కువలాశ్వశ్చ నృపతిర్ధున్ధుమార ఇతి స్మృతః। నామ్నా చ గుణయుక్తేన తదాప్రభృతి సోఽభవత్
ఆ రాజు కువలాశ్వుడు ధుంధుమారుడని పేరుపొందాడు. అప్పటినుంచి ఆయనకు ఆ పేరు గుణాలతో కూడి నిలిచిపోయింది.
ఏతత్తే సర్వమాఖ్యాతం యన్మాం త్వం పరిపృచ్ఛసి। ధౌన్ధుమారముపాఖ్యానం ప్రథితం యస్య కర్మణా
నీవు అడిగినట్టు ధౌందుమారుని ప్రసిద్ధమైన చరిత్రను మొత్తం చెప్పాను.
ఇదం తు పుణ్యమాఖ్యానం విష్ణోః సమనుకీర్తనమ్। శృణుయాద్యః స ధర్మాత్మా పుత్రవాంశ్చ భవేన్నరః
ఈ పవిత్రమైన కథ విష్ణువు మహిమను వివరించేది. దీన్ని వినేవాడు ధర్మబుద్ధి కలవాడై, కుమారులను పొందుతాడు.
ఆయుష్మాన్భూతిమాంశ్చైవ శ్రుత్వా భవతి పర్వసు। న చ వ్యాధిభంయకించిత్ప్రాప్నోతి విగతజ్వరః
ఈ కథను యోగ్యమైన సమయంలో వినేవాడు దీర్ఘాయువు, ఐశ్వర్యవంతుడు అవుతాడు. అతడికి ఎలాంటి వ్యాధి, జ్వరం ఉండవు.
తతో యుధిష్ఠిరో రాజా మార్కణ్డేయం మహాద్యుతిమ్। ప్రపచ్ఛ భరతశ్రేష్ఠ ధర్మప్రశ్నం స దుర్వచమ్
అప్పుడు యుదిష్ఠిరుడు, భరత వంశంలో ప్రకాశించే రాజు, మహాతేజస్సుతో ఉన్న మార్కండేయుని ధర్మసంబంధమైన క్లిష్టమైన విషయాన్ని అడిగాడు.
శ్రోతుమిచ్ఛామి భగవన్స్త్రీణాం మాహాతమ్యముత్తమమ్। కథ్యమానం త్వయా విప్ర సూక్ష్మం ధర్మ్యం చ తత్త్వతః
భగవంతుడా! మునివరా! స్త్రీల గొప్పతనాన్ని, నీవు నిజంగా, సూతక్ష్మంగా, ధర్మబద్ధంగా చెప్పినట్లు వినాలని నేను కోరుతున్నాను.
ప్రత్యక్షమిహ విప్రర్షే దేవా దృశ్యన్తి సత్తమ। సూర్యాచన్ద్రమసౌ వాయుః పృథివీ వహ్నిరేవ చ
మునిశ్రేష్ఠుడా! ఇక్కడ దేవతలు ప్రత్యక్షంగా కనిపిస్తారు. సూర్యుడు, చంద్రుడు, వాయువు, భూమి, అగ్ని కూడా ఇక్కడే ఉన్నారు.
పితా మాతా చ భగవాన్గావ ఏవ చ సత్తమ। యచ్చాన్యదేవ విహితం తచ్చాపి భృగునన్దన
పిత, మాత, గోవులు కూడా, భృగునందనుడా! ఇంకా యేమైనా విధిగా నిర్ణయించబడిందో అది కూడా గౌరవించదగినవే.
మన్యేఽహం గురువత్సర్వమేకపత్న్యస్తథా స్త్రియః। పతివ్రతానాం శుశ్రూషా దుష్కరా ప్రతిభాతి మే। పతివ్రతానాం మహాత్మ్యం వక్తుమర్హసి నః ప్రభో
నేను అందరినీ గురువుల్లా గౌరవించదగినవారిగా భావిస్తున్నాను. అలాగే, ఒక్క భర్తకు విధేయంగా ఉండే స్త్రీలను కూడా. పతివ్రతలు భర్తకు సేవ చేయడం చాలా కష్టమైందిగా నాకు అనిపిస్తుంది. ప్రభూ! పతివ్రతల గొప్పతనం మాకు వివరించాలి.
నిరుధ్య చేన్ద్రియగ్రామం మనః సంరుధ్య చానఘ। పతిం దైవతవచ్చాపి చిన్తయన్త్య స్థితా హి యా
పాపరహితుడా! ఎవరు ఇంద్రియాలను, మనసును నియంత్రించి, భర్తను దేవతలా భావిస్తూ నిలబడతారో, ఆమె స్థితి అలాంటిది.
భగవన్దుష్కరం త్వేతత్ప్రతిభాతి మమ ప్రభో। మాతాపిత్రోశ్చ శుశ్రూషా స్త్రీణాం భర్తరి చ ద్విజ
ప్రభూ! ఇది కూడా నాకు చాలా కష్టంగా అనిపిస్తుంది. స్త్రీలు తల్లిదండ్రులకు, భర్తకు సేవ చేయడం కూడా చాలా దుర్లభమైన పని.
స్త్రీణాం ధర్మాత్సుఘోరాద్ధి నాన్యం పశ్యామి దుష్కరమ్। సాధ్వాచారాః స్త్రియో బ్ర్హమన్కుర్వన్తీహ సదాదృతాః
స్త్రీల ధర్మం కన్నా కఠినమైనది ఇంకేదీ కనిపించదు. మంచి ప్రవర్తన కలిగిన స్త్రీలు ఎప్పుడూ గౌరవంతో దాన్ని ఆచరిస్తారు.
దుష్కరం ఖలు కుర్వన్తి పితరో మాతరశ్చ వై। ఏకపత్న్యశ్చ యా నార్యో యాశ్ సత్యం వదన్త్యుత
తండ్రులు, తల్లులు కూడా కష్టమైన పనులు చేస్తారు. ఒక్క భర్తకు విధేయంగా ఉండే సత్యవంతులైన స్త్రీలు కూడా అలాగే.
కుక్షిణా దశమాసాంశ్చ గర్భం సంధారయన్తి యాః। నార్యః కాలేన సంబూయ కిమద్భుతతరం తతః
స్త్రీలు పది నెలలు గర్భాన్ని మోసి, సమయానికి బిడ్డను ప్రసవిస్తారు. దానికంటే ఆశ్చర్యకరం మరొకటి ఏముంటుంది?
సంశయం పరమం ప్రాప్య వేదనామతులామపి। ప్రజాయన్తే సుతాన్నార్యో దుఃఖేన మహతా విభో
అత్యంత అనిశ్చితి, అసమానమైన వేదనను అనుభవించి, స్త్రీలు గొప్ప బాధతో కుమారులను ప్రసవిస్తారు, ఓ ప్రభూ!
పుష్ణన్తి చాపి మహతా స్నేహేన ద్విజపుఙ్గవ। `చిన్తయన్తి తతశ్చాపి కింశీలోఽయంభవిష్యతి
అంతటి ప్రేమతో పిల్లలను పోషిస్తారు, ద్విజశ్రేష్ఠుడా! ఆ తరువాత 'ఈవాడు ఎలా మారతాడో?' అని ఆందోళనపడతారు.
యాశ్చ క్రూరేషు సర్వేషు వర్తమానా జుగుప్సితాః। స్వకర్మ కుర్వన్తి సదా దుష్కరం తచ్చ మే మతమ్
క్రూరత, అవమానాల మధ్య ఉన్నా, తమ కర్తవ్యాన్ని ఎప్పుడూ నిబద్ధతతో నిర్వర్తించే స్త్రీలు కూడా, ఇది నాకు అత్యంత కష్టమైనదిగా అనిపిస్తుంది.
క్షత్రధర్మసమాచారతత్త్వం వ్యాఖ్యాహి మే ద్విజ। ధర్మః సుదుర్లభో విప్ర నృశంసేన మహాత్మనా
క్షత్రియ ధర్మం, ఆచరణ యొక్క సత్యాన్ని నాకు వివరించు, ద్విజుడా! దయలేని వాడికి, ఎంత గొప్పవాడైనా, ధర్మాన్ని పొందడం చాలా కష్టం.
ఏతదిచ్ఛామి భగవన్ప్రశ్నం ప్రశ్నవిదాంవర। శ్రోతుం భృగుకులశ్రేష్ఠ శుశ్రూషే తవ సువ్రత
ప్రశ్నాలను బాగా తెలిసినవాడవు Bhagavan, భృగువంశంలో ఉత్తముడవు, నీ దగ్గర ఈ ప్రశ్నను వినాలని నాకు చాలా ఆసక్తి ఉంది, నీ మాటలు వినేందుకు నేను సిద్ధంగా ఉన్నాను.
హన్త తేఽహం సమాఖ్యాస్యే ప్రశ్నమేతం సుదుర్వచమ్। తత్త్వేన భరతశ్రేష్ఠ గదతస్తన్నిబోధ మే
బహుశా ఈ ప్రశ్నకు సమాధానం చెప్పడం చాలా కష్టం, అయినా నీకు నిజంగా వివరంగా చెప్పబోతున్నాను, భరత వంశంలో శ్రేష్ఠుడవు, నా మాటలు జాగ్రత్తగా విను.
మాతరంశ్రేయసీం తాత పితృనన్యే తు మేనిరే। దుష్కరం కురుతే మాతా వివర్ధయతి యా ప్రజాః
కొందరు తల్లిని గొప్పదిగా భావిస్తారు, మరికొందరు తండ్రిని అంటారు. ఎందుకంటే, పిల్లలను పెంచడం తల్లికి చాలా కష్టమైన పని.
తపసా దేవతేజ్యాభిర్వన్దనేన తితిక్షయా। సుప్రశస్తైరుపాయైశ్చాపీహన్తే పితరః సుతాన్
తపస్సు, దేవతల పూజ, నమస్కారం, సహనం, ఇంకా మంచి మార్గాలతో తండ్రులు కూడా తమ పిల్లలకు మేలు చేయాలని ప్రయత్నిస్తారు.
ఏవం కృచ్ఛ్రేణ మహతా పుత్రం ప్రాప్య సుదుర్లభమ్। చిన్తయన్తి సదా వీర కీదృశోఽయం భవిష్యతి
ఇలా ఎన్నో కష్టాలు పడుతూ, చాలా అరుదుగా లభించే కుమారుడిని పొందిన తర్వాత, తల్లిదండ్రులు ఎప్పుడూ ఆ బిడ్డ ఎలా మారతాడో అని ఆలోచిస్తూ ఉంటారు, వీరుడా.
ఆశంసతే హి పుత్రేషు పితా మాతా చ భారత। యశః కీర్తిమథైశ్వర్యం తేజో ధర్మం తథైవ చ
భరత వంశీయుడా, తల్లిదండ్రులు తమ కుమారుల్లో పేరు, కీర్తి, ఐశ్వర్యం, తేజస్సు, ధర్మం కలగాలని ఆశపడతారు.
మాతుః పితుశ్చ రాజేన్ద్ర సతతం హితకారింణోః'। తయోరాశాం తు సఫలాం యః కరోతి స ధర్మవిత్
రాజా, ఎప్పుడూ తన తల్లిదండ్రులకు మేలు చేసే వారి ఆశలను నెరవేర్చినవాడు నిజంగా ధర్మాన్ని తెలిసినవాడే.
పితా మాతా చ రాజేన్ద్ర తుష్యతో యస్ నిత్యశః। ఇహ ప్రేత్య చ తస్యాథ కీర్తిర్ధర్మశ్ర శాశ్వతః
రాజేంద్ర, ఎవరి తల్లిదండ్రులు ఎప్పుడూ సంతోషంగా ఉంటారో, అతడికి ఈ లోకంలోను పరలోకంలోను శాశ్వతమైన కీర్తి, ధర్మం లభిస్తాయి.
నైవ యజ్ఞక్రియాః కాశ్చిన్న శ్రాద్ధం నోపవాసకమ్। యా తు భర్తరి శుశ్రూషా తయా స్వర్గం జయత్యుత
పతివ్రతగా భర్తకు సేవ చేయడంలో ఉన్న ఫలితం, యజ్ఞాలు, శ్రాద్ధాలు, ఉపవాసాలు ఇవేవీ ఇవ్వలేవు; భర్తకు సేవ చేస్తేనే స్వర్గాన్ని పొందవచ్చు.
ఏతత్ప్రకరణం రాజన్నధికృత్య యుధిష్ఠిర। పతివ్రతానాం నియతం ధర్మం చావాహితః శృణు
రాజా, ఈ విషయాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకుని, పతివ్రతల ధర్మాన్ని నేను చెప్పబోతున్నాను, యుధిష్ఠిరా, జాగ్రత్తగా విను.
కశ్చిద్ద్విజాతిప్రవరో వేదాధ్యాయీ తపోధనః। తపస్వీ ధర్మశీలశ్చ కౌశికో నామ భారత
ఒకప్పుడు ఒక ద్విజుడు, తపస్సులో నిబద్ధుడూ, వేదపారాయణంలో నిష్ణాతుడూ, ధర్మంలో నిలకడగలవాడూ, కౌశికుడు అనే పేరు కలవాడూ ఉన్నాడు, భరత వంశీయుడా.
సాఙ్గోపనిషదాన్వేదానధీతే ద్విజసత్తమః। సవృక్షమూలే కస్మింశ్చిద్వేదానుచ్చారయన్స్థితః
ఆ ద్విజశ్రేష్ఠుడు వేదాలను, వాటి అంగాలను, ఉపనిషత్తులను చదువుతూ, ఒక చెట్టు క్రింద నిలబడి వేదాలను పఠిస్తూ ఉండేవాడు.