ధాన్యం శ్రమేణార్జితవిత్తసంచితం విప్రే సుశీలే ప్రతియచ్ఛతే యః। వసుంధరా తస్య భవేత్సుతుష్టా ధారాం వసూనాం ప్రతిముఞ్చతీవ
తన శ్రమతో సంపాదించిన ధాన్యాన్ని మంచి బ్రాహ్మణుడికి ఇచ్చేవారికి భూమి తల్లీ ఎంతో సంతోషంగా, ధనసంపదను వర్షంలా ప్రసాదిస్తుంది.
అన్నదాః ప్రథమం యాన్తి సత్యవాక్యదనన్తరమ్। అయాచితప్రదాతా చ సమం యాన్తి త్రయో జనాః
ముందుగా అన్నదానం చేసినవారు వెళ్తారు, తరువాత నిజం చెప్పేవారు, అడగకుండానే ఇచ్చేవారు—ఈ ముగ్గురూ కలిసే ముందుకు సాగుతారు.
కౌతూహలసముత్పన్నః పర్యపృచ్ఛద్యుధిష్ఠిరః। మార్కణ్డేయం మహాత్మానం పునరేవ సహానుజః
ఆ సమయంలో యుధిష్ఠిరుడు, తన సోదరులతో కలిసి, మహాత్ముడు మార్కండేయుడిని ఆసక్తితో మరలా అడిగాడు.
యమలోకస్య చాధ్వానమన్తరం మానుషస్య చ। కీదృశం కింప్రమాణం వా కథం వా తన్మహామునే। తరన్తి పురుషాశ్చైవ కేనోపాయేన శంస మే
మహామునివరా! యముని లోకానికి, మనుష్య లోకానికి వెళ్లే మార్గం ఎలా ఉంటుంది? అది ఎంత దూరం? దాన్ని ఎలా దాటి పోవాలి? దాన్ని దాటేందుకు ఏ మార్గం ఉంది? దయచేసి చెప్పండి.
సర్వగుహ్యతనం ప్రశ్నం పవిత్రమృషిసంస్తుతమ్। కథయిష్యామి తే రాజన్ధర్మం ధర్మభృతాంవర
ఓ రాజా! మునులు ప్రశంసించిన ఈ పవిత్రమైన, రహస్యమైన ప్రశ్నకు సమాధానంగా నీకు ధర్మాన్ని వివరంగా చెబుతాను.
షడశీతిసహస్రాణి యోజనానాం నరాధిప। యమలోకస్య చాధ్వానమన్తరం మానుషస్య చ
ఓ రాజా! మనుష్య లోకం నుంచి యముని లోకం వరకు ఎనభై ఆరు వేల యోజనాల దూరం ఉంది.
ఆకాశం తదపానీయం ఘోరం కాన్తారదర్శనమ్। న తత్ర వృక్షచ్ఛాయా వా పానీనం కేతనాని చ
ఆ మార్గం ఆకాశంలా, నీరు లేకుండా, భయంకరంగా, ఎడారిలా కనిపిస్తుంది. అక్కడ చెట్ల నీడా, నీరు తాగేందుకు ఆశ్రయాలూ ఉండవు.
విశ్రమేద్యత్ర వై శ్రాన్తః పురుషోఽధ్వని కర్శితః। నీయతే యమదూతైస్తు యమస్వాజ్ఞాకరైర్బలాత్
ఆ మార్గంలో అలసిపోయినవారు విశ్రాంతి తీసుకునే చోటు ఉండదు. యముని దూతలు యముని ఆజ్ఞతో బలవంతంగా వారిని తీసుకెళ్తారు.
నరాః స్త్రియస్తథైవాన్యే పృథివ్యాం జీవసంజ్ఞితాః। బ్రహ్మణేభ్యః ప్రదానాని నానారూపాణి పార్థివ
ఈ భూమిపై పురుషులు, స్త్రీలు, ఇతర జీవులు బ్రాహ్మణులకు ఎన్నో విధాలుగా దానాలు ఇచ్చేందుకు వెళ్తారు.
హయాదీనాం ప్రకృష్టాని తేఽధ్వానం యాన్తి వై నరాః। సన్నివార్యాతపం యానతి చ్ఛత్రేణైవ హి చ్ఛత్రదాః
గుర్రాలు మొదలైనవాటిని దానం చేసినవారు ఆ మార్గాన్ని సులభంగా దాటి పోతారు. గొడుగులు ఇచ్చినవారు ఎండ వేడిలోనూ గొడుగుతో నడుస్తారు.
తృప్తాశ్చైవాన్నదాతారో హ్యతృప్తాశ్చాప్యనన్నదాః। వస్త్రిణో వస్త్రదా యాన్తి అవస్త్రా యాన్త్యవస్త్రదాః
అన్నదానం చేసినవారు తృప్తిగా వెళ్తారు, అన్నం ఇవ్వని వారు తృప్తి లేకుండా వెళ్తారు. వస్త్రాలు ఇచ్చినవారు దుస్తులు ధరించి వెళ్తారు, ఇవ్వని వారు ఒంటరిగా వెళ్తారు.
హిరణ్యదాః సుఖం యాన్తి పురుషాస్త్వభ్యలంకృతాః। భూమిదాస్తుసుఖం యాన్తి సర్వైః కామైః సుతర్పితాః
పొదిన్ని ఇచ్చినవారు అలంకారాలతో సంతోషంగా వెళ్తారు. భూమిని దానం చేసినవారు అన్ని కోరికలతో తృప్తిగా ఆనందంగా వెళ్తారు.
యాన్తి చైవాపరిక్లిష్టా నరా సస్యప్రదావకాః। నరాః సుఖతరం యాన్తి విమానేషు గృహప్రదాః
పంటలు ఇచ్చినవారు ఎలాంటి కష్టాలు లేకుండా వెళ్తారు. ఇళ్లు ఇచ్చినవారు మరింత ఆనందంగా విమానాల్లో ప్రయాణిస్తారు.
పానీయదా హ్యతృషితాః ప్రహృష్టమనసో నరాః। పన్థానం ద్యోతయన్తశ్చ యాన్తి దీపప్రదాః సుఖమ్
నీరు ఇచ్చినవారు దాహం లేకుండా, హృదయం ఆనందంగా వెళ్తారు. దీపాలు ఇచ్చినవారు మార్గాన్ని ప్రకాశింపజేస్తూ సుఖంగా సాగుతారు.
గోప్రదాస్తు సుఖం యాన్తి నిర్ముక్తాః సర్వపాతకైః। విమానైర్హంససంయుక్తైర్యాన్తి మాసోపవాసినః
ఆవులు ఇచ్చినవారు అన్ని పాపాలనుంచి విముక్తి పొంది సంతోషంగా వెళ్తారు. నెలరోజుల ఉపవాసం చేసినవారు హంసలతో కూడిన విమానాల్లో ప్రయాణిస్తారు.
తథా బర్హిప్రయుక్తైశ్చ షష్ఠరాత్రోపవాసినః। త్రిరాత్రం క్షపతే యస్తు ఏకభక్తేన పాణ్డవ
అలాగే, ఆరు రాత్రులు ఉపవాసం చేసినవారు పక్షులతో కూడిన విమానాల్లో వెళ్తారు. మూడు రాత్రులు ఒక్క భోజనం చేసి ఉపవాసం చేసినవారు కూడా ఆ మార్గాన్ని దాటి పోతారు.
అన్తరా చైవ నాశ్నాతి తస్య లోకా హ్యనామయాః। పానీయస్య గుణా దివ్యాః ప్రేతలోకసుఖావహాః
మధ్యలో తినకుండా ఉంటే, అతని లోకాలు ఎలాంటి బాధలు లేకుండా ఉంటాయి. ఆ నీటికి ఉన్న గొప్ప లక్షణాలు పరలోకంలో సుఖాన్ని ఇస్తాయి.
తత్ర పుష్పోదకా నామ నదీ తేషాం విధీయతే। శీతలం సలిలం తత్రపిబన్తి హ్యమృతోపమమ్
అక్కడ వారికి పుష్పోదక అనే నది ఏర్పడుతుంది. అక్కడ వారు చల్లని, అమృతానికి సమానమైన నీటిని త్రాగుతారు.
యే చదృష్కృతకర్మాణః పూయం తేషాం విధీయతే। ఏవం నదీ మహారాజ సర్వకామప్రదా హి సా
ఎవరైతే పవిత్రమైన పనులు చేస్తారో, వారికి పవిత్రమైన నీరు లభిస్తుంది. మహారాజా! ఆ నది అన్నీ కోరికలు తీర్చే విధంగా ఉంటుంది.
తస్మాత్త్వమపి రాజేన్ద్ర పూజయైనాన్యథావిధి। అధ్వనిం క్షీణగాత్రశ్చ పథి పాంశుసమన్వితః
అందువల్ల, రాజేంద్ర! నీవు కూడా శాస్త్రోక్తంగా వారికి పూజ చేయాలి. ప్రయాణంలో శరీరం అలసిపోయి, దారిలో ధూళితో కప్పబడినప్పుడు కూడా పూజ చేయాలి.
పృచ్ఛతే హ్యన్నదాతారం గృహమాయాతి చాశయా। తం పూజయాథ యత్నేన సోఽతిథిర్బ్రాహ్యణశ్చ సః
ఆతిథ్యాన్ని ఆశించి, అన్నదాత ఎవరు అని అడిగి, అతడు ఇంటికి వస్తాడు. అతడిని శ్రద్ధతో సత్కరించు; ఎందుకంటే అతడు అతిథి, బ్రాహ్మణుడూ కాబట్టి.
తం యాన్తమనుగచ్ఛన్తి దేవాః సర్వే సవాసవాః। తస్మిన్సంపూజితే ప్రీతా నిరాశా యాన్త్యపూజితే
అతను వెళ్ళేటప్పుడు దేవతలు అందరూ, ఇంద్రుడితో సహా, అతనిని అనుసరిస్తారు. అతడిని సత్కరిస్తే వారు సంతోషిస్తారు; సత్కరించకపోతే నిరాశతో వెళ్ళిపోతారు.
తస్మాత్త్వమపి రాజేన్ద్ర పూజయైనం యథావిధి। ఏతత్తే శతశః ప్రోక్తం కిం భూయః శ్రోతుమిచ్ఛసి
అందువల్ల, రాజేంద్ర! నీవు కూడా అతడిని శాస్త్రోక్తంగా సత్కరించాలి. ఇది నీకు వందలసార్లు చెప్పాను — ఇంకా ఏమి వినాలనుకుంటున్నావు?
పునః పునరహం శ్రోతుం కథాం ధర్మసమాశ్రయామ్। పుణ్యామిచ్ఛామి ధర్మజ్ఞ కథ్యమానాం త్వయా విభో
ధర్మాన్ని ఆధారంగా చేసుకున్న కథలు మళ్లీ మళ్లీ వినాలని నాకు కోరిక. ధర్మాన్ని బాగా తెలిసినవాడా! నీవు చెప్పే పుణ్యకథలు వినాలని నేను కోరుకుంటున్నాను.
ధర్మాన్తరం ప్రతి కథాం కథ్యమానాం మయా నృప। సర్వపాపహరాం నిత్యం శృణుష్వావహితో మమ
రాజా! ఇప్పుడు నేను మరో ధర్మాన్ని గురించి చెప్పబోయే కథను శ్రద్ధగా విను. అది ఎప్పుడూ అన్ని పాపాలను తొలగిస్తుంది.
కపిలాయాం తు దత్తాయాం యత్ఫలంజ్యేష్ఠపుష్కరే। తత్ఫలంభరతశ్రేష్ఠ విప్రాణాం పాదధావనే
కపిలా ఆవును జ్యేష్ఠపుష్కర తీర్థంలో దానం చేస్తే వచ్చే ఫలం, బ్రాహ్మణుల పాదాలను కడిగితే వచ్చే ఫలంతో సమానం, భరతశ్రేష్ఠా!
ద్విజపాదోదకక్లిన్నా యావత్తిష్ఠతి మేదినీ। తావత్పుష్కరపర్ణేన పిబన్తి పితరో జలమ్
ద్విజుల పాదజలంతో భూమి తడిసినంతకాలం, ఆ కాలం వరకు పితృదేవతలు పుష్కరపత్రంపై నీరు త్రాగుతారు.
స్వాగతేనాగ్నయస్తృప్తా ఆసనేన శతక్రతుః। పితరః పాదశౌచేన అన్నాద్యేన ప్రజాపతిః
స్వాగతంతో అగ్నిదేవతలు తృప్తి చెందుతారు; ఆసనంతో ఇంద్రుడు సంతోషిస్తాడు; పాదాలను శుభ్రం చేయడంతో పితృదేవతలు సంతోషిస్తారు; అన్నపానంతో ప్రజాపతి సంతోషిస్తాడు.
యావద్వత్సస్య పాదౌ ద్వౌ శిరశ్చైవ ప్రదృశ్యతే। తస్మిన్కాలే ప్రదాతవ్యా ప్రయతేనాన్తరాత్మనా
దూడకు రెండు కాళ్లు, తల కనిపించేంతవరకు, ఆ సమయంలో అంతరాత్మతో శ్రద్ధగా దానం చేయాలి.
అన్తరిక్షగతో వత్సో యావద్యోన్యాం ప్రదృశ్యతే। తావద్గౌః పృథివీ జ్ఞేయా యావద్గర్భం న ముఞ్చతి
దూడ గర్భంలో ఉండగా, అది గర్భంలో కనిపించేంతవరకు, ఆ ఆవు భూమికి చెందిందిగా భావించాలి; దూడను విడుదల చేయకముందు వరకు.