ్చాపి హితం యత్తత్సతతం సాఽనువర్తతే
ఆమె మంచిగా ప్రవర్తించే, పరిశుద్ధురాలు, పనిలో నిపుణురాలు, ఇంటి మేలుకోసం ప్రయత్నించే, భర్తకు మేలు ఏదైతే ఉందో దాన్ని ఎప్పుడూ అనుసరించే.
దేవతాతిథిభృత్యానాం శ్వశ్రూశ్వశురయోస్తథా। శుశ్రూషణపరా నిత్యం సతతం సంయతేన్ద్రియా
ఆమె ఎప్పుడూ ఇంద్రియాలను నియంత్రించుకొని, దేవతలు, అతిథులు, పనివారు, అత్తమామలకు సేవ చేయడంలో నిత్యం నిమగ్నమై ఉండేది.
సా బ్రాహ్మణం తదా దృష్ట్వా సంస్థితం భైక్షకాఙ్క్షిణమ్। కుర్వతీ పతిశుశ్రూషాం సస్మారాథ శుభేక్షణా
ఆమె భర్తకు సేవ చేస్తూ ఉండగా, భిక్ష కోసం ఎదురుచూస్తున్న బ్రాహ్మణుడిని చూసి, మంగళకరమైన చూపు కలిగిన ఆ స్త్రీ అతన్ని గుర్తు చేసుకుంది.
వ్రీడితా సాఽభవత్సాధ్వీ తదా భరతసత్తమ। భిక్షామాదాయ విప్రాయ నిర్జగామ యశస్వినీ
భరతులలో శ్రేష్ఠుడా, ఆ సతీ స్త్రీ కొంత సిగ్గుపడి, భిక్ష తీసుకుని, ప్రతిష్ఠ కలిగిన బ్రాహ్మణుడి వద్దకు వెళ్లింది.
కిమిదం భవతి త్వం మాం తిష్ఠేత్యుక్త్వా వరాఙ్గనే। ఉపరోధం కృతవతీ న విసర్జితవత్యసి
"ఇది ఏమిటి అమ్మా? నన్ను వేచి ఉండమని చెప్పి, పంపించకుండా ఆలస్యం చేశావు," అని ఆ సత్కార్యురాలిని బ్రాహ్మణుడు అడిగాడు.
బ్రాహ్మణం క్రోధసంతప్తం జ్వలన్తమివ తేజసా। దృష్ట్వా సాధ్వీ మనుష్యేన్ద్రసాన్త్వపూర్వం వచోఽబ్రవీత్
మనుష్యులలో రాజా, కోపంతో మండుతున్న, తేజస్సుతో ప్రకాశిస్తున్న బ్రాహ్మణుడిని చూసి, ఆ సతీ స్త్రీ ముందుగా శాంతియుతమైన మాటలతో పలికింది.
క్షమస్వవిప్రప్రవర క్షమస్వ స్త్రీజడాత్మతామ్। ప్రసీద భగవన్మహ్యం కృపాం కురు మయి ద్విజ
"బ్రాహ్మణులలో శ్రేష్ఠుడా, నన్ను క్షమించు. స్త్రీ స్వభావం వల్ల జరిగిన తప్పును మన్నించు. ప్రభూ, నాపై దయ చూపించు."
క్షన్తుమర్హసి మే విద్వన్భర్తా మే దైవతం మహత్। స చాపి క్షుధితః శ్రాన్తః ప్రాప్తః శుశ్రూషితోమయా
"పండితుడా, నన్ను క్షమించాలి. నా భర్త నాకు గొప్ప దేవుడు. ఆయన ఆకలితో అలసిపోయి వచ్చాడు. ఆయనకు సేవ చేయాల్సి వచ్చింది."
బ్రాహ్మణఆ న గరీయాంసో గరీయాంస్తే పతిః కృతః। గృహస్థధర్మే వర్తన్తీ బ్రాహ్మణానవమన్యసే
"బ్రాహ్మణులు భర్తకన్నా గొప్పవారు కాదు. నాకు నా భర్తే ముఖ్యుడు. గృహస్థ ధర్మంలో ఉండి, బ్రాహ్మణులను తక్కువగా చూడను."