వేదాఢ్ఞా వృత్సంపన్నా జ్ఞానవన్తస్తపస్వినః। యత్రతిష్న్తి వై విప్రాస్తన్నామ నగరం నృప
వేదాలు నేర్చుకున్న, గొర్రెలు, పశువులు ఉన్న, జ్ఞానం, తపస్సు కలిగిన బ్రాహ్మణులు నివసించే చోటే, రాజా, నిజమైన నగరంగా పిలవబడుతుంది.
వ్రజే వాఽప్యథవాఽరణ్యే యత్రసన్తి బహుశ్రుతాః। తత్తన్నగరమిత్యాహుః పార్థ తీర్థం చ తద్భవేత్
పల్లెటూర్లో అయినా, అడవిలో అయినా, అక్కడ ఎక్కువగా విద్యావంతులు ఉంటే, ఆ ప్రదేశాన్ని నగరంగా, పార్థా, పవిత్రక్షేత్రంగా కూడా పిలుస్తారు.
రక్షితారం చ రాజానం బ్రాహ్మణం చ తపస్వినమ్। అభిగమ్యాభిపూజ్యాథ సద్యః పాపాత్ప్రముచ్యతే
రక్షణ కలిగిన రాజును లేదా తపస్సులో నిమగ్నమైన బ్రాహ్మణుడిని సదా గౌరవంగా దగ్గరగా వెళ్లి పూజించినవాడు వెంటనే పాపాల నుండి విముక్తి పొందుతాడు.
పుణ్యతీర్థాభిషేకం చ పవిత్రాణాం చ కీర్తనమ్। సద్భిః సంభాషణం చైవ ప్రశస్తం కీర్త్యతే బుధైః
పవిత్రమైన తీర్థాలలో స్నానం చేయడం, పవిత్రుల పేర్లను జపించడం, మంచి వారితో సంభాషించడం — ఇవన్నీ జ్ఞానులు ఎంతో ప్రశంసిస్తారు.
సాధుసఙ్గమపూతేన వాక్సుభాషితవారిణా। పవిత్రీకృతమాత్మానం సన్తో మన్న్తి నిత్యశః
సద్గుణుల సాంగత్యంతో, మధురమైన మాటల జలంతో తన మనసును పవిత్రం చేసుకున్నవాడిని సద్గురులు ఎప్పుడూ పవిత్రుడని అంటారు.
త్రిదణ్డధారణం మౌనం జటాభారోఽథ ముణ్డనమ్। వల్కలాజినసంవేష్టం వ్రతచర్యాఽభిషేచనమ్
మూడు దండలు ధరించడం, మౌనం, జటలు లేదా ముండనం, వక్కలు లేదా మృగచర్మం ధరించడం, వ్రతాలు ఆచరించడం —
అగ్నిహోత్రం వనే వాసః శరీరపరిశోషణమ్। సర్వాణ్యేతాని మిథ్యా స్యుర్యది భావో న నిర్మలః
అగ్నిహోత్రం చేయడం, అడవిలో నివసించడం, శరీరాన్ని క్షీణింపజేయడం — ఇవన్నీ మనస్సు నిర్మలంగా లేకపోతే వృథా అవుతాయి.
విశుద్ధిం చక్షురాదీనాం షణ్ణామిన్ద్రియగామినామ్। వికారి తేషాం రాజేన్ద్ర సుదుష్కరతరం మనః
ఓ రాజా! కన్ను మొదలైన ఆరు ఇంద్రియాలను శుద్ధి చేయడం సాధ్యమే అయినా, ఎప్పుడూ చంచలంగా ఉండే మనస్సును నియంత్రించడం చాలా కష్టం.
యే పాపాని న కుర్వన్తి మనోవాక్కర్మబుద్ధిభిః। తే తపన్తి మహాత్మానో న శరీరస్య శోషణమ్
మనస్సు, మాట, చేతలు, బుద్ధి ద్వారా పాపాలు చేయని మహాత్ములు నిజమైన తపస్సు ఆచరిస్తారు; శరీరాన్ని క్షోభపెట్టేవారు కాదు.
న జ్ఞాతిభ్యో దయా యస్య శుక్లదేహోఽవికల్మషః। హింసా సా తపసస్తస్య నానాశిత్వం తపః స్మృతమ్
తన బంధువులపై దయలేని వాడికి శరీరం ఎంత పవిత్రంగా ఉన్నా, అతని హింసే తపస్సు, వివిధ భోజనాలే తపస్సు అని అంటారు.
తిష్ఠన్గృహే చైవ మునిర్నిత్యం శుచిరలంకృతః। యావజ్జీవం దయావాంశ్ సర్వపాపైః ప్రముచ్యతే
ఇల్లులోనే ఉండి, ఎప్పుడూ శుద్ధిగా, అలంకృతుడిగా, జీవితాంతం దయతో ఉండే ముని అన్ని పాపాల నుండి విముక్తి పొందుతాడు.
న హి పాపాని కర్మాణి శుద్ధ్యన్త్యనశనాదిభిః। సీదత్యనశనాదేవ మాంసశోణితలేపనః
ఉపవాసం వంటి వాటితో పాపకర్మలు శుద్ధి కావు; ఉపవాసం వల్ల శరీరం మాంసం, రక్తంతో ముడిపడి బాధపడుతుంది.
అజ్ఞాతం కర్మ కృత్వా చ క్లేశో నాన్యత్ప్రహీయతే। నాగ్నిర్దహతి కర్మాణి భావశూన్యస్య దేహినః
తెలియని కర్మను చేసినా బాధ తొలగదు; మనస్సు ఖాళీగా ఉన్నవాడి కర్మలను అగ్ని కాల్చదు.
పుణ్యాదేవ ప్రవ్రజన్తి శుధ్యన్త్యనశనాని చ। న మూలఫలభక్షిత్వాన్న మౌనాన్నానిలాశనాత్
పుణ్యఫలంతోనే ప్రజలు వ్రతంలోకి వెళ్ళి పవిత్రులు అవుతారు; మూలాలు, పండ్లు తినడం, మౌనం, గాలిని మాత్రమే ఆహారంగా తీసుకోవడం వల్ల కాదు.
శిరసో ముణ్డనాద్వాఽపి న స్థానకుటికాసనాత్। న జటాధారణాద్వాఽపిన తు స్థానకుటికాసనాత్
తల ముండనం వల్ల, గుడిసెలో కూర్చోవడం వల్ల, జటలు ధరించడం వల్ల పవిత్రత రాదు.
నిత్యం హ్యనశనాద్వాఽపి నాగ్నిశుశ్రూషణాదపి। న చోదకప్రవేశేన న చ క్ష్మాశయనాదపి
ఎప్పుడూ ఉపవాసం చేయడం వల్ల, అగ్నికి సేవ చేయడం వల్ల, నీటిలో ప్రవేశించడం వల్ల, నేలపై పడుకోవడం వల్ల పవిత్రత రాదు.
జ్ఞానేన కర్మణా వాపి జరామరణమేవ చ। వ్యాధయశ్చ ప్రహీయన్తే ప్రాప్యతే చోత్తమం పదమ్
జ్ఞానం లేదా కర్మ ద్వారా వృద్ధాప్యం, మరణం, వ్యాధులు తొలగిపోతాయి; ఉత్తమ స్థితిని పొందవచ్చు.
బీజాని హ్యగ్నిదగ్ధాని న రోహన్తి పునర్యథా। జ్ఞానదగ్ధైస్తధా క్లేశైర్నాత్మా సండుజ్యతే పునః
అగ్నిలో కాలిన విత్తనాలు మళ్లీ మొలకెత్తని విధంగా, జ్ఞానంతో కాలిన బాధలు మనసును మళ్లీ బంధించవు.
ఆత్మనా విప్రహీణాని కాష్ఠకుణ్ఠోపమాని చ। వినశ్యన్తి న సందేహః ఫేనానీవ మహార్ణవే
ఆత్మతో విడిచిపెట్టిన బాధలు, చెక్కలు లేదా కుండ ముక్కల వలె, సందేహం లేకుండా, మహాసముద్రంలో నురుగు లాగా నశిస్తాయి.
ఆత్మానం విన్దతే యేన సర్వభూతగుహాశయమ్। శ్లోకేన యది వాఽర్ధేన క్షీణం తస్య ప్రయోజనమ్
ప్రతి జీవిలోని గుహలో ఉన్న ఆత్మను ఎవరైనా ఒక్క శ్లోకం లేదా అర్థ శ్లోకం ద్వారా తెలుసుకుంటే, అతనికి జీవన ప్రయోజనం నెరవేరినట్టే.
ద్వ్యక్షరాదభిసంధాయ కేచిచ్ఛ్లోకపదాఙ్కితైః। శతైరన్యైః సహస్రైశ్చ ప్రత్యయో మోక్షలక్షణమ్
కొంతమంది రెండు అక్షరాల పదాలతో శ్లోకాలు రచించి, మరికొందరు వందలాది, వేలాది పదాలతో రచనలు చేసి, ముక్తి లక్షణమైన నిశ్చయాన్ని పొందాలని ప్రయత్నిస్తారు.
నాయం లోకోస్తి న పరో న సుఖం సంశయాత్మనః। ఊటుర్జ్ఞానవిదో వృద్ధాః ప్రత్యయో మోక్షలక్షణమ్
సందేహభావంతో ఉన్నవారికి ఈ లోకం లేదు, పరలోకం లేదు, ఆనందం లేదు. జ్ఞానంలో నిపుణులైన పెద్దలు ముక్తి లక్షణం నిశ్చయమే అని ప్రకటించారు.
విదితార్థస్తు వేదానాం పరివేద ప్రయోజనమ్। ఉద్విజేత్స తు దేవేభ్యో దావాగ్నేరివ మానవః
వేదాల అర్థాన్ని, వాటి ప్రయోజనాన్ని తెలుసుకున్నవాడు దేవతల నుండికూడా, అడవిలో మంట నుంచి పారిపోతున్నట్టు, దూరంగా ఉండాలి.
శుష్కం తర్కం పరిత్యజ్యఆశ్రయస్వ శ్రుతిం స్మృతిమ్। ఏకారాభిసంబద్ధం తత్త్వం హేతుభిరిచ్ఛసి। బుద్ధిర్న తస్య సిద్ధ్యేత సాధనస్య విపర్యయాత్
ఎండిపోయిన తర్కాన్ని వదిలేసి, శ్రుతి, స్మృతి మీద ఆధారపడాలి. ఒకే అక్షరంతో తత్వాన్ని తర్కంతో తెలుసుకోవాలని ప్రయత్నిస్తే, మార్గం తప్పినందున, ఆ జ్ఞానం ఫలించదు.
వేద్యం పూర్వం వేదితవ్యం ప్రయత్నా- త్తద్ధీర్వేదస్తస్య వేదః శరీరమ్। వేదస్తత్త్వం తత్సమాసోపలబ్ధిః క్లీబస్త్వాత్మా న స వేద్యం న వేదః
తెలుసుకోవాల్సినదాన్ని ముందుగా శ్రమతో తెలుసుకోవాలి. అది వాడికి వేదం, వేదమే అతని శరీరం. వేదం నిజం, దాని సంపూర్ణ గ్రహణమే తత్వం. కానీ బలహీనమైన ఆత్మకు అది తెలియదు, అది వేదం కాదు.
వేదోక్తమాయుర్దేవానామాశిషశ్చైవ కర్మణామ్। ఫలత్యనుయుగం లోకే ప్రభావశ్చ శరీరిణామ్
వేదంలో చెప్పిన ఆయుష్మాన్ దేవతలకు, ఆశీస్సులు, కర్మఫలాలు కూడా వారికి. వాటి ప్రభావం యుగాలుగా లోకంలో కనిపిస్తుంది, జీవుల శక్తిలా.
ఇన్ద్రియాణాం ప్రసాదేన తదేతత్పరివర్జయేత్। తస్మాదనశనం దివ్యం నిరుద్ధేన్ద్రియగోచరమ్
ఇంద్రియాల ప్రశాంతత ద్వారా ఇవన్నీ వదిలిపెట్టాలి. అందుకే, ఇంద్రియాల ప్రయాణాన్ని నియంత్రించే దివ్య ఉపవాసం చేయాలని చెప్పబడింది.
తపసా స్వర్గగమనం భోగో దానేన జాయతే। జ్ఞానేన మోక్షో విజ్ఞేయస్తీర్థస్నానాదఘక్షయః
తపస్సుతో స్వర్గప్రాప్తి, దానంతో అనుభవాలు, జ్ఞానంతో మోక్షం, తీర్థస్నానంతో పాపక్షయం కలుగుతాయి.
ఏవముక్తస్తు రాజేన్ద్ర ప్రత్యువాచ మహాయశాః। భగవఞ్శ్రోతుమిచ్ఛామి ప్రదానవిధిముత్తమమ్
ఇలా అడిగినపుడు, రాజా, మహాశయుడు ఇలా సమాధానమిచ్చాడు: 'భగవంతుడా, నేను ఉత్తమమైన దాన విధానాన్ని వినాలని కోరుతున్నాను.'
యత్తత్పృచ్ఛసి రాజేన్ద్రదానధర్మం యుధిష్ఠిర। ఇష్టం చేదం సదా మహ్యం రాజన్గౌరవతస్తథా
రాజా యుధిష్ఠిరా, నీవు అడిగిన దానధర్మం నాకు ఎప్పుడూ ప్రియమైనది, దానికి నేను గౌరవం ఇస్తాను.