శ్వవద్ధి లోలుపో యస్తు పరాన్నం భోక్తుమిచ్ఛతి। ధిగస్తు తస్య తద్భుక్తం కృపణస్ దురాత్మనః
పరుల ఆహారం తినాలని ఆశపడే వాడు కుక్కలా ఉంటుంది; అలాంటి దురాత్ముడి తినే ఆహారానికి నిందే మిగిలింది.
యో దత్త్వాఽతిథిభృత్యేభ్యః పితృభ్యశ్చ ద్విజోత్తమః। శిష్టాన్యన్నాని యో భుఙ్క్తే కిం వై సుఖతరం తతః
అతిథులు, సేవకులు, పితృదేవతలు, ద్విజులకు భోజనం ఇచ్చి, మిగిలినది తినేవాడికి దాని కన్నా గొప్ప ఆనందం ఇంకేముంటుంది?
అతో మృష్టతరం నాన్యత్పూతం కించితచ్ఛతక్రతో। దత్త్వా యస్త్వతిథిభ్యోఽన్నం భుఙ్క్తే తేనైవ నిత్యశః
ఓ శతక్రతూ! అతిథులకు అన్నం ఇచ్చి, ఆ తరువాత తానే తినేవాడికి, దాని కన్నా పవిత్రమైనది, మేలైనది మరొకటి లేదు.
తావతాం గోసహస్రాణాం ఫలం ప్రాప్నోతి దాయకః। యదేనో యౌవనకృతంతత్సర్వం నశ్యతే ధ్రువమ్
దానం ఇచ్చేవాడు వేల గోవుల ఫలాన్ని పొందుతాడు; యవ్వనంలో చేసిన పాపాలు అన్నీ నిశ్చయంగా నశిస్తాయి.
రసదక్షిణస్ భుక్తస్ ద్విజస్య తు కరే గతమ్। యద్వారి వారిణా సిఞ్చేత్తద్ధ్యేనస్తరతే క్షణాత్
బ్రాహ్మణుడికి అన్నం ఇచ్చినా, లేక చేతిలో నీళ్లు పోసినా, ఆ పాపం నీరు మురికి తుడిచినట్లే వెంటనే పోతుంది.
ఏతాశ్చాన్యాశ్చ వై బహ్వీః కథయిత్వా కథాః శుభాః। బకేన సహ దేవేన్ద్ర ఆపృచ్ఛ్య త్రిదివం గతః
ఇలాంటి అనేక మంగళకరమైన కథలు చెప్పి, ఇంద్రుడు బకుడిని వీడుకుని, స్వర్గానికి వెళ్లిపోయాడు.
ఇదమన్యచ్ఛ్రూతాం యయాతిర్నాహుషో రాజా రాజ్యస్థః పౌరజనావృత ఆసాంచక్రే ।। గుర్వర్థీ బ్రాహ్మణ ఉపేత్యాబ్రవీత్ భో రాజన్గుర్వర్థం భిక్షేయం సమయాదితి రాజోవాచ
ఇంకా ఒకటి విను: నాహుషుని కుమారుడు యయాతి మహారాజు తన ప్రజల మధ్య రాజ్యాన్ని పాలిస్తూ ఉండగా, ఒక బ్రాహ్మణుడు తన గురువు కోసం కావాల్సినదాన్ని అడగడానికి వచ్చి, "ఓ రాజా! నేను నా గురువు కోసం దానం అడుగుతున్నాను. నీవు ఒప్పుకున్న ప్రకారం నాకు కావలసినదాన్ని ఇవ్వు" అని చెప్పాడు. రాజు ఇలా సమాధానం ఇచ్చాడు:
బ్రవీతు భగవాన్సమయమితి
"మీరు ఏ ఒప్పందమో చెప్పండి," అన్నాడు రాజు.
విద్వేషణం పరమం జీవలోకే కుర్యాన్నరః పార్థివ యాచ్యమానః। తం త్వాం పృచ్ఛామి కథం తు రాజ- న్దద్యాద్వాన్దయితం చ మేఽద్య
ప్రాణులతో ఉన్నవాళ్లలో ద్వేషం చాలా పెద్ద దుష్టం. రాజు ఎవరి కోరికను తీరుస్తూ ద్వేషం కలిగించకూడదు. అందుకే, రాజా! ఎలా ఇవ్వాలి, నేను నేడు నాకిష్టమైనదాన్ని ఎలా స్వీకరించాలి? అని అడుగుతున్నాను.
నచానుకీర్తయే దద్య దత్త్వా అయాచ్యమర్థం న చ సంశృణోమి। ప్రాప్యమర్థం చ సంశ్రుత్య తం చాపి దత్త్వా సుసుఖీ భవామి
ఇచ్చిన తర్వాత నేను పొగిడుకోను. అడగని దాన్ని నేను ఇస్తాను కూడా కాదు, అలాంటి కోరికలు వినను కూడా. సాధ్యమైన దానిని ఇచ్చేందుకు మాటిచ్చి, ఇచ్చిన తర్వాత నిజంగా సంతృప్తిగా ఉంటాను.
దదామి తే రోహిణీనాం సహస్రం ప్రియో హి మే బ్రాహ్మణో యాచమానః। న మే మనః కుప్యతి యాచమానే దత్తం న శోచామి కదాచిదర్థమ్
నీకు నేను రోహిణి జాతి ఆవుల వెయ్యి ఇస్తాను. ఎందుకంటే అడిగే బ్రాహ్మణుడు నాకు ఎంతో ప్రియమైనవాడు. ఎవరు అడిగినా నా మనసు కోపపడదు, ఇచ్చిన దానికీ ఎప్పుడూ పశ్చాత్తాపం ఉండదు.
ఇత్యుక్త్వా బ్రాహ్మణా రాజా గోసహస్రం దదౌ। ప్రాప్తవాంశ్చ గవాం సహస్రం బ్రాహ్మణ ఇతి
ఇలా చెప్పి, రాజు ఆ బ్రాహ్మణుడికి వెయ్యి ఆవులు ఇచ్చాడు. ఆ బ్రాహ్మణుడు ఆ వెయ్యి ఆవులను స్వీకరించాడు.
దేవానాం కథా సంజాతా మహీతలం గత్వా మహీపతిం శిబిమౌశీనరం సాధ్వేనం శిబిం జిజ్ఞాస్యామ ఇతి ।। ఏవం భో ఇత్యుక్త్వా అగ్నీన్ద్రావుపతిష్ఠేతామ్
దేవతలలో ఒక కథ వచ్చింది: భూమిపైకి వచ్చి, "ఉశీనర వంశానికి చెందిన ధర్మవంతుడైన శిబి మహారాజును పరీక్షిద్దాం" అని అనుకున్నారు. అలా అనుకుని, అగ్ని, ఇంద్రులు ఆయన వద్దకు వచ్చారు.
అగ్నిః కపోతరూపేణ తమభ్యధావదామిషార్థమిన్ద్రః శ్యేనరూపేణ
అగ్ని గుడ్లగూబ రూపంలో మాంసం కోసం పరుగెత్తాడు, ఇంద్రుడు గద్ద రూపంలో వచ్చాడు.
అథ కపోతో రాజ్ఞో దివ్యాసనాసీనస్యోత్సఙ్గం న్యపతత్
ఆ గుడ్లగూబ, శిబి మహారాజు దివ్యాసనంపై కూర్చుని ఉండగా, ఆయన మడిలో పడిపోయింది.
అథ పురోహితో రాజానమబ్రవీత్ ।। ప్రాణరక్షార్థం శ్యేనాద్భీతో భవన్తం ప్రాణార్థీ ప్రపద్యతే
అప్పుడు రాజుగారి పురోహితుడు ఇలా అన్నాడు: "ప్రాణాలను కాపాడుకోవడానికి, గద్దను భయపడి, ఈ గుడ్లగూబ భగవంతుని ఆశ్రయంగా వచ్చి, ప్రాణరక్షణ కోరుతోంది."
వసు దదాతు అన్తవాన్పార్థివోఽస్య నిష్కృతిం కుర్యాత్ ఘోరం కపోతస్య నిపాతమాహుః
రాజు ధనం ఇవ్వాలి; ఆ గుడ్లగూబ మరణానికి పరిహారం చేయాలి. గుడ్లగూబ పడిపోవడం భయంకరమని అంటారు.
అథ కపోతో రాజానమబ్రవీత్ ।। ప్రాణరక్షణార్థం శ్యేనాద్భీతో భవన్తం ప్రాణార్థీ ప్రపద్యే అఙ్గైరఙ్గాని ప్రాప్యార్థీ మునిర్భూత్వా ప్రాణాంస్త్వాం ప్రపద్యే
అప్పుడు ఆ గుడ్లగూబ రాజును ఇలా అడిగింది: "ప్రాణాలను కాపాడుకోవడానికి, గద్దను భయపడి, నేను భగవంతుని ఆశ్రయంగా వచ్చాను. నా అవయవాలతో రక్షణ కోరుతూ, మునిగా మారి, నా ప్రాణాలను నీకు అప్పగిస్తున్నాను."
స్వాధ్యాయేన కర్శితం బ్రహ్మచారిణం మాం విద్ధి ।। తపసా దమేన యుక్తమాచార్యస్యాప్రతికూలభాషిణమ్ ।। ఏవంయుక్తమపాపం మాం విద్ధి
నన్ను చదువుతో క్షీణించిన బ్రహ్మచారిగా తెలుసుకో. తపస్సు, నియమంతో కూడినవాడిని, గురువుకు ఎప్పుడూ విరుద్ధంగా మాట్లాడని వాడిని. ఇలాంటి నన్ను పాపరహితుడిగా తెలుసుకో.
గదామి వేదానవిచినోమి ఛన్దః సర్వేవేదా అక్షరశో మే అధీతాః। న సాధు దానం శ్రోత్రియస్య ప్రదానం మా ప్రాదాః శ్యేనాయ న కపోతోఽస్మి
నేను వేదాలను చదువుతాను, ఛందస్సులను పరిశీలిస్తాను; అన్ని వేదాలను అక్షరం అక్షరంగా నేర్చుకున్నాను. శ్రోత్రియుడైన బ్రాహ్మణుడికి దానం ఇవ్వడం మంచిది కాదు. నన్ను గద్దకు ఇవ్వవద్దు, నేను కేవలం గుడ్లగూబను కాదు.
అథ శ్యేనో రాజానమబ్రవీత్
అప్పుడు ఆ గద్ద రాజును ఇలా అడిగింది:
పర్యాయేణ వసతిర్వా భవేషు సర్గే జాతః పూర్వమస్మాత్కపోతాత్। త్వమాదదానోఽథ కపోతమేనం మా త్వం రాజన్విఘ్నకర్తా భవేథాః
ప్రాణులలో జన్మలు మారుతూ ఉంటాయి; నేను ఈ గుడ్లగూబ కన్నా ముందే పుట్టాను. నీవు ఈ గుడ్లగూబను నన్ను విడిచి తీసుకుంటే, రాజా! నీవు నాకు అడ్డంకి అవ్వకూడదు.
కేనేదృశీ జాతు పరా హి దృష్టా వాగుచ్యమానా శకనేన సంస్కృతా। యాం వై కపోతో వదతే యాం చ శ్యేన ఉభౌ విదిత్వా కథమస్తు సాధు
ఇప్పటివరకు ఎప్పుడైనా ఇలాంటి మాటలు వినిపించాయా? గుడ్లగూబ, గద్ద మాట్లాడిన మాటలు ఎంత సంస్కృతంగా ఉన్నాయి! వీరిద్దరి మాటలు తెలుసుకుని, ఏది ధర్మమో ఎలా నిర్ణయించాలి?
నాస్య వర్షం వర్షతి వర్షకాలే నాస్య బీజం రోహతి కాల ఉప్తమ్। భీతం ప్రపన్నం యో హి దదాతి శత్రవే న త్రాణం లభేత్రాణమిచ్ఛన్స కాలే
వానకాలంలో వాన పడదు, విత్తిన బీజం మొలకెత్తదు. భయంతో ఆశ్రయించినవాడిని శత్రువుకి అప్పగించే వాడు, తాను కష్టంలో ఉన్నప్పుడు రక్షణ పొందడు.
జాతా హ్రస్వా ప్రజా ప్రమీయతే సదా న వాసం పితరోఽస్య కుర్వతే। భీతం ప్రపన్నం యో హి దదాతి శత్రవే నాస్య దేవాః ప్రతిగృహ్ణన్తి హవ్యమ్
ఎవరి సంతానం బలహీనంగా పుట్టి, వారి వంశం తగ్గిపోతుందో, ఎవరి పితృదేవతలు వారి దగ్గర నివసించరో, భయంతో ఆశ్రయానికి వచ్చినవారిని శత్రువులకు అప్పగించే వారు, అలాంటి వారి హవిస్సును దేవతలు స్వీకరించరు.
మోఘమన్నం విన్దతి చాప్రచేతాః స్వర్గాల్లోకాద్ధశ్యతి శీఘ్రమేవ। భీతం ప్రపన్నం యో హి దదాతి శత్రవే సేన్ద్రా దేవాః ప్రహరన్త్యస్య వజ్రమ్
అజ్ఞానుడు వృథాగా అన్నం సంపాదిస్తాడు, త్వరగా స్వర్గం నుండి పడిపోతాడు; భయంతో ఆశ్రయానికి వచ్చినవారిని శత్రువులకు అప్పగించే వారిని, ఇంద్రుడు సహా దేవతలు వజ్రాయుధంతో శిక్షిస్తారు.
ఉక్షాణం పక్త్వా సహ ఓదనేన అస్మాత్కపోతాత్ప్రతి తే నయన్తు। యస్మిన్దేశే రమసేఽతీవ శ్యేన తత్రమాంసం శివయస్తే వహన్తు
ఈ పావురాన్ని బదులుగా, వేపుడు బలిదొరను అన్నంతో కలిపి నీకు తీసుకురావాలి. ఏ ప్రాంతంలో నీవు ఆనందిస్తావో, అక్కడ నీకు మేలు కలిగించే మాంసాన్ని వారు అందించాలి.
నోక్షాణో రాజన్ప్రార్థయేయం న చాన్య దస్మాన్మాంసమధికం వా కపోతాత్। దేవైర్దత్తః సోఽద్య మమైష భక్ష- స్తన్మే దదస్వ శకునానామభావాత్
రాజా! నేను బలిదొరను గానీ, మరేదైనా గానీ, ఈ పావురం కంటే ఎక్కువ మాంసాన్ని గానీ అడగను. దేవతలు నేడు నాకు భోజనంగా ఈ పావురాన్ని ఇచ్చారు. ఇంకొక పక్షి లేకపోవడంతో, దయచేసి నీవు ఈ పావురాన్ని నాకు ఇవ్వాలి.
ఉక్షాణం వేహతమనూనం నయన్తు తే పశ్యన్తు పురుషా మమైవ। భయాహితస్ దాయం మమాన్తికాత్త్వాం ప్రత్యామ్నాయం తు త్వం హ్యేనం మా హింసీః
బరువులో ఏమాత్రం తక్కువ కాకుండా బలిదొరను తీసుకురావాలి, ప్రజలు అది నిజంగా నాదేనని చూడాలి. కానీ నీవు భయంతో నా దగ్గరకు వచ్చావు కాబట్టి, నిన్ను తిరిగి పంపుతున్నాను. దయచేసి ఈ పావురాన్ని హింసించవద్దు.
త్యజే ప్రాణాననైవ దద్యాం కపోతం సౌమ్యో హ్యయం కిం న జానాసి శ్యేన। యథా క్లేశం మా కురుష్వేహ సౌమ్య నాహం కపోతమర్పయిష్యే కథంచిత్
నేను నా ప్రాణాలను విడిచిపెట్టినా ఈ పావురాన్ని ఇవ్వను. శ్యేనా! నీవు ఇది గ్రహించలేవా? దయచేసి నాకు ఇక్కడ బాధ కలిగించవద్దు. ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ నేను ఈ పావురాన్ని అప్పగించను.