ద్వ్యక్షరాదభిసంధాయ కేచిచ్ఛ్లోకపదాఙ్కితైః। శతైరన్యైః సహస్రైశ్చ ప్రత్యయో మోక్షలక్షణమ్
కొంతమంది రెండు అక్షరాల పదాలతో శ్లోకాలు రచించి, మరికొందరు వందలాది, వేలాది పదాలతో రచనలు చేసి, ముక్తి లక్షణమైన నిశ్చయాన్ని పొందాలని ప్రయత్నిస్తారు.
నాయం లోకోస్తి న పరో న సుఖం సంశయాత్మనః। ఊటుర్జ్ఞానవిదో వృద్ధాః ప్రత్యయో మోక్షలక్షణమ్
సందేహభావంతో ఉన్నవారికి ఈ లోకం లేదు, పరలోకం లేదు, ఆనందం లేదు. జ్ఞానంలో నిపుణులైన పెద్దలు ముక్తి లక్షణం నిశ్చయమే అని ప్రకటించారు.
విదితార్థస్తు వేదానాం పరివేద ప్రయోజనమ్। ఉద్విజేత్స తు దేవేభ్యో దావాగ్నేరివ మానవః
వేదాల అర్థాన్ని, వాటి ప్రయోజనాన్ని తెలుసుకున్నవాడు దేవతల నుండికూడా, అడవిలో మంట నుంచి పారిపోతున్నట్టు, దూరంగా ఉండాలి.
శుష్కం తర్కం పరిత్యజ్యఆశ్రయస్వ శ్రుతిం స్మృతిమ్। ఏకారాభిసంబద్ధం తత్త్వం హేతుభిరిచ్ఛసి। బుద్ధిర్న తస్య సిద్ధ్యేత సాధనస్య విపర్యయాత్
ఎండిపోయిన తర్కాన్ని వదిలేసి, శ్రుతి, స్మృతి మీద ఆధారపడాలి. ఒకే అక్షరంతో తత్వాన్ని తర్కంతో తెలుసుకోవాలని ప్రయత్నిస్తే, మార్గం తప్పినందున, ఆ జ్ఞానం ఫలించదు.
వేద్యం పూర్వం వేదితవ్యం ప్రయత్నా- త్తద్ధీర్వేదస్తస్య వేదః శరీరమ్। వేదస్తత్త్వం తత్సమాసోపలబ్ధిః క్లీబస్త్వాత్మా న స వేద్యం న వేదః
తెలుసుకోవాల్సినదాన్ని ముందుగా శ్రమతో తెలుసుకోవాలి. అది వాడికి వేదం, వేదమే అతని శరీరం. వేదం నిజం, దాని సంపూర్ణ గ్రహణమే తత్వం. కానీ బలహీనమైన ఆత్మకు అది తెలియదు, అది వేదం కాదు.
వేదోక్తమాయుర్దేవానామాశిషశ్చైవ కర్మణామ్। ఫలత్యనుయుగం లోకే ప్రభావశ్చ శరీరిణామ్
వేదంలో చెప్పిన ఆయుష్మాన్ దేవతలకు, ఆశీస్సులు, కర్మఫలాలు కూడా వారికి. వాటి ప్రభావం యుగాలుగా లోకంలో కనిపిస్తుంది, జీవుల శక్తిలా.
ఇన్ద్రియాణాం ప్రసాదేన తదేతత్పరివర్జయేత్। తస్మాదనశనం దివ్యం నిరుద్ధేన్ద్రియగోచరమ్
ఇంద్రియాల ప్రశాంతత ద్వారా ఇవన్నీ వదిలిపెట్టాలి. అందుకే, ఇంద్రియాల ప్రయాణాన్ని నియంత్రించే దివ్య ఉపవాసం చేయాలని చెప్పబడింది.
తపసా స్వర్గగమనం భోగో దానేన జాయతే। జ్ఞానేన మోక్షో విజ్ఞేయస్తీర్థస్నానాదఘక్షయః
తపస్సుతో స్వర్గప్రాప్తి, దానంతో అనుభవాలు, జ్ఞానంతో మోక్షం, తీర్థస్నానంతో పాపక్షయం కలుగుతాయి.
ఏవముక్తస్తు రాజేన్ద్ర ప్రత్యువాచ మహాయశాః। భగవఞ్శ్రోతుమిచ్ఛామి ప్రదానవిధిముత్తమమ్
ఇలా అడిగినపుడు, రాజా, మహాశయుడు ఇలా సమాధానమిచ్చాడు: 'భగవంతుడా, నేను ఉత్తమమైన దాన విధానాన్ని వినాలని కోరుతున్నాను.'
యత్తత్పృచ్ఛసి రాజేన్ద్రదానధర్మం యుధిష్ఠిర। ఇష్టం చేదం సదా మహ్యం రాజన్గౌరవతస్తథా
రాజా యుధిష్ఠిరా, నీవు అడిగిన దానధర్మం నాకు ఎప్పుడూ ప్రియమైనది, దానికి నేను గౌరవం ఇస్తాను.
శృణు దానరహస్యాని శ్రుతిస్మృత్యుదితాని చ। ఛాయాయాం కరిణః శ్రాద్ధం తత్కర్మ పరివీజితమ్। దశకల్పాయుతానీహ న క్షీయేత యుధిష్ఠిర
దాన రహస్యాలను, శ్రుతి స్మృతుల్లో చెప్పిన విధంగా విను. ఏనుగు నీడలో, శ్రాద్ధాన్ని కర్మతో పూజించి ఇచ్చిన దానం, పదివేల యుగాలు కూడా తగ్గదు, యుధిష్ఠిరా.
జీవనాయ సమాక్లిన్నం వసు దత్త్వా మహీపతే। విప్రం తు వాసయేద్యస్తు సర్వయజ్ఞైః స ఇష్టవాన్
రాజా, జీవనానికి అవసరమైన ధనం ఇచ్చి, బ్రాహ్మణుడికి నివాసం కల్పించినవాడు, అన్ని యజ్ఞాలు చేసినవాడిగా పరిగణించబడతాడు.
ప్రతిస్రోతశ్చిత్రవాహాః పర్జన్యోఽన్నానుసంచరన్। మహాధురి యథా నావా మహాపాపైః ప్రముచ్యతే। విషువే విప్రదత్తాని దధిమధ్వక్షయాణి చ
పెద్ద నది ప్రవాహాన్ని ఎదుర్కొంటూ పోయినట్టు, మేఘాలు అన్నాన్ని పంచినట్టు, గొప్ప నౌకలా, మహాపాపాల నుంచి విముక్తి లభిస్తుంది. సమదినంలో బ్రాహ్మణులకు పెరుగు, తేనె వంటి దానాలు ఎన్నటికీ తరుగవు.
పర్వసు ద్విగుణం దానమృతౌ దశగుణం భవేత్। `అబ్దే దశగుణం ప్రోక్తమనన్తం విషువే భవేత్
పర్వదినాల్లో దానం రెట్టింపు ఫలిస్తుంది; మరణ సమయంలో పది రెట్లు; సంవత్సరంలో పది రెట్లు, సమదినంలో అంతులేని ఫలితాన్ని ఇస్తుంది.
అయనే విషువే చైవషడశీతిముఖేషు చ। చన్ద్రసూర్యోపరాగే చ దత్తమక్షయముచ్యతే
ఉత్తరాయణ, దక్షిణాయన, సమదినం, ఎనభై ఆరు ముఖ దినాలు, చంద్రుడు, సూర్యుడు గ్రహణ సమయంలో ఇచ్చిన దానం ఎప్పటికీ తరుగదు.
ఋతుషు దశగుణం వదన్తి దత్తం శతగుణమృత్వయనాదిషు ధ్రువమ్। భవతి సహస్రగుణం దినస్య రాహో- ర్విషువతి చాక్షయమశ్నుతే ఫలమ్
ఋతువుల్లో ఇచ్చిన దానం పది రెట్లు, ఋతువుల ప్రారంభంలో వంద రెట్లు, రాహుకాలంలో, సమదినంలో ఇచ్చిన దానానికి అంతులేని ఫలం లభిస్తుంది.
నాభూమిదో భూమిమశ్నాతి రాజ- న్నాయానదో యానమారుహ్య యాతి। యాన్యాన్కామాన్బ్రాహ్మణేభ్యో దదాతి తాంస్తాన్కామాఞ్జాయమానః స భుఙ్క్తే
రాజా, భూమి దానం చేయని వాడు భూమిని అనుభవించడు; వాహనం దానం చేయని వాడు వాహనంలో ప్రయాణించడు; బ్రాహ్మణులకు ఏ కోరికలు ఇచ్చాడో, అవే కోరికలు పునర్జన్మలో అనుభవిస్తాడు.
అగ్నేరపత్యం ప్రథమం సువర్ణం భూర్వైష్ణవీ సూర్యసుతాశ్చ గావః। లోకాశ్త్రయస్తేన భవన్తి దత్తా యః కాఞ్చనం గాశ్చ మహీం చ దద్యాత్
బంగారం అగ్నికి మొదటి సంతానం, భూమి విష్ణువుకు, ఆవులు సూర్యునికి కుమార్తెలు. బంగారం, ఆవులు, భూమిని దానం చేసినవాడు మూడు లోకాలను పొందుతాడు.
పరంహి దానాన్న బభూవ శాశ్వతం భవ్యం త్రిలోకే భవతే కుతః పునః। తస్మాత్ప్రధానం పరమం హి దానం వదన్తి లోకేషు విశిష్టబుద్ధయః
ఈ లోకాల్లో దానానికి మించిన, శాశ్వతమైన, మంగళకరమైన దానం మరొకటి లేదు. అందుకే, లోకంలో గొప్ప జ్ఞానులు దానాన్ని ప్రధానమైనదిగా, అత్యుత్తమమైనదిగా చెబుతారు.
ఇక్ష్వాకౌ సంస్తితే రాజఞ్శశాదః పృథివీమిమామ్। ప్రాప్తః పరమధర్మాత్మా సోఽయోధ్యాయాం నృపోఽభవత్
ఇక్ష్వాకువు పరమపదానికి వెళ్ళిన తర్వాత, ఓ రాజా! పరమధార్మికుడైన శశాదుడు ఈ భూమిని సంపాదించి, అయోధ్యలో రాజుగా పరిపాలించాడు.
శశాదస్య తు దాయాద కకుత్స్థో నామ వీర్యవాన్। అనేనాశ్చాపి కాకుత్స్థః పృథుశ్చానేనసః సుతః
శశాదుని వారసుడు, పరాక్రమశాలి అయిన కకుత్స్థుడు. అతని వంశంలోనే అనేనుడు పుట్టాడు. అనేనుని కుమారుడు పృథువు.
విష్వగశ్వః పృథోః పుత్రస్తస్మాదార్ద్రశ్చ జజ్ఞివాన్। ఆర్ద్రస్య యువనాశ్వస్తు శ్రావస్తస్తస్య చాత్మజః
పృథువుకు విశ్వగశ్వుడు కుమారుడు. అతనికి ఆర్ద్రుడు జన్మించాడు. ఆర్ద్రునికి యువనాశ్వుడు కుమారుడు. యువనాశ్వునికి శ్రావస్తుడు పుట్టాడు.
జజ్ఞే శ్రావస్తకో రాజా శ్రావస్తీ యేన నిర్మితా। శ్రావస్తస్య తు దాయాదో బృహదశ్వో మహాబలః
శ్రావస్తుడు రాజుగా జన్మించి, శ్రావస్తి అనే నగరాన్ని స్థాపించాడు. శ్రావస్తుని వారసుడు బృహదశ్వుడు, అతడు మహాబలుడు.
బృహదశ్వస్ దాయాదః కువలాశ్వ ఇతి స్మృతః। కువలాశ్వస్య పుత్రాణాం సహస్రాణ్యేకవింసతిః
బృహదశ్వుని వారసుడు కువలాశ్వుడుగా ప్రసిద్ధి చెందాడు. కువలాశ్వునికి ఇరవై ఒక్క వేల మంది కుమారులు పుట్టారు.
సర్వే విద్యాసు నిష్ణాతా బలవన్తో దురాసదాః। కువలాశ్వశ్చ పితృతోగుణైరభ్యధికోఽభవత్
వారు అందరూ విద్యల్లో నిపుణులు, బలవంతులు, ఎవరికీ దుర్భేద్యులు. కువలాశ్వుడు తన పితృపురుషుల కంటే గుణాల్లో మించి ఉన్నాడు.
సమయే తం తదా రాజ్యే బృహదశ్వోఽభ్యషేచయత్। కువలాశ్వం మహారాజ శూరముత్తమధార్మికమ్
సమయానికి, మహారాజు బృహదశ్వుడు, పరాక్రమశాలి, ఉత్తమమైన ధర్మాత్ముడైన కువలాశ్వుని రాజుగా అభిషేకించాడు.
పుత్రసంక్రామితశ్రీస్తు బృహదశ్వో మహీపతిః। జగామ తపసే ధీమాంస్తపోవనమమిత్రహా
తన రాజ్య మహిమను కుమారుడికి అప్పగించిన తరువాత, శత్రువులను సంహరించగలిగిన ధీమంతుడు బృహదశ్వుడు తపస్సు కోసం అరణ్యానికి వెళ్ళాడు.
అథ శశ్వావ రాజర్షిం తముదఙ్కో నరాధిప। వనం సంప్రస్థితం రాజన్బృహదశ్వం ద్విజోత్తమః
అప్పుడు, ఓ రాజా! బృహదశ్వుడు అరణ్యానికి బయలుదేరినప్పుడు, బ్రాహ్మణులలో శ్రేష్ఠుడైన ఉదంకుడు అతని వద్దకు వచ్చాడు.
తముదఙ్కో మహాతేజాః సర్వాస్త్రవిదుషాంవరమ్। న్యవారయదమేయాత్మా సమాసాద్య పురోత్తమే
అన్ని ఆయుధ విద్యలలో నిపుణుడైన, అపారమైన తపస్సు కలిగిన ఉదంకుడు, ఆ మహానగరానికి చేరుకున్న బృహదశ్వుని అడ్డగించాడు.
భవతా రక్షణం కార్యం తత్తావత్కర్తుమర్హసి। నిరుద్విగ్రా వయం రాజంస్త్వత్ప్రదాద్వసేమహి
మీరు మా రక్షణ బాధ్యత తీసుకోవాలి. రాజా! మేము భయమేమీ లేకుండా మీ ఆధీనంలో నివసించాలి.