దదామి తే రోహిణీనాం సహస్రం ప్రియో హి మే బ్రాహ్మణో యాచమానః। న మే మనః కుప్యతి యాచమానే దత్తం న శోచామి కదాచిదర్థమ్
నీకు నేను రోహిణి జాతి ఆవుల వెయ్యి ఇస్తాను. ఎందుకంటే అడిగే బ్రాహ్మణుడు నాకు ఎంతో ప్రియమైనవాడు. ఎవరు అడిగినా నా మనసు కోపపడదు, ఇచ్చిన దానికీ ఎప్పుడూ పశ్చాత్తాపం ఉండదు.
ఇత్యుక్త్వా బ్రాహ్మణా రాజా గోసహస్రం దదౌ। ప్రాప్తవాంశ్చ గవాం సహస్రం బ్రాహ్మణ ఇతి
ఇలా చెప్పి, రాజు ఆ బ్రాహ్మణుడికి వెయ్యి ఆవులు ఇచ్చాడు. ఆ బ్రాహ్మణుడు ఆ వెయ్యి ఆవులను స్వీకరించాడు.
దేవానాం కథా సంజాతా మహీతలం గత్వా మహీపతిం శిబిమౌశీనరం సాధ్వేనం శిబిం జిజ్ఞాస్యామ ఇతి ।। ఏవం భో ఇత్యుక్త్వా అగ్నీన్ద్రావుపతిష్ఠేతామ్
దేవతలలో ఒక కథ వచ్చింది: భూమిపైకి వచ్చి, "ఉశీనర వంశానికి చెందిన ధర్మవంతుడైన శిబి మహారాజును పరీక్షిద్దాం" అని అనుకున్నారు. అలా అనుకుని, అగ్ని, ఇంద్రులు ఆయన వద్దకు వచ్చారు.
అగ్నిః కపోతరూపేణ తమభ్యధావదామిషార్థమిన్ద్రః శ్యేనరూపేణ
అగ్ని గుడ్లగూబ రూపంలో మాంసం కోసం పరుగెత్తాడు, ఇంద్రుడు గద్ద రూపంలో వచ్చాడు.
అథ కపోతో రాజ్ఞో దివ్యాసనాసీనస్యోత్సఙ్గం న్యపతత్
ఆ గుడ్లగూబ, శిబి మహారాజు దివ్యాసనంపై కూర్చుని ఉండగా, ఆయన మడిలో పడిపోయింది.
అథ పురోహితో రాజానమబ్రవీత్ ।। ప్రాణరక్షార్థం శ్యేనాద్భీతో భవన్తం ప్రాణార్థీ ప్రపద్యతే
అప్పుడు రాజుగారి పురోహితుడు ఇలా అన్నాడు: "ప్రాణాలను కాపాడుకోవడానికి, గద్దను భయపడి, ఈ గుడ్లగూబ భగవంతుని ఆశ్రయంగా వచ్చి, ప్రాణరక్షణ కోరుతోంది."
వసు దదాతు అన్తవాన్పార్థివోఽస్య నిష్కృతిం కుర్యాత్ ఘోరం కపోతస్య నిపాతమాహుః
రాజు ధనం ఇవ్వాలి; ఆ గుడ్లగూబ మరణానికి పరిహారం చేయాలి. గుడ్లగూబ పడిపోవడం భయంకరమని అంటారు.
అథ కపోతో రాజానమబ్రవీత్ ।। ప్రాణరక్షణార్థం శ్యేనాద్భీతో భవన్తం ప్రాణార్థీ ప్రపద్యే అఙ్గైరఙ్గాని ప్రాప్యార్థీ మునిర్భూత్వా ప్రాణాంస్త్వాం ప్రపద్యే
అప్పుడు ఆ గుడ్లగూబ రాజును ఇలా అడిగింది: "ప్రాణాలను కాపాడుకోవడానికి, గద్దను భయపడి, నేను భగవంతుని ఆశ్రయంగా వచ్చాను. నా అవయవాలతో రక్షణ కోరుతూ, మునిగా మారి, నా ప్రాణాలను నీకు అప్పగిస్తున్నాను."
స్వాధ్యాయేన కర్శితం బ్రహ్మచారిణం మాం విద్ధి ।। తపసా దమేన యుక్తమాచార్యస్యాప్రతికూలభాషిణమ్ ।। ఏవంయుక్తమపాపం మాం విద్ధి
నన్ను చదువుతో క్షీణించిన బ్రహ్మచారిగా తెలుసుకో. తపస్సు, నియమంతో కూడినవాడిని, గురువుకు ఎప్పుడూ విరుద్ధంగా మాట్లాడని వాడిని. ఇలాంటి నన్ను పాపరహితుడిగా తెలుసుకో.
గదామి వేదానవిచినోమి ఛన్దః సర్వేవేదా అక్షరశో మే అధీతాః। న సాధు దానం శ్రోత్రియస్య ప్రదానం మా ప్రాదాః శ్యేనాయ న కపోతోఽస్మి
నేను వేదాలను చదువుతాను, ఛందస్సులను పరిశీలిస్తాను; అన్ని వేదాలను అక్షరం అక్షరంగా నేర్చుకున్నాను. శ్రోత్రియుడైన బ్రాహ్మణుడికి దానం ఇవ్వడం మంచిది కాదు. నన్ను గద్దకు ఇవ్వవద్దు, నేను కేవలం గుడ్లగూబను కాదు.
అథ శ్యేనో రాజానమబ్రవీత్
అప్పుడు ఆ గద్ద రాజును ఇలా అడిగింది:
పర్యాయేణ వసతిర్వా భవేషు సర్గే జాతః పూర్వమస్మాత్కపోతాత్। త్వమాదదానోఽథ కపోతమేనం మా త్వం రాజన్విఘ్నకర్తా భవేథాః
ప్రాణులలో జన్మలు మారుతూ ఉంటాయి; నేను ఈ గుడ్లగూబ కన్నా ముందే పుట్టాను. నీవు ఈ గుడ్లగూబను నన్ను విడిచి తీసుకుంటే, రాజా! నీవు నాకు అడ్డంకి అవ్వకూడదు.
కేనేదృశీ జాతు పరా హి దృష్టా వాగుచ్యమానా శకనేన సంస్కృతా। యాం వై కపోతో వదతే యాం చ శ్యేన ఉభౌ విదిత్వా కథమస్తు సాధు
ఇప్పటివరకు ఎప్పుడైనా ఇలాంటి మాటలు వినిపించాయా? గుడ్లగూబ, గద్ద మాట్లాడిన మాటలు ఎంత సంస్కృతంగా ఉన్నాయి! వీరిద్దరి మాటలు తెలుసుకుని, ఏది ధర్మమో ఎలా నిర్ణయించాలి?
నాస్య వర్షం వర్షతి వర్షకాలే నాస్య బీజం రోహతి కాల ఉప్తమ్। భీతం ప్రపన్నం యో హి దదాతి శత్రవే న త్రాణం లభేత్రాణమిచ్ఛన్స కాలే
వానకాలంలో వాన పడదు, విత్తిన బీజం మొలకెత్తదు. భయంతో ఆశ్రయించినవాడిని శత్రువుకి అప్పగించే వాడు, తాను కష్టంలో ఉన్నప్పుడు రక్షణ పొందడు.
జాతా హ్రస్వా ప్రజా ప్రమీయతే సదా న వాసం పితరోఽస్య కుర్వతే। భీతం ప్రపన్నం యో హి దదాతి శత్రవే నాస్య దేవాః ప్రతిగృహ్ణన్తి హవ్యమ్
ఎవరి సంతానం బలహీనంగా పుట్టి, వారి వంశం తగ్గిపోతుందో, ఎవరి పితృదేవతలు వారి దగ్గర నివసించరో, భయంతో ఆశ్రయానికి వచ్చినవారిని శత్రువులకు అప్పగించే వారు, అలాంటి వారి హవిస్సును దేవతలు స్వీకరించరు.
మోఘమన్నం విన్దతి చాప్రచేతాః స్వర్గాల్లోకాద్ధశ్యతి శీఘ్రమేవ। భీతం ప్రపన్నం యో హి దదాతి శత్రవే సేన్ద్రా దేవాః ప్రహరన్త్యస్య వజ్రమ్
అజ్ఞానుడు వృథాగా అన్నం సంపాదిస్తాడు, త్వరగా స్వర్గం నుండి పడిపోతాడు; భయంతో ఆశ్రయానికి వచ్చినవారిని శత్రువులకు అప్పగించే వారిని, ఇంద్రుడు సహా దేవతలు వజ్రాయుధంతో శిక్షిస్తారు.
ఉక్షాణం పక్త్వా సహ ఓదనేన అస్మాత్కపోతాత్ప్రతి తే నయన్తు। యస్మిన్దేశే రమసేఽతీవ శ్యేన తత్రమాంసం శివయస్తే వహన్తు
ఈ పావురాన్ని బదులుగా, వేపుడు బలిదొరను అన్నంతో కలిపి నీకు తీసుకురావాలి. ఏ ప్రాంతంలో నీవు ఆనందిస్తావో, అక్కడ నీకు మేలు కలిగించే మాంసాన్ని వారు అందించాలి.
నోక్షాణో రాజన్ప్రార్థయేయం న చాన్య దస్మాన్మాంసమధికం వా కపోతాత్। దేవైర్దత్తః సోఽద్య మమైష భక్ష- స్తన్మే దదస్వ శకునానామభావాత్
రాజా! నేను బలిదొరను గానీ, మరేదైనా గానీ, ఈ పావురం కంటే ఎక్కువ మాంసాన్ని గానీ అడగను. దేవతలు నేడు నాకు భోజనంగా ఈ పావురాన్ని ఇచ్చారు. ఇంకొక పక్షి లేకపోవడంతో, దయచేసి నీవు ఈ పావురాన్ని నాకు ఇవ్వాలి.
ఉక్షాణం వేహతమనూనం నయన్తు తే పశ్యన్తు పురుషా మమైవ। భయాహితస్ దాయం మమాన్తికాత్త్వాం ప్రత్యామ్నాయం తు త్వం హ్యేనం మా హింసీః
బరువులో ఏమాత్రం తక్కువ కాకుండా బలిదొరను తీసుకురావాలి, ప్రజలు అది నిజంగా నాదేనని చూడాలి. కానీ నీవు భయంతో నా దగ్గరకు వచ్చావు కాబట్టి, నిన్ను తిరిగి పంపుతున్నాను. దయచేసి ఈ పావురాన్ని హింసించవద్దు.
త్యజే ప్రాణాననైవ దద్యాం కపోతం సౌమ్యో హ్యయం కిం న జానాసి శ్యేన। యథా క్లేశం మా కురుష్వేహ సౌమ్య నాహం కపోతమర్పయిష్యే కథంచిత్
నేను నా ప్రాణాలను విడిచిపెట్టినా ఈ పావురాన్ని ఇవ్వను. శ్యేనా! నీవు ఇది గ్రహించలేవా? దయచేసి నాకు ఇక్కడ బాధ కలిగించవద్దు. ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ నేను ఈ పావురాన్ని అప్పగించను.
యథా మాం వై సాధువాదైః ప్రసన్నాః ప్రశంసేయుః శిబయః కర్మణా తు। యథా శ్యేన ప్రియమేవ కుర్యాం ప్రశాధి మాం యద్వదేస్తత్కరోమి
శిబిలు నా పనిని మెచ్చి మంచి మాటలు చెప్పినట్లుగా, నేను నీకు ఇష్టమైనది చేయగలను. శ్యేనా! నీవు చెప్పినట్లు నేను చేస్తాను, నన్ను ఆదేశించు.
ఊరోర్దక్షిణాదుత్కృత్య స్వపిశితం తావద్రాజన్యావన్మాంసం కపోతేన సమమ్ ।। తథా తస్మాత్సాధు త్రాతః కపోతః ప్రశంసేయుశ్చ శిబయ కృతం చ ప్రియం స్యాన్మమేతి
రాజు తన కుడి తొడ నుండి పావురం బరువుతో సమానంగా మాంసాన్ని కోసి తులలో ఉంచాడు. ఇలా పావురం రక్షించబడి, శిబిలు రాజును ప్రశంసించారు, నాకు ఇష్టమైనది కూడా పూర్తయింది.
అథ స దక్షిణాదూరోరుత్కృత్య స్వమాంసపేశీం తులయాధారయత్ ।। గురుతర ఏవ కపోత ఆసీత్
అతడు తన కుడి తొడ నుండి మాంసాన్ని కోసి తులలో ఉంచాడు. అయినా, పావురం ఇంకా ఎక్కువ బరువుగా ఉండింది.
పునరన్యముచ్చకర్త గురుతర ఏవ కపోతః ।। ఏవం సర్వం సమధికృత్య శరీరం తులాయామారోపయామాస రతత్తథాపి గురుతర ఏవ కపోత ఆసీత్
మళ్లీ మరింత మాంసాన్ని కోసినా, పావురం ఇంకా ఎక్కువ బరువుగా ఉండింది. చివరికి తన మొత్తం శరీరాన్ని తులలో ఉంచినా, పావురమే ఇంకా ఎక్కువ బరువుగా ఉండింది.
అథ రాజా స్వయమేవ తులామారురోహ ।। న చ వ్యలీకమాసీద్రాజ్ఞ ఏతద్వృత్తాన్తం దృష్టావ త్రాత ఇత్యుక్త్వా ప్రాలీయత శ్యేనః అథ రాజా అబ్రవీత్
తర్వాత రాజు తానే తులపైకి ఎక్కాడు. రాజుకు ఎలాంటి తప్పు లేదు. ఈ సంఘటనను చూసి, 'నీవు రక్షించబడ్డావు' అని చెప్పి శ్యేనుడు కనబడకుండా పోయాడు. ఆపై రాజు మాట్లాడాడు.
కపోతం విద్యుః శివయస్త్వాం కపోత పృచ్ఛామి తే శకునే కో ను శ్యేనః। నానీశ్వర ఈదృశం జాతు కుర్యా- దేతం ప్రశ్నం భగవన్మే విచక్ష్వ
శిబిలు నిన్ను పావురంగా తెలుసుకుంటారు. కానీ శ్యేనా! నిన్ను నేను ఎవరో అడుగుతున్నాను. ఇలాంటి పని ఏ దేవుడు చేయడు. భగవంతుడా, ఈ సందేహాన్ని నాకు వివరించు.
వైశ్వానరోఽహం జ్వలనో ధూమకేతు- రథైవ శ్యేనో వజ్రహస్తః శచీపతిః। సాధు జ్ఞాతుం త్వామృషభం సౌరథేయ నౌ జిజ్ఞాసయా త్వత్సకాశంప్రపన్నౌ
నేను వైశ్వానరుడు, అగ్ని, ధూమకేతువు, శ్యేనుడిని, వజ్రాయుధాన్ని ధరించిన శచీపతి కూడా నేనే. నిన్ను తెలుసుకోవాలనే ఉత్సాహంతో మేము ఇక్కడికి వచ్చాము, మహాపురుషా!
యామేతాం పేశీం మమ నిష్క్రయాయ ప్రాదాద్భవానసినోత్కృత్య రాజన్। ఏతద్వో లక్ష్మ శివం కరోమి హిరణ్యవర్ణం రుచిరం పుణ్యగన్ధమ్
రాజా! నన్ను విడిపించేందుకు నీవు ఖడ్గంతో కోసి ఇచ్చిన ఈ మాంసాన్ని, నేను నీకు శుభసూచకంగా, బంగారు వర్ణంతో, ప్రకాశవంతంగా, సువాసనతో ఉండేలా చేస్తాను.
ఏతాసాం ప్రజానాం పాలయితా యశస్వీ సురర్షీణామథ సంమతో భృశమ్। ఏతస్మాత్పార్శ్వాత్పురుషో జనిష్యతి కపోతరోమేతి చ తస్య నామ
నీవు ప్రజలను రక్షించే మహాత్ముడవుతావు. మునులు, దేవతలు నిన్ను గొప్పగా గౌరవిస్తారు. నీ వంశంలో ఒక పురుషుడు జన్మిస్తాడు. అతని పేరు 'కపోతరోమ' అని పిలుస్తారు.
కపోతరోమాణం శిబినౌద్భిదం పుత్రం ప్రాప్స్యసి నృపవృషసంహననం యశోదీప్యమానం ద్రష్టాసి శూరమృషభం సౌరథానామ్
నీవు శిబివంశంలో జన్మించిన, రాజులలో వృషభుడైన, కీర్తితో ప్రకాశించే 'కపోతరోమ' అనే కుమారుడిని పొందుతావు. సౌరథులలో శూరుడైన అతడిని నీవు చూస్తావు.