న హి ధున్ధుర్మహాతేజాస్తేజసాఽల్పేన శక్యతే। నిర్దగ్ధుం పృథివీపాల స హి వర్షశతైరపి
భూమిని పాలించే రాజా, ధుంధు అనే మహాతేజస్సు గలవాడిని చిన్న తేజస్సుతో కాల్చడం సాధ్యం కాదు. వంద సంవత్సరాలు ప్రయత్నించినా సాధ్యం కాదు.
ధున్ధుర్నామ మహారాజ తయోః పుత్రో మహాద్యుతిః। స తపోఽతప్యత మహన్మహావీర్యపరాక్రమః
మహారాజా, ధుంధు అనే మహా తేజస్సు గలవాడు, ఆ ఇద్దరికి కుమారుడు. అతడు అపారమైన బలంతో, గొప్ప తపస్సు చేశాడు.
అతిష్ఠదేకపాదేన కృశో ధమనిసంతతః। తస్మై బ్రహ్మా దదౌ ప్రీతో వరం వవ్రే స చ ప్రభుమ్
అతడు ఒక కాలిపై నిలబడి, క్షీణించి, నరాలు స్పష్టంగా కనిపించేలా తపస్సు చేశాడు. బ్రహ్మ తనపై సంతోషించి వరం ఇచ్చాడు. అతడు ఆ ప్రభువుని కోరుకున్నాడు.
దేవదానవయక్షాణాం సర్పగన్ధర్వరక్షసామ్। అవధ్యోఽహం భవేయం వై వర ఏష వృతో మయా
దేవతలు, దానవులు, యక్షులు, నాగులు, గంధర్వులు, రాక్షసులు — వీరందరికీ నేను చావనివాడిగా ఉండాలని నేను వరం కోరుకున్నాను.
ఏవం భవతు గచ్ఛేతి తమువాచ పితామహః। స ఏవముక్తస్తత్పాదౌ మూర్ధ్నా స్పృష్ట్వా జగామ హ
అవును, వెళ్ళు అని పితామహుడు అనుగ్రహించాడు. అతను అలా అనగానే, ఆ మహర్షి ఆయన పాదాలను తలతో వందించి, అక్కడి నుండి బయలుదేరాడు.
సతు ధున్ధుర్వరం లబ్ధ్వా మహవీర్యపరాక్రమః। అనుస్మరన్పితృవధం ద్రుతం విష్ణుముపాగమత్
ధుంధువు నుండి వరం పొందిన ఆ మహాబలుడు, తన తండ్రి మరణాన్ని గుర్తు చేసుకుంటూ, వేగంగా విష్ణువును ఆశ్రయించేందుకు వెళ్లాడు.
సతు దేవాన్సగన్ధర్వాఞ్జిత్వా ధున్ధురమర్షణః। బబాధ సర్వానసకృద్విష్ణుం దేవాంశ్చ వై భృశమ్
ఆ ధుంధువు, కోపంతో దేవతలు, గంధర్వులను ఓడించి, ఎన్నోసార్లు విష్ణువు మరియు దేవతలను తీవ్రంగా బాధించసాగాడు.
సముద్రవాలుకాపూర్ణే ఉజ్జానక ఇతి స్మృతే। ఆగమ్య చ స దుష్టాత్మా తం దేశం భరతర్షభ। బాధతేస్మ పరం శక్త్యా తముదఙ్కాశ్రమం విభో
సముద్రపు ఇసుకతో నిండిన ఉజ్జానక అనే ప్రదేశానికి, ఓ భరతవంశశ్రేష్ఠా, ఆ దుష్టాత్ముడు వచ్చి, తన గొప్ప శక్తితో ఉదంకుని ఆశ్రమాన్ని బాధించసాగాడు.
అన్తర్భూమిగతస్తత్ర వాలుకాన్తర్హితస్తథా। మధుకైటభయోః పుత్రో ధున్ధుర్భీమపరాక్రమః
అక్కడ, భూమిలో లోపల, ఇసుకలో దాగి, మధు-కైటభుల కుమారుడు, భయంకరమైన బలశాలి ధుంధువు ఉండేవాడు.
శేతే లోకవినాశాయ తపోబలముపాశ్రితః। ఉదఙ్కస్యాశ్రమాభ్యాశే నిఃశ్వసన్పావకార్చిషః
ఆ ధుంధువు, లోకాలను నాశనం చేయాలని సంకల్పించి, తపస్సు బలాన్ని ఆధారంగా చేసుకుని, ఉదంకుని ఆశ్రమానికి దగ్గరగా, అగ్ని జ్వాలలు ఊదుతూ పడుకున్నాడు.
ఏతస్మిన్నేవ కాలే తు రాజా సబలవాహనః। కువలాశ్వో నరపతిరన్వితో బలశాలినామ్
అదే సమయంలో, మహాబలంతో కూడిన సైన్యమూ రథాలూ కలిగి ఉన్న రాజు కువలాశ్వుడు బయలుదేరాడు.
సహస్రైరేకవింశత్యా పుత్రాణామరిమర్దనః। ప్రాయాదుదఙ్కసహితో ధున్ధోస్తస్య వధాయ వై
అరిమర్దనుడు అయిన కువలాశ్వుడు, ఇరవై ఒక వేల మంది కుమారులతో, ఉదంకునితో కలిసి, ఆ ధుంధువును సంహరించేందుకు ప్రయాణమయ్యాడు.
తమావిశత్తతో విష్ణుర్భగవాంస్తేజసా ప్రభుః। ఉదఙ్కస్ నియోగేన లోకానాం హితకామ్యయా
అప్పుడు, లోకాల మేలుకోసం ఉదంకుని ఆజ్ఞతో, ప్రభావవంతుడైన విష్ణువు, కువలాశ్వునిలో ప్రవేశించాడు.
తస్మిన్ప్రయాతే దుర్ధర్షే దివి శబ్దో మహానభూత్। ఏష శ్రీమాన్నృపసుతో ధున్ధుమారో భవిష్యతి
అతడు బయలుదేరినప్పుడు, ఓ అపరాజితా, ఆకాశంలో గొప్ప శబ్దం వినిపించింది: 'ఈ మహిమాన్వితుడైన యువరాజు ధుంధువును సంహరిస్తాడు.'
దివ్యైశ్చ పుష్పైస్తం దేవాః సమన్తాత్పర్యవాకిరన్। దేవదున్దుభయశ్చాపి నేదుః స్వయమనీరితాః
దేవతలు చుట్టూ ఆ మహారాజుపై దివ్యపుష్పాలు వర్షించగా, ఆకాశంలో దేవదుండుభులు స్వయంగా మోగాయి.
శీతశ్చ వాయుః ప్రవవౌ ప్రయాణే తస్య ధీమతః। విపాంసులాం మహీం కుర్వన్వవర్ష చ సురేశ్వరః। `ప్రదక్షిణాశ్చాప్యభవన్వన్యాస్తం సమృగద్విజాః
ఆ జ్ఞానవంతుడు బయలుదేరినప్పుడు, చల్లని గాలి వీచింది, భూమి మీద ధూళి లేకుండా చేసింది, దేవేంద్రుడు వర్షం కురిపించాడు. అడవి జంతువులు, పక్షులు ఆయనను ప్రదక్షిణలు చేశాయి.
అన్తరిక్షే విమానాని దేవతానాం యుధిష్ఠిర। తత్రైవ సమదృశ్యన్త ధున్ధుర్యత్ర మహాసురః
యుధిష్ఠిరా, ఆ ధుంధువు ఉన్న చోటే, ఆకాశంలో దేవతల విమానాలు స్పష్టంగా కనిపించాయి.
కువలాశ్వస్య ధున్యోశ్చ యుద్ధకౌతూహలాన్వితాః। దేవగన్ధర్వసహితాః సమవైక్షన్మహర్షయః
కువలాశ్వుడు, ధుంధువు మధ్య యుద్ధాన్ని ఆసక్తిగా చూడటానికి, మహర్షులు దేవతలు, గంధర్వులతో కలిసి అక్కడికి వచ్చారు.
నారాయణేన కౌరవ్య తేజసాఽఽప్యాయితస్తదా। స గతో నృపతిః క్షిప్రం పుత్రైస్తైః సర్వతో దిశమ్
కౌరవా, నారాయణుని తేజస్సుతో నిండిన ఆ రాజు, తన కుమారులతో కలిసి అన్ని దిక్కులకూ వేగంగా వెళ్లాడు.
అర్ణవం స్వానయామాస కువలాశ్వో మహీపతిః। `హితార్తం సర్వలోకానాముదఙ్కస్య వశే స్థితః
సర్వలోకాల మేలుకోసం, ఉదంకుని సూచనతో, కువలాశ్వుడు తన సైన్యాన్ని సముద్రానికి తీసుకెళ్లాడు.
కువలాశ్వస్ పుత్రైశ్చ తస్మిన్వై వాలుకార్ణవే। సప్తభిర్దివసైః స్వాత్వా దృష్టో ధున్ధుర్మహాబలః
ఆ ఇసుక సముద్రంలో, కువలాశ్వుడు తన కుమారులతో కలిసి ఏడు రోజులు తవ్వి, మహాబలుడు ధుంధువును చూశారు.
ఆసీద్ధోరం వపుస్తస్య వాలుకాన్తర్హితం మహత్। దీప్యమానం యథా సూర్యస్తేజసా భరతర్షభ
భయంకరమైన, ఇసుకలో దాగి ఉన్న అతని విస్తారమైన రూపం, సూర్యునిలా కాంతివంతంగా వెలిగింది, ఓ భరతవంశశ్రేష్ఠా.
తతో ధున్ధుర్మహారాజ దిశమావృత్య పశ్చిమామ్। సుప్తోఽభూద్రాజశార్దూల కాలానలసమద్యుతిః
ఆ రాజులలో శ్రేష్ఠుడైన మహారాజా, ధుంధు పశ్చిమ దిశవైపు తిరిగి, కాలాగ్ని వంటి తేజస్సుతో అక్కడ పడుకున్నాడు.
కువలాశ్వస్య పుత్రైస్తు సర్వతః పరివారితః। అభిద్రుతః శరైస్తీక్ష్ణైర్గదాభిర్ముసలైరపి
కువలాశ్వుని కుమారులు అన్ని వైపులా చుట్టుముట్టి, పదునైన బాణాలు, గదలు, ముసలులతో ధుంధును దాడి చేశారు.
ప్టసైః పరిధైః ప్రాసైః ఖఙ్గైశ్ విమలైః శితైః। సవధ్యమానః సంక్రుద్ధః సముత్తస్థౌ మహాబలః
పటాసులు, కర్రలు, భుజాలు, పదునైన ఖడ్గాలతో ధుంధును గాయపరిచారు. ఆ మహాబలుడు కోపంతో లేచి, వారిని ఎదుర్కొన్నాడు.
క్రుద్ధశ్చాభక్షయత్తేషాం శస్త్రాణి వివిధాని చ। ఆస్యాద్వమన్పావకం స సంవర్తకసమం తదా
కోపంతో, ధుంధు వారి ఆయుధాలను అన్నింటినీ మింగేసి, తన నోటినుండి ప్రళయాగ్ని వంటి అగ్ని ఉమ్మాడు.
తాన్సర్వాన్నృపతేః పుత్రానదహత్స్వేన తేజసా। ముఖజేనాగ్నినా క్రుద్ధో లోకానుద్వర్తయన్నివ
ఆ కోపంతో, తన స్వంత తేజస్సుతో, నోటినుండి వెలువడిన అగ్నితో, రాజుని కుమారులను ధుంధు కాల్చేశాడు. అది లోకాలను తిప్పినట్లుగా అనిపించింది.
క్షణేన రాజశార్దూల పురేవ కపిలః ప్రభుః। సగరస్యాత్మజాన్క్రుద్ధస్తదద్భుతమివాభవత్
ఒక క్షణంలోనే, రాజులలో శ్రేష్ఠుడా, కపిలుడు నగరంలో సాగరుని కుమారులను కాల్చినట్లే, ధుంధు కూడా వారిని కోపంతో కాల్చేశాడు. అది అద్భుతంగా కనిపించింది.
తేషు క్రోధాగ్నిదగ్ధేషు తదా భరతసత్తమ। తం ప్రబుద్ధం మహాత్మానం కుమ్భకర్ణమివాపరమ్। ఆససాద మహాతేజాః కువలాశ్వో మహీపతిః
ఆ సమయంలో, భారత వంశంలో శ్రేష్ఠుడా, ఆ కుమారులు కోపాగ్నిలో కాలిపోయినప్పుడు, మహాతేజస్సు కలిగిన కువలాశ్వుడు, మళ్లీ మేల్కొన్న కుంభకర్ణుడిలా ధుంధువును ఎదుర్కొన్నాడు.
తస్య వారిమహారాజ సుస్రావ బహు దేహతః। తత్తదాపీయతేతేజో రాజ్ఞా వారిమయం నృప
ఆ మహారాజా, ధుంధు శరీరం నుండి ఎంతో నీరు బయటకు వచ్చేది. ఆ నీరు ధుంధు తేజస్సును పీల్చగా, రాజు దానిని తాగాడు.