శ్వేతః కృతయుగే వర్ణః పీతస్త్రేతాయుగే మమ। శ్యామో ద్వాపరమాసాద్య కృష్ణః కలియుగే తథా
కృతయుగంలో నా వర్ణం తెలుపు, త్రేతాయుగంలో పసుపు, ద్వాపరయుగంలో నీలం, కలియుగంలో నల్లగా ఉంటుంది.
త్రయో భాగా హ్యధర్మస్ తస్మిన్కాలే భవనతి చ। `యదా భవతి మే వర్ణః కృష్ణో వై ద్విజసత్తమ్
ఓ బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠా! నా వర్ణం నల్లగా మారినప్పుడు, ఆ కాలంలో అధర్మం మూడు భాగాలుగా వ్యాపిస్తుంది.
అన్తకాలే చ సంప్రాప్తే కాలో భూత్వాఽతిదారుణః। త్రైలోక్యం నాశయామ్యేకః కృత్స్నం స్థావరజఙ్గమమ్
కాలాంతంలో, నేను కాలరూపాన్ని ధరించి, భయంకరంగా మారి, మూడు లోకాల్లోని స్థావరజంగమ సమస్తాన్ని నాశనం చేస్తాను.
అహం త్రివర్త్మా విశ్వాత్మా సర్వలోకసుఖావహః। అజితః సర్వగోఽనన్తో హృషీకేశ ఉరుక్రమః। కాలచక్రం నయామ్యేకో బ్రహ్మన్నహమరూపకమ్
నేను మూడు మార్గాల్లో సంచరించేవాడిని, విశ్వానికి ఆత్మను, అన్ని లోకాలకు సుఖాన్ని కలిగించేవాడిని; ఎవ్వరూ జయించలేని వాడిని, అన్నిచోట్ల ఉన్నవాడిని, అనంతుడిని, హృషీకేశుడిని, విశాలమైన అడుగులతో ఉన్నవాడిని; ఓ బ్రహ్మన్! నేను ఒక్కడే కాలచక్రాన్ని నడిపేవాడిని, రూపరహితుడిని.
శమనం సర్వభూతానాం సర్వకాలకృతోద్యమమ్। ఏవం ప్రణిహితః సమ్యఙ్మాయయా మునిసత్తమ। సర్వభూతేషు విప్రేన్ద్ర న చ మాం వేత్తి కశ్చన
ప్రతి కాలంలో అన్ని భూతాలకు శాంతిని కలిగించేవాడిని, అన్నిటి కార్యాలకు కారణుడిని; ఇలా నా మాయాశక్తితో సమంగా స్థిరంగా ఉన్నాను, ఓ మునిశ్రేష్ఠా! అన్ని ప్రాణుల్లో ఎవ్వరూ నన్ను పూర్తిగా తెలుసుకోరు.
సర్వలోకే చ మాం భక్తాః పూజయన్తి చ సర్వశః
అన్ని లోకాల్లో నా భక్తులు నన్ను అన్ని విధాలుగా పూజిస్తారు.
యచ్చ కించిత్త్వయా ప్రాప్తం మయి క్లేశాత్మకం ద్విజ। సుఖోదయాయ తత్సర్వం శ్రేయసే చ తవానఘ
నీవు నాపట్ల అనుభవించిన బాధలన్నీ, ఓ బ్రాహ్మణా, అవన్నీ నీ సుఖానికి, నీ శ్రేయస్సుకు కారణమవుతాయి, పాపరహితుడవు.
యచ్చ కించిత్త్వయా లోకే దృష్టం స్థావరజఙ్గమమ్। విహిత సర్వథైవాసౌ మమాత్మా భూతభావనః
ఈ లోకంలో నీవు చూసిన స్థావరజంగమమయిన ఏదైనా, అది అన్నీ నా వల్లే ఏర్పడినవి, నేను భూతభావనుడిని, అన్నిటికీ మూలకారణుడిని.
అర్ధం మమ శరీరస్య సర్వలోకపితామహః। అహం నారాయణో నామ శఙ్ఖచక్రగదాధరః
నా శరీరంలో సగభాగం అన్ని లోకాల పితామహుడైన బ్రహ్మ; నేను నారాయణుడను, శంఖచక్రగదాధారుడను.
యావద్యుగానాం విప్రర్షే సహస్రపరివర్తనమ్। తావత్స్వపిమి విశ్వాత్మా సర్వలోకపితామహః
ఎన్ని యుగాల సహస్రాలు మారినా, ఓ బ్రాహ్మణమునిశ్రేష్ఠా! అంతకాలం నేను విశ్వాత్ముడిగా, అన్ని లోకాల పితామహుడిగా నిద్రిస్తాను.
ఏవం సర్వమహం కాలమిహాసే మునిసత్తమ। అశిశుః శిశురూపేణ యావద్బ్రహ్మా న బుధ్యతే
అలా, ఓ మునిశ్రేష్ఠా! బ్రహ్మదేవుడు మేల్కొనే వరకు, నేను శిశురూపంలో ఇక్కడ కాలాన్ని గడుపుతాను.
మయా చ దత్తో విప్రాగ్ర్య వరస్తే బ్రహ్మరూపిణా। అసకృత్పరితష్టేన విప్రర్షిగణపూజిత
బ్రహ్మరూపంలో నేను నీకు ఇచ్చిన పరమ వరం, అనేకసార్లు బ్రాహ్మణమునులచే పూజింపబడింది, అది నీకు లభించింది.
సర్వమేకార్ణవం దృష్ట్వా నష్టం స్థావరజఙ్గమమ్। విక్లబోసి మయా జ్ఞాతస్తతస్తే దర్శితం జగత్
అన్ని స్థావరజంగమాలు నశించి, ఒక్క సముద్రమే మిగిలినప్పుడు నీవు నిరాశచెందావు; అది తెలుసుకుని నేను నీకు జగత్తును చూపించాను.
అభ్యన్తరం శరీరస్య ప్రవిష్టోసి యదా మమ। దృష్ట్వా లోకం సమస్తం చ విస్మితో నావబుధ్యసే
నీవు నా శరీరంలోకి ప్రవేశించి, మొత్తం లోకాన్ని చూసినప్పుడు, ఆశ్చర్యపడి, నీవు పూర్తిగా గ్రహించలేకపోయావు.
తతోసి వక్రాద్విప్రర్షే ద్రుతం నిఃసారితో మయా। ఆఖ్యాతస్తే మయా చాత్మా దుర్జ్ఞే యోపి సురాసురైః
అప్పుడే, ఓ బ్రాహ్మణమునిశ్రేష్ఠా! నేను నిన్ను నా వంకర దేహం నుండి త్వరగా బయటకు పంపించాను; దేవతలు, రాక్షసులు కూడా గ్రహించలేని నన్ను నీకు ప్రత్యక్షంగా చూపించాను.
యావత్స భగవాన్బ్రహ్మా న బుధ్యేత మహాతపాః। తావత్త్వమిహ విప్రర్షే విస్రబ్ధశ్చర వై సుఖమ్
బ్రహ్మదేవుడు మేల్కొనేవరకు, ఓ బ్రాహ్మణమునిశ్రేష్ఠా! నీవు ఇక్కడ భయమేమీ లేకుండా సుఖంగా ఉండవచ్చు.
తతో విబుద్ధే తస్మింస్తు సర్వలోకపితామహే। ఏకీభూతః ప్రవేక్ష్యామి శరీరాణి ద్విజోత్తమ
అప్పుడు అన్ని లోకాల తండ్రియైన పరమేశ్వరుడు మేల్కొన్న తరువాత, ఓ ఉత్తమ ద్విజుడా, నేను ఒక్కటిగా ఐక్యమై ఆ శరీరాల్లో ప్రవేశిస్తాను.
ఆకాశం పృథివీం జ్యోతిర్వాయుం సలిలమేవ చ। లోకే యచ్చ భవేచ్ఛేషమిహ స్థావరజఙ్గమమ్
ఆకాశం, భూమి, అగ్ని, గాలి, నీరు, అలాగే లోకంలో మిగిలిన స్థావరజంగమమయిన అన్నీ కూడా.
ఇత్యుక్త్వాన్తర్హితస్తాత స దేవః పరమాద్భుతః। ప్రజాశ్చేమాః ప్రపశ్యామి విచిత్రా వివిధాః కృతాః
ఇలా చెప్పి, ఓ తాత, ఆ అద్భుతమైన దేవుడు కనబడకుండా పోయాడు. నేను ఈ విచిత్రమైన, విభిన్నమైన ప్రజలను సృష్టించబడినట్టు చూస్తున్నాను.
ఏవం దృష్టం మయా రాజంస్తస్మిన్ప్రాప్తే యుగక్షయే। ఆశ్చర్యం భరతశ్రేష్ఠ సర్వధర్మభృతాంవరః
ఇలా యుగాంత సమయంలో నేను అది చూశాను, ఓ రాజా, ఇది నిజంగా ఆశ్చర్యకరం, ఓ భరతశ్రేష్ఠ, ధర్మాన్ని పట్టినవారిలో నీవు గొప్పవాడు.
యః స దేవో మయా దృష్టః పురా పద్మాయతేక్షణః। స ఏష పురుషవ్యాఘ్ర సంబన్ధీ తే జనార్దనః
అంతకుముందు నేను చూసిన పద్మాక్షుడైన ఆ దేవుడు, ఇదిగో ఈ జనార్దనుడు, ఓ పురుషవీర్యవంతుడా, నీ బంధువు.
అస్యైవ వరదానాద్ధి స్మృతిర్న ప్రజహాతి మామ్। దీర్గమాయుశ్చ కౌన్తేయ స్వచ్ఛన్దమరణం మమ
ఆయన ఇచ్చిన వరాల వలన నాకు జ్ఞాపకం ఎప్పుడూ విడిచిపోదు. కౌంతేయా, నాకు దీర్ఘాయువు, నా ఇష్టానుసారం మరణించే స్వేచ్ఛ కూడా ఉంది.
స ఏష కృష్ణో వార్ష్ణేయ పురాణపురుషో విభుః। ఆస్తే హరిరచిన్త్యాత్మా క్రీడన్నివ మహాభుజః
ఈ వృష్ణివంశజుడైన కృష్ణుడు, పురాతనుడూ, మహాశక్తిశాలి, హరిగా ఉండి, అతని స్వరూపం ఎవరికీ అర్థంకాదు. మహాబాహువుతో ఆటలా విహరిస్తున్నాడు.
ఏష ధాతా విధాతా చ సంహర్తా చైవ శాశ్వతః। శ్రీవత్సవక్షా గోవిన్దః ప్రజాపతిపతిః ప్రభుః
ఇతనే సృష్టికర్త, నియమించేవాడు, శాశ్వతంగా సంహారకుడు కూడా. శ్రీవత్సముద్రికతో కూడిన గోవిందుడు, ప్రజాపతుల అధిపతి, ప్రభువు.
దృష్ట్వేమం వృష్ణిప్రవరం స్మృతిర్మామియమాగతా। ఆదిదేవమయం జిష్ణుం పురుషం పీతవాససమ్
ఈ వృష్ణిశ్రేష్ఠుడిని చూసిన వెంటనే నాకు మళ్లీ జ్ఞాపకం వచ్చింది. పీతాంబరధారి, ఆదిదేవుడైన విజేతను నేను గుర్తు చేసుకున్నాను.
సర్వేషామేవ భూతానాం పితా మాతా చ మాధవః। గచ్ఛధ్వమేనం శరణం శరణ్యం కౌరవర్షభాః
మాధవుడు అన్ని భూతాలకు తండ్రి, తల్లిగా కూడా ఉన్నాడు. కౌరవశ్రేష్ఠులారా, మీరు అందరూ శరణ్యుడైన ఆయనను శరణు వేడండి.
ఏవముక్తాస్చ తే పార్తా యమౌ చ పురుషర్షభౌ। ద్రౌపద్యా సహితాః సర్వే నమశ్చక్రుర్జనార్దనమ్
ఇలా చెప్పబడిన తరువాత, పార్థులు, యమునందనులు, ద్రౌపదితో కలిసి అందరూ జనార్దనునికి నమస్కరించారు.
స చైతాన్పురుషవ్యాఘ్ర సామ్నా పరమవల్గునా। సాన్త్వయామాస మానార్హో మన్యమానో యథావిధి
ఆ పురుషశ్రేష్ఠుడు, అత్యంత మృదువుగా, యథావిధిగా గౌరవించదగిన వారిగా భావించి వారిని ఓదార్చాడు.
యుధిష్ఠిరస్తు కౌన్తేయో మార్కణ్డేయం మహామునిమ్। పున- పప్రచ్ఛ సామాత్యో భవిష్యాం జగతో గతిమ్
కుంతీపుత్రుడైన యుధిష్ఠిరుడు తన మంత్రులతో కలిసి మహాముని మార్కండేయుడిని మళ్లీ అడిగాడు — భవిష్యత్తులో జగత్తు ఎలా మారుతుందో చెప్పమని.
ఆశ్చర్యభూతం భవతః శ్రుతం నో వదతాంవర। మునే భార్గవ యద్వృత్తం యుగాదౌ ప్రభవాప్యయౌ
మునివరా, మీరు చెప్పిన అద్భుతమైన విషయాలు మేము విన్నాము. భార్గవమునీంద్రా, యుగాది, యుగాంతంలో జరిగిన సంగతులను మాకు వివరంగా చెప్పండి.