యథా మాం వై సాధువాదైః ప్రసన్నాః ప్రశంసేయుః శిబయః కర్మణా తు। యథా శ్యేన ప్రియమేవ కుర్యాం ప్రశాధి మాం యద్వదేస్తత్కరోమి
శిబిలు నా పనిని మెచ్చి మంచి మాటలు చెప్పినట్లుగా, నేను నీకు ఇష్టమైనది చేయగలను. శ్యేనా! నీవు చెప్పినట్లు నేను చేస్తాను, నన్ను ఆదేశించు.
ఊరోర్దక్షిణాదుత్కృత్య స్వపిశితం తావద్రాజన్యావన్మాంసం కపోతేన సమమ్ ।। తథా తస్మాత్సాధు త్రాతః కపోతః ప్రశంసేయుశ్చ శిబయ కృతం చ ప్రియం స్యాన్మమేతి
రాజు తన కుడి తొడ నుండి పావురం బరువుతో సమానంగా మాంసాన్ని కోసి తులలో ఉంచాడు. ఇలా పావురం రక్షించబడి, శిబిలు రాజును ప్రశంసించారు, నాకు ఇష్టమైనది కూడా పూర్తయింది.
అథ స దక్షిణాదూరోరుత్కృత్య స్వమాంసపేశీం తులయాధారయత్ ।। గురుతర ఏవ కపోత ఆసీత్
అతడు తన కుడి తొడ నుండి మాంసాన్ని కోసి తులలో ఉంచాడు. అయినా, పావురం ఇంకా ఎక్కువ బరువుగా ఉండింది.
పునరన్యముచ్చకర్త గురుతర ఏవ కపోతః ।। ఏవం సర్వం సమధికృత్య శరీరం తులాయామారోపయామాస రతత్తథాపి గురుతర ఏవ కపోత ఆసీత్
మళ్లీ మరింత మాంసాన్ని కోసినా, పావురం ఇంకా ఎక్కువ బరువుగా ఉండింది. చివరికి తన మొత్తం శరీరాన్ని తులలో ఉంచినా, పావురమే ఇంకా ఎక్కువ బరువుగా ఉండింది.
అథ రాజా స్వయమేవ తులామారురోహ ।। న చ వ్యలీకమాసీద్రాజ్ఞ ఏతద్వృత్తాన్తం దృష్టావ త్రాత ఇత్యుక్త్వా ప్రాలీయత శ్యేనః అథ రాజా అబ్రవీత్
తర్వాత రాజు తానే తులపైకి ఎక్కాడు. రాజుకు ఎలాంటి తప్పు లేదు. ఈ సంఘటనను చూసి, 'నీవు రక్షించబడ్డావు' అని చెప్పి శ్యేనుడు కనబడకుండా పోయాడు. ఆపై రాజు మాట్లాడాడు.
కపోతం విద్యుః శివయస్త్వాం కపోత పృచ్ఛామి తే శకునే కో ను శ్యేనః। నానీశ్వర ఈదృశం జాతు కుర్యా- దేతం ప్రశ్నం భగవన్మే విచక్ష్వ
శిబిలు నిన్ను పావురంగా తెలుసుకుంటారు. కానీ శ్యేనా! నిన్ను నేను ఎవరో అడుగుతున్నాను. ఇలాంటి పని ఏ దేవుడు చేయడు. భగవంతుడా, ఈ సందేహాన్ని నాకు వివరించు.
వైశ్వానరోఽహం జ్వలనో ధూమకేతు- రథైవ శ్యేనో వజ్రహస్తః శచీపతిః। సాధు జ్ఞాతుం త్వామృషభం సౌరథేయ నౌ జిజ్ఞాసయా త్వత్సకాశంప్రపన్నౌ
నేను వైశ్వానరుడు, అగ్ని, ధూమకేతువు, శ్యేనుడిని, వజ్రాయుధాన్ని ధరించిన శచీపతి కూడా నేనే. నిన్ను తెలుసుకోవాలనే ఉత్సాహంతో మేము ఇక్కడికి వచ్చాము, మహాపురుషా!
యామేతాం పేశీం మమ నిష్క్రయాయ ప్రాదాద్భవానసినోత్కృత్య రాజన్। ఏతద్వో లక్ష్మ శివం కరోమి హిరణ్యవర్ణం రుచిరం పుణ్యగన్ధమ్
రాజా! నన్ను విడిపించేందుకు నీవు ఖడ్గంతో కోసి ఇచ్చిన ఈ మాంసాన్ని, నేను నీకు శుభసూచకంగా, బంగారు వర్ణంతో, ప్రకాశవంతంగా, సువాసనతో ఉండేలా చేస్తాను.
ఏతాసాం ప్రజానాం పాలయితా యశస్వీ సురర్షీణామథ సంమతో భృశమ్। ఏతస్మాత్పార్శ్వాత్పురుషో జనిష్యతి కపోతరోమేతి చ తస్య నామ
నీవు ప్రజలను రక్షించే మహాత్ముడవుతావు. మునులు, దేవతలు నిన్ను గొప్పగా గౌరవిస్తారు. నీ వంశంలో ఒక పురుషుడు జన్మిస్తాడు. అతని పేరు 'కపోతరోమ' అని పిలుస్తారు.
కపోతరోమాణం శిబినౌద్భిదం పుత్రం ప్రాప్స్యసి నృపవృషసంహననం యశోదీప్యమానం ద్రష్టాసి శూరమృషభం సౌరథానామ్
నీవు శిబివంశంలో జన్మించిన, రాజులలో వృషభుడైన, కీర్తితో ప్రకాశించే 'కపోతరోమ' అనే కుమారుడిని పొందుతావు. సౌరథులలో శూరుడైన అతడిని నీవు చూస్తావు.
శ్రుత్వా స రాజా రాజర్షిరిన్ద్రద్యుమ్నస్య తత్తదా। మార్కణ్డేయాన్మహాభాగాత్స్వర్గస్య ప్రతిపాదనమ్
ఇంద్రద్యూమ్నుని స్వర్గప్రాప్తి కథను మహాభాగుడైన మార్కండేయుని నుండి విన్న రాజర్షి ఆ కథను శ్రద్ధగా ఆలకించాడు.
యుధిష్ఠిరో మహారాజ పునః పప్రచ్ఛ తం మునిమ్। కీదృశీషు హ్యవస్థాసు దత్త్వా దానం మహామునే। ఇన్ద్రలోకం త్వనుభవేత్పురుషస్తద్బ్రవీహి మే
మహారాజు యుధిష్ఠిరుడు మళ్లీ ఆ మునిని అడిగాడు: 'మహామునీ! ఏ పరిస్థితుల్లో దానం చేసినవారు ఇంద్రలోకాన్ని పొందుతారు? దయచేసి అది నాకు వివరించండి.'
గార్హస్థ్యేఽప్యథవా బాల్యే యౌవనే స్థావిరేఽపి వా। యథా ఫలం సమశ్నాతి తథా త్వం కథయస్వ మే
ఇంటివాడిగా ఉన్నా, చిన్నవయసులోనైనా, యవ్వనంలోనైనా, వృద్ధాప్యంలోనైనా, మనిషి పండును ఎలా సమానంగా తింటాడో, అలాగే నీవు నాకు చెప్పాలి.
వృథా జన్మాని చత్వారి వృథా దానాని షోడశ। వృథా జన్మ హ్యపుత్రస్ యే చ ధర్మబహిష్కృతాః
నిష్ప్రయోజనంగా నాలుగు జన్మలు, పదహారు దానాలు వృథా. కుమారుడు లేకుండా పుట్టిన జన్మ కూడా వృథానే, ధర్మానికి దూరమైనవారు కూడా అంతే.
పరపాకం చ యేఽశ్నన్తి ఆత్మార్థం చ పచేత్తు యః। పర్యశ్నన్తి వృథా యత్ర తదసత్యం ప్రకీర్త్యతే
ఇతరులు వండిన భోజనం తినేవారు, తమకోసం మాత్రమే వండేవారు, అక్కడ ఇతరులు వృథాగా తినే చోట, అది నిజమైనది కాదు అని చెప్పబడింది.
ఆరూఢపతితే దత్తమన్యాయోపహృతం చ యత్। వ్యర్థం తు పతితే దానం బ్రాహ్మణే తస్కరే తథా
ఎవరైనా ఎక్కిన చోటు నుంచి పడిపోయినవారికి ఇచ్చిన దానం, అన్యాయంగా తీసుకున్నది, పతితుడికి లేదా దొంగ బ్రాహ్మణునికి ఇచ్చిన దానం వృథా.
గురౌ చానృతికే పాపే కృతఘ్నే గ్రామయాజకే। వేదవిక్రయిణే దత్తం తథా వృషలయాజకే
అబద్ధపు గురువుకు, పాపాత్ముడికి, కృతఘ్నుడికి, ఊరిపూజారికి, వేదాలను అమ్మేవారికి, వేషదారి పూజారికి ఇచ్చిన దానం వృథా.
బ్రహ్మబన్ధుషు యద్దత్తం యద్దత్తం వృషలీపతౌ। స్త్రీజితేషు చ యద్దత్తం వ్యాలగ్రాహే తథైవ చ
పేరు మాత్రమే బ్రాహ్మణులైనవారికి, వేషదారులకు, స్త్రీలవశమైనవారికి, పాముల చేత పట్టుబడినవారికి ఇచ్చిన దానం కూడా వృథానే.
పరిచారకేషు యద్దత్తం వృథా దానాని షోడశ। తమోవృతస్తు యో దద్యాద్భయాత్క్రోధాత్తథైవ చ
ఉపాధ్యాయులకు ఇచ్చిన దానం కూడా ఆ పదహారు వృథా దానాల్లో ఒకటి. అంధకారంలో, భయంతో లేదా కోపంతో ఇచ్చిన దానం కూడా వృథానే.
భుఙ్క్తే చ దానం తత్సర్వం గర్భస్థస్తు నరః సదా। దదద్దానం ద్విజాతిభ్యో వృద్ధభావేన మానవః
మనిషి గర్భంలో ఉన్నప్పటికీ అన్ని దానాల ఫలితాన్ని అనుభవిస్తాడు. మానవుడు వృద్ధులను గౌరవిస్తూ ద్విజులకు దానం చేయాలి.
తస్మాత్సర్వాస్వవస్థాసు సర్వదానాని పార్థివ। దాతవ్యాని ద్విజాతిభ్యః స్వర్గమార్గజిగీషయా
అందువల్ల, రాజా, అన్ని పరిస్థితుల్లో, అన్ని దానాలు ద్విజులకు ఇవ్వాలి; స్వర్గమార్గాన్ని కోరేవారు అలా చేయాలి.
చాతుర్వర్ణ్యస్య సర్వస్య వర్తమానాః ప్రతిగ్రహే। కేన విప్రా విశేషేణ తారయన్తి తరన్తి చ
నాలుగు వర్ణాలవారందరూ దానం స్వీకరించేటప్పుడు, బ్రాహ్మణులు ఏ విధంగా ప్రత్యేకంగా రక్షిస్తారు, దాటి పోతారు?
జపైర్మన్త్రైశ్చ హోమైశ్చ స్వాధ్యాయాధ్యాయనేన చ। నావం వేదమయీం కృత్వాతారయన్తి తరన్తి చ
జపాలు, మంత్రాలు, హోమాలు, స్వాధ్యాయంతో, వేదాలను నావలా చేసుకుని, వారు తాము కూడా దాటి పోతారు, ఇతరులను కూడా దాటిస్తారు.
బ్రాహ్మణాంస్తోషయేద్యస్తు తుష్యన్తే తస్య దేవతాః। వచనాచ్చాపి విప్రాణాం స్వర్గలోకమవాప్నుయాత్
ఎవరైనా బ్రాహ్మణులను సంతుష్టిపరిస్తే, దేవతలు కూడా సంతోషిస్తారు. బ్రాహ్మణుల మాట వల్ల స్వర్గలోకాన్ని పొందవచ్చు.
అనన్తం పుణ్యలోకం తు గన్తాఽసౌ తు న సంశయః। శ్లేష్మాదిభిర్వ్యాప్తతనుర్మ్రియమాణోఽవిచేతనః
అతడు నిస్సందేహంగా అనంతమైన పుణ్యలోకానికి వెళ్తాడు; మరణించే సమయంలో శరీరం వ్యాధులతో బాధపడినా, చైతన్యం లేకున్నా.
బ్రాహ్ణా ఏవ సంపూజ్యాః పుణ్యం స్వర్గమభీప్సతా। శ్రాద్ధకాలే తు యత్నేన భోక్తవ్యా హ్యజుగుప్సితాః
పుణ్యాన్ని, స్వర్గాన్ని కోరేవారు బ్రాహ్మణులను మాత్రమే గౌరవించాలి. శ్రాద్ధ సమయంలో, అర్హులైన వారిని జాగ్రత్తగా భోజనం పెట్టాలి.
దుర్బలః కునస్వీ కుష్ఠీ మాయావీ కుణ్డగోలకౌ। వర్జనీయాః ప్రయత్నేన కాణ్డపృష్ఠాశ్చ దేహినః
బలహీనులు, దుష్టప్రవర్తన కలవారు, కుష్టురోగులు, మాయాచారులు, వంకర వెన్నెముక ఉన్నవారు, వంకరమైనవారు — వీరిని జాగ్రత్తగా దూరంగా ఉంచాలి.
జుగుప్సితం హి యచ్ఛ్రాద్ధం దహత్యగ్నిరివేన్ధనమ్
శ్రాద్ధంలో అనర్హమైనది అగ్ని ఇంధనాన్ని ఎలా కాల్చేస్తుందో అలా దహించేస్తుంది.
యే యే శ్రాద్ధే న పూజ్యన్తే మూకాన్ధబధిరాదయః। తేఽపిసర్వే నియోక్తవ్యా మిశ్రితా వేదపారగైః
శ్రాద్ధంలో మౌనులు, అంధులు, చెవిటివారు వంటి వారు గౌరవించబడకపోయినా, వేదపారంగతులతో కలిపి వారిని కూడా నియమించాలి.
ప్రతిగ్రహశ్చ వై దేయః శృణు యస్ యుధిష్ఠిర। ప్రదాతారం తథాఽఽత్మానం యస్తారయతి శక్తిమాన్
దానం స్వీకరించడాన్ని కూడా చేయాలి, యుదిష్ఠిరా! శక్తివంతుడు దానం ఇచ్చి, దాతను, తనను తాను కూడా రక్షించుకుంటాడు.