వారాహం రూపమాస్థాయ మయేయం జగతీ పురా। మజ్జమానా జలే విప్ర వీర్యేణాసీత్సముద్ధృతా
ఓ బ్రాహ్మణా! నేను ఒకసారి వరాహ రూపంలో ఈ భూమిని, నీటిలో మునిగిపోతుండగా, నా శక్తితో పైకి తీసుకొచ్చాను.
అగ్నిశ్చ బడబావక్రే భూత్వాఽహం ద్విజసత్తమ। పిబామ్యాపః సదా విద్వంస్తాశ్చైవ విసృజామ్యహమ్
ఓ ఉత్తమ ద్విజుడా! నేను బడబాగ్నిగా మారి ఎప్పుడూ నీటిని పీలుస్తూ, మళ్లీ వాటిని విడిచిపెడతాను.
బ్రహ్మ వక్రం భుజౌ క్షత్రమూరూ మే సంస్థితా విశః। పాదౌ శూద్రా భవన్తీమే విక్రమేణ క్రమేణ చ
నా నోటి నుండి బ్రాహ్మణులు, నా భుజాల్లో క్షత్రియులు, నా తొడల్లో వైశ్యులు, నా పాదాల్లో శూద్రులు స్థిరంగా ఉంటారు; ఇవన్నీ నా శక్తితో, క్రమంగా ఏర్పడినవే.
ఋగ్వేదః సామవేదశ్చ యజుర్వేదోఽప్యథర్వణః। మత్తః ప్రాదుర్భవన్త్యేతే మామేవ ప్రవిశన్తి చ
ఋగ్వేదం, సామవేదం, యజుర్వేదం, అథర్వవేదం—ఇవి అన్నీ నన్నుంచి ఉద్భవించి, మళ్లీ నన్నే చేరుతాయి.
యతయః శాన్తిపరమా యతాత్మానో ముముక్షవః। కామక్రోధద్వేషముక్తా నిఃసంజ్ఞా వీతకల్మషాః
శాంతిని కోరే, మనసు నిగ్రహించుకున్న, మోక్షాన్ని ఆశించే, కామం, కోపం, ద్వేషం లేని, అహంకారం లేని, పాపరహితమైన యతులు—
సత్వస్థా నిరహంకారా నిత్యమధ్యాత్మకోవిదాః। మామేవ సతతం విప్రాశ్చిన్తయన్త ఉపాసతే
సత్వగుణంలో నిలిచిన, అహంకారం లేని, ఎప్పుడూ ఆత్మజ్ఞానంలో నిపుణులైన బ్రాహ్మణులు, నన్ను ఎల్లప్పుడూ ధ్యానిస్తూ పూజిస్తారు.
అహం సంవర్తకో వహ్నిరహం సంవర్తకో యమః। అహం సంవర్తకః సూర్యస్త్వహం సంవర్తకోఽనిలః
నేనే సంహారాగ్ని, నేనే సంహారయముడు, నేనే సంహారసూర్యుడు, నేనే సంహారవాయువు.
తారారూపాణి దృశ్యన్తే యాన్యేతాని నభస్తలే। మమ రూపాణ్యథైతాని విద్ధి త్వం ద్విజసత్తమ
ఆకాశంలో కనిపించే నక్షత్రాలన్నీ నా రూపాలే అని తెలుసుకో, ఓ ఉత్తమ ద్విజుడా!
రత్నాకరాః సముద్రాశ్చ సర్వ ఏవ చతుర్దిశః। వసనం శయనం చైవ విలయం చైవ విద్ధి మే
రత్నాకరాలు, సముద్రాలు, అన్ని దిక్కులు—వాటికి వస్త్రం, శయనం, లయం అన్నీ నా స్వరూపమే అని తెలుసుకో.
మయైవ సువిభక్తాస్తే దేవకార్యార్థసిద్ధయే। కామం క్రోధం చ హర్షం చ భయం మోహం తథైవ చ। మమైవ విద్ధి రోమాణి సర్వాణ్యేతాని సత్తమ
దేవతల కార్యసిద్ధి కోసం వీటిని నేను సరిగ్గా విభజించాను; కామం, కోపం, ఆనందం, భయం, మోహం—ఇవి అన్నీ నా రోమాలు అని తెలుసుకో, ఓ ఉత్తముడా!
ప్రాప్నువన్తి నరా విప్ర యత్కృత్వా కర్మ శోభనమ్। సత్యం దానం తపశ్చోగ్రమహింసా చైవ జన్తుషు
ఏ మనిషి సత్యం, దానం, కఠిన తపస్సు, జంతువుల పట్ల హింస లేకుండా మంచి కార్యాలు చేస్తాడో, అతడు ఫలితాన్ని పొందుతాడు, ఓ బ్రాహ్మణా!
మద్విధానేన విహితా మమ దేహవిహారిణః। మయాఽభిభూతవిజ్ఞానా విచేష్టన్తే న కామతః
నా ఆజ్ఞతో, నా శరీరంలో నివసిస్తూ, నా ద్వారా జ్ఞానం అదుపులోకి వచ్చిన వారు, తమ ఇష్టానుసారం కాకుండా ప్రవర్తిస్తారు.
సమ్యగ్వేదమధీయానా యజన్తే వివిధైర్మఖైః। శాన్తాత్మానో జితక్రోధాః ప్రాప్నువన్తి ద్విజాతయః
వేదాన్ని సరిగ్గా అభ్యసిస్తూ, వివిధ యజ్ఞాలతో పూజించే, శాంతమైన మనస్సు కలిగి, కోపాన్ని జయించిన ద్విజులు ఫలితాన్ని పొందుతారు.
---న శక్యో యో విద్వన్నరైర్దుష్కృతకర్మభిః। ---భాభిభూతైః కృపణైరనార్యైరకృతాత్మభిః
పాపకార్యాలు చేసినవారు, దుష్టులు, దుర్మార్గులు, నియమం లేని వారు—వారు ఆ పరమాత్మను తెలుసుకోలేరు, ఓ జ్ఞానీ!
తస్మాన్మహాఫలంవిద్ధి పదం సుకృతకర్మణః। సుదుష్ప్రాపం విమూఢానాం మార్గం యోగైర్నిషేవితమ్
కాబట్టి, మంచి కార్యాలు చేసినవారికి మహా ఫలితమైన స్థానం లభిస్తుంది; మూర్ఖులకు అది చాలా కష్టంగా లభించేది, యోగులు ఆ మార్గాన్ని అనుసరిస్తారు.
యదా యదా చ ధర్మస్య గ్లానిర్భవతి సత్తమ। అభ్యుత్థానమధర్మస్య తదాఽఽత్మానం సృజామ్యహమ్
ధర్మం తగ్గి, అధర్మం పెరిగినప్పుడు, ఓ ఉత్తముడా! అప్పుడు నేను నా స్వరూపాన్ని సృష్టిస్తాను.
దైత్యా హింసానురక్తాశ్చ అవధ్యాః సురసత్తమైః। రాక్షసాశ్చాపి లోకేఽస్మిన్యదోత్పత్స్యన్తి దారుణాః
దైత్యులు హింసను ఇష్టపడతారు; ఉత్తమ దేవతలు వారిని సంహరించలేరు. ఈ లోకంలో భయంకరమైన రాక్షసులు కూడా పుట్టుకొస్తారు.
తదాఽహంసంప్రసూయామి గృహేషు శుభకర్మణామ్। ప్రవిష్టో మానుషం దేహం సర్వం ప్రశమయామ్యహమ్
అప్పుడు నేను మంచి కార్యాలు చేసే వారి ఇళ్లలో జన్మించి, మానవ దేహంలో ప్రవేశించి, సమస్తాన్ని శాంతింపజేస్తాను.
సృష్ట్వా దేవమనుష్యాంస్తు గన్ధర్వోరగరాక్షసాన్। స్థావరాణి చ భూతాని సంహరామ్యాత్మమాయయా
దేవతలు, మనుషులు, గంధర్వులు, పాములు, రాక్షసులు, ఇంకా స్థావరజంగమ జంతువులను సృష్టించిన తరువాత, నేను నా మాయాశక్తితో వాటిని తిరిగి లయముచేస్తాను.
కర్మకాలే పునర్దేహమనుచిన్త్య సృజామ్యహమ్। ఆవిశ్య మానషం దేహం మర్యాదాబన్ధకారణాత్
కార్యకాలంలో, మళ్ళీ ఆలోచించి, మానవదేహాన్ని సృష్టిస్తాను; ఆ దేహంలో ప్రవేశించి, నియమాలను కాపాడటానికి అవతరిస్తాను.
శ్వేతః కృతయుగే వర్ణః పీతస్త్రేతాయుగే మమ। శ్యామో ద్వాపరమాసాద్య కృష్ణః కలియుగే తథా
కృతయుగంలో నా వర్ణం తెలుపు, త్రేతాయుగంలో పసుపు, ద్వాపరయుగంలో నీలం, కలియుగంలో నల్లగా ఉంటుంది.
త్రయో భాగా హ్యధర్మస్ తస్మిన్కాలే భవనతి చ। `యదా భవతి మే వర్ణః కృష్ణో వై ద్విజసత్తమ్
ఓ బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠా! నా వర్ణం నల్లగా మారినప్పుడు, ఆ కాలంలో అధర్మం మూడు భాగాలుగా వ్యాపిస్తుంది.
అన్తకాలే చ సంప్రాప్తే కాలో భూత్వాఽతిదారుణః। త్రైలోక్యం నాశయామ్యేకః కృత్స్నం స్థావరజఙ్గమమ్
కాలాంతంలో, నేను కాలరూపాన్ని ధరించి, భయంకరంగా మారి, మూడు లోకాల్లోని స్థావరజంగమ సమస్తాన్ని నాశనం చేస్తాను.
అహం త్రివర్త్మా విశ్వాత్మా సర్వలోకసుఖావహః। అజితః సర్వగోఽనన్తో హృషీకేశ ఉరుక్రమః। కాలచక్రం నయామ్యేకో బ్రహ్మన్నహమరూపకమ్
నేను మూడు మార్గాల్లో సంచరించేవాడిని, విశ్వానికి ఆత్మను, అన్ని లోకాలకు సుఖాన్ని కలిగించేవాడిని; ఎవ్వరూ జయించలేని వాడిని, అన్నిచోట్ల ఉన్నవాడిని, అనంతుడిని, హృషీకేశుడిని, విశాలమైన అడుగులతో ఉన్నవాడిని; ఓ బ్రహ్మన్! నేను ఒక్కడే కాలచక్రాన్ని నడిపేవాడిని, రూపరహితుడిని.
శమనం సర్వభూతానాం సర్వకాలకృతోద్యమమ్। ఏవం ప్రణిహితః సమ్యఙ్మాయయా మునిసత్తమ। సర్వభూతేషు విప్రేన్ద్ర న చ మాం వేత్తి కశ్చన
ప్రతి కాలంలో అన్ని భూతాలకు శాంతిని కలిగించేవాడిని, అన్నిటి కార్యాలకు కారణుడిని; ఇలా నా మాయాశక్తితో సమంగా స్థిరంగా ఉన్నాను, ఓ మునిశ్రేష్ఠా! అన్ని ప్రాణుల్లో ఎవ్వరూ నన్ను పూర్తిగా తెలుసుకోరు.
సర్వలోకే చ మాం భక్తాః పూజయన్తి చ సర్వశః
అన్ని లోకాల్లో నా భక్తులు నన్ను అన్ని విధాలుగా పూజిస్తారు.
యచ్చ కించిత్త్వయా ప్రాప్తం మయి క్లేశాత్మకం ద్విజ। సుఖోదయాయ తత్సర్వం శ్రేయసే చ తవానఘ
నీవు నాపట్ల అనుభవించిన బాధలన్నీ, ఓ బ్రాహ్మణా, అవన్నీ నీ సుఖానికి, నీ శ్రేయస్సుకు కారణమవుతాయి, పాపరహితుడవు.
యచ్చ కించిత్త్వయా లోకే దృష్టం స్థావరజఙ్గమమ్। విహిత సర్వథైవాసౌ మమాత్మా భూతభావనః
ఈ లోకంలో నీవు చూసిన స్థావరజంగమమయిన ఏదైనా, అది అన్నీ నా వల్లే ఏర్పడినవి, నేను భూతభావనుడిని, అన్నిటికీ మూలకారణుడిని.
అర్ధం మమ శరీరస్య సర్వలోకపితామహః। అహం నారాయణో నామ శఙ్ఖచక్రగదాధరః
నా శరీరంలో సగభాగం అన్ని లోకాల పితామహుడైన బ్రహ్మ; నేను నారాయణుడను, శంఖచక్రగదాధారుడను.
యావద్యుగానాం విప్రర్షే సహస్రపరివర్తనమ్। తావత్స్వపిమి విశ్వాత్మా సర్వలోకపితామహః
ఎన్ని యుగాల సహస్రాలు మారినా, ఓ బ్రాహ్మణమునిశ్రేష్ఠా! అంతకాలం నేను విశ్వాత్ముడిగా, అన్ని లోకాల పితామహుడిగా నిద్రిస్తాను.