భగవన్దుష్కరం త్వేతత్ప్రతిభాతి మమ ప్రభో। మాతాపిత్రోశ్చ శుశ్రూషా స్త్రీణాం భర్తరి చ ద్విజ
ప్రభూ! ఇది కూడా నాకు చాలా కష్టంగా అనిపిస్తుంది. స్త్రీలు తల్లిదండ్రులకు, భర్తకు సేవ చేయడం కూడా చాలా దుర్లభమైన పని.
స్త్రీణాం ధర్మాత్సుఘోరాద్ధి నాన్యం పశ్యామి దుష్కరమ్। సాధ్వాచారాః స్త్రియో బ్ర్హమన్కుర్వన్తీహ సదాదృతాః
స్త్రీల ధర్మం కన్నా కఠినమైనది ఇంకేదీ కనిపించదు. మంచి ప్రవర్తన కలిగిన స్త్రీలు ఎప్పుడూ గౌరవంతో దాన్ని ఆచరిస్తారు.
దుష్కరం ఖలు కుర్వన్తి పితరో మాతరశ్చ వై। ఏకపత్న్యశ్చ యా నార్యో యాశ్ సత్యం వదన్త్యుత
తండ్రులు, తల్లులు కూడా కష్టమైన పనులు చేస్తారు. ఒక్క భర్తకు విధేయంగా ఉండే సత్యవంతులైన స్త్రీలు కూడా అలాగే.
కుక్షిణా దశమాసాంశ్చ గర్భం సంధారయన్తి యాః। నార్యః కాలేన సంబూయ కిమద్భుతతరం తతః
స్త్రీలు పది నెలలు గర్భాన్ని మోసి, సమయానికి బిడ్డను ప్రసవిస్తారు. దానికంటే ఆశ్చర్యకరం మరొకటి ఏముంటుంది?
సంశయం పరమం ప్రాప్య వేదనామతులామపి। ప్రజాయన్తే సుతాన్నార్యో దుఃఖేన మహతా విభో
అత్యంత అనిశ్చితి, అసమానమైన వేదనను అనుభవించి, స్త్రీలు గొప్ప బాధతో కుమారులను ప్రసవిస్తారు, ఓ ప్రభూ!
పుష్ణన్తి చాపి మహతా స్నేహేన ద్విజపుఙ్గవ। `చిన్తయన్తి తతశ్చాపి కింశీలోఽయంభవిష్యతి
అంతటి ప్రేమతో పిల్లలను పోషిస్తారు, ద్విజశ్రేష్ఠుడా! ఆ తరువాత 'ఈవాడు ఎలా మారతాడో?' అని ఆందోళనపడతారు.
యాశ్చ క్రూరేషు సర్వేషు వర్తమానా జుగుప్సితాః। స్వకర్మ కుర్వన్తి సదా దుష్కరం తచ్చ మే మతమ్
క్రూరత, అవమానాల మధ్య ఉన్నా, తమ కర్తవ్యాన్ని ఎప్పుడూ నిబద్ధతతో నిర్వర్తించే స్త్రీలు కూడా, ఇది నాకు అత్యంత కష్టమైనదిగా అనిపిస్తుంది.
క్షత్రధర్మసమాచారతత్త్వం వ్యాఖ్యాహి మే ద్విజ। ధర్మః సుదుర్లభో విప్ర నృశంసేన మహాత్మనా
క్షత్రియ ధర్మం, ఆచరణ యొక్క సత్యాన్ని నాకు వివరించు, ద్విజుడా! దయలేని వాడికి, ఎంత గొప్పవాడైనా, ధర్మాన్ని పొందడం చాలా కష్టం.
ఏతదిచ్ఛామి భగవన్ప్రశ్నం ప్రశ్నవిదాంవర। శ్రోతుం భృగుకులశ్రేష్ఠ శుశ్రూషే తవ సువ్రత
ప్రశ్నాలను బాగా తెలిసినవాడవు Bhagavan, భృగువంశంలో ఉత్తముడవు, నీ దగ్గర ఈ ప్రశ్నను వినాలని నాకు చాలా ఆసక్తి ఉంది, నీ మాటలు వినేందుకు నేను సిద్ధంగా ఉన్నాను.
హన్త తేఽహం సమాఖ్యాస్యే ప్రశ్నమేతం సుదుర్వచమ్। తత్త్వేన భరతశ్రేష్ఠ గదతస్తన్నిబోధ మే
బహుశా ఈ ప్రశ్నకు సమాధానం చెప్పడం చాలా కష్టం, అయినా నీకు నిజంగా వివరంగా చెప్పబోతున్నాను, భరత వంశంలో శ్రేష్ఠుడవు, నా మాటలు జాగ్రత్తగా విను.
మాతరంశ్రేయసీం తాత పితృనన్యే తు మేనిరే। దుష్కరం కురుతే మాతా వివర్ధయతి యా ప్రజాః
కొందరు తల్లిని గొప్పదిగా భావిస్తారు, మరికొందరు తండ్రిని అంటారు. ఎందుకంటే, పిల్లలను పెంచడం తల్లికి చాలా కష్టమైన పని.
తపసా దేవతేజ్యాభిర్వన్దనేన తితిక్షయా। సుప్రశస్తైరుపాయైశ్చాపీహన్తే పితరః సుతాన్
తపస్సు, దేవతల పూజ, నమస్కారం, సహనం, ఇంకా మంచి మార్గాలతో తండ్రులు కూడా తమ పిల్లలకు మేలు చేయాలని ప్రయత్నిస్తారు.
ఏవం కృచ్ఛ్రేణ మహతా పుత్రం ప్రాప్య సుదుర్లభమ్। చిన్తయన్తి సదా వీర కీదృశోఽయం భవిష్యతి
ఇలా ఎన్నో కష్టాలు పడుతూ, చాలా అరుదుగా లభించే కుమారుడిని పొందిన తర్వాత, తల్లిదండ్రులు ఎప్పుడూ ఆ బిడ్డ ఎలా మారతాడో అని ఆలోచిస్తూ ఉంటారు, వీరుడా.
ఆశంసతే హి పుత్రేషు పితా మాతా చ భారత। యశః కీర్తిమథైశ్వర్యం తేజో ధర్మం తథైవ చ
భరత వంశీయుడా, తల్లిదండ్రులు తమ కుమారుల్లో పేరు, కీర్తి, ఐశ్వర్యం, తేజస్సు, ధర్మం కలగాలని ఆశపడతారు.
మాతుః పితుశ్చ రాజేన్ద్ర సతతం హితకారింణోః'। తయోరాశాం తు సఫలాం యః కరోతి స ధర్మవిత్
రాజా, ఎప్పుడూ తన తల్లిదండ్రులకు మేలు చేసే వారి ఆశలను నెరవేర్చినవాడు నిజంగా ధర్మాన్ని తెలిసినవాడే.
పితా మాతా చ రాజేన్ద్ర తుష్యతో యస్ నిత్యశః। ఇహ ప్రేత్య చ తస్యాథ కీర్తిర్ధర్మశ్ర శాశ్వతః
రాజేంద్ర, ఎవరి తల్లిదండ్రులు ఎప్పుడూ సంతోషంగా ఉంటారో, అతడికి ఈ లోకంలోను పరలోకంలోను శాశ్వతమైన కీర్తి, ధర్మం లభిస్తాయి.
నైవ యజ్ఞక్రియాః కాశ్చిన్న శ్రాద్ధం నోపవాసకమ్। యా తు భర్తరి శుశ్రూషా తయా స్వర్గం జయత్యుత
పతివ్రతగా భర్తకు సేవ చేయడంలో ఉన్న ఫలితం, యజ్ఞాలు, శ్రాద్ధాలు, ఉపవాసాలు ఇవేవీ ఇవ్వలేవు; భర్తకు సేవ చేస్తేనే స్వర్గాన్ని పొందవచ్చు.
ఏతత్ప్రకరణం రాజన్నధికృత్య యుధిష్ఠిర। పతివ్రతానాం నియతం ధర్మం చావాహితః శృణు
రాజా, ఈ విషయాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకుని, పతివ్రతల ధర్మాన్ని నేను చెప్పబోతున్నాను, యుధిష్ఠిరా, జాగ్రత్తగా విను.
కశ్చిద్ద్విజాతిప్రవరో వేదాధ్యాయీ తపోధనః। తపస్వీ ధర్మశీలశ్చ కౌశికో నామ భారత
ఒకప్పుడు ఒక ద్విజుడు, తపస్సులో నిబద్ధుడూ, వేదపారాయణంలో నిష్ణాతుడూ, ధర్మంలో నిలకడగలవాడూ, కౌశికుడు అనే పేరు కలవాడూ ఉన్నాడు, భరత వంశీయుడా.
సాఙ్గోపనిషదాన్వేదానధీతే ద్విజసత్తమః। సవృక్షమూలే కస్మింశ్చిద్వేదానుచ్చారయన్స్థితః
ఆ ద్విజశ్రేష్ఠుడు వేదాలను, వాటి అంగాలను, ఉపనిషత్తులను చదువుతూ, ఒక చెట్టు క్రింద నిలబడి వేదాలను పఠిస్తూ ఉండేవాడు.
ఉపరిష్టాచ్చ వృక్షస్య బలాకా సంన్యలీయత। తయా పురీషముత్సృష్టం బ్రాహ్మణస్య తదోపరి
ఆ చెట్టు పైన ఒక బకపక్షి నివాసం ఏర్పరుచుకుంది. అది అక్కడే మలాన్ని వదిలింది, అది కింద ఉన్న బ్రాహ్మణుని మీద పడింది.
సమవేక్ష్యతతః క్రుద్ధః సమమధ్యాయత ద్విజః। `తాం బలకాం మహారాజ నిలీనాం నగమూర్ధని
అది చూసి, బ్రాహ్మణుడు కోపంతో ఆ చెట్టు పైన దాగున్న బకపక్షిని గట్టిగా చూశాడు, మహారాజా.
భృశం క్రోధాభిభూతేన బలాకా సా నిరీక్షితా। అపధ్యాతా చ విప్రేణ న్యపతద్ధరణీతలే
తీవ్ర కోపంతో బ్రాహ్మణుడు ఆ బకపక్షిని ఒక్క చూపుతో చూశాడు. తన మనస్సులో ఆగ్రహంతో ఆ పక్షి నేలపై మృతదేహంగా పడిపోయింది.
బలాకాం పతితాం దృష్ట్వా గతసత్వామచేతనామ్। కారుణ్యాదభిసంతప్తః పర్యశోచత తాం ద్విజః। అకార్యం కృతవానస్మి ద్వేషరాగబలాత్కృతః
ఆ బకపక్షి చనిపోయి, చైతన్యం కోల్పోయి పడిపోవడం చూసి, బ్రాహ్మణుడు దయతో బాధపడి, 'కోపంతో, ద్వేషంతో తప్పు చేశాను' అని విచారించాడు.
ఇత్యుక్తావ బహుశో విద్వాన్గ్రామం భైక్షాయ సంశ్రితః। గ్రామే శుచీని ప్రచరన్కులాని భరతర్షభ
ఇలా ఎన్నోసార్లు ఆలోచిస్తూ, ఆ పండితుడు ఊర్లోకి వెళ్లి భిక్ష కోసం పవిత్రమైన ఇళ్లల్లో తిరిగాడు, భరత వంశీయుడా.
దేహీతి యాచమానోఽసౌ తిష్ఠేత్యుక్తః స్త్రియా తతః। శౌచం తు యావత్కురుతే భాజనస్య కుటుమ్బివీ
అతను 'ఇవ్వండి' అని అడుగుతుండగా, ఒక ఇంటి యజమానురాలు 'ఆగు' అని చెప్పింది. అప్పట్లో ఆమె కుటుంబానికి పాత్రాన్ని శుభ్రం చేస్తూ ఉండింది.
ఏతస్మిన్నన్తరే రాజన్క్షుధాసంపీడితో భృశమ్। భర్తా ప్రవిష్టః సహసా తస్యా భరతసత్తమ
ఈ మధ్యలో, రాజా, భరతులలో శ్రేష్ఠుడా, ఆ భార్య భర్తను ఆకలితో బాగా బాధపడుతూ అకస్మాత్తుగా లోపలికి వచ్చినట్టు చూచింది.
సా తు దృష్ట్వా పతిం సాధ్వీ బ్రాహ్మణం వ్యపహాయ తమ్। పాద్యమాచమనీయం వై దదౌ భర్తుస్తథాఽఽసనమ్
ఆ సతీ స్త్రీ తన భర్తను చూసి, బ్రాహ్మణుడిని పక్కన పెట్టి, భర్తకు పాదాలు కడుక్కోడానికి నీళ్లు, ఆచమనం చేయడానికి నీళ్లు, కూర్చోడానికి ఆసనం ఇచ్చింది.
ప్రహ్వా పర్యచరచ్చాపి భర్తారమసితేక్షణా। ఆహారేణాథ భక్ష్యైశ్చ వాక్యైః సుమధురైస్తథా
కృష్ణకాంతి కలిగిన ఆ సతీ స్త్రీ వినయంతో భర్తకు తినే పదార్థాలు, రుచికరమైన వంటకాలు, మధురమైన మాటలతో సేవ చేసింది.
ఉచ్ఛిష్టం భావితా భర్తుర్భుఙ్క్తే నిత్యం యుధిష్ఠిర। దైవతం చ పతిం మేనే భర్తుశ్చిత్తానుసారిణీ
యుధిష్ఠిరా, ఆమె ఎప్పుడూ భర్త తిన్న తరువాత మిగిలిన అన్నం తినేది. భర్తను దేవుడిగా భావించి, ఆయన మనసుకు అనుగుణంగా నడుచుకునేది.