కామం దేవాఽపి మాం విప్ర న హి జానన్తి తత్త్వతః। త్వత్ప్రీత్యా తు ప్రవక్ష్యామి యథేదం విమృజామ్యహమ్
బ్రాహ్మణుడా, దేవతలు కూడా నిజంగా నన్ను తెలుసుకోలేరు; నీపై ప్రేమతోనే, నేను ఈ విషయాన్ని నీకు వివరంగా చెబుతాను.
పితృభక్తోసి విప్రర్షే మాం చైవ శరణం గతః। తతో దృష్టోస్మి తే సాక్షాద్బ్రహ్యచర్యం చ తే మహత్
బ్రాహ్మణమునివరా, నీవు పితృదేవతలకు భక్తుడవు, నన్ను ఆశ్రయించావు; అందుకే నేను నీకు ప్రత్యక్షంగా కనిపించాను, నీ తపస్సు గొప్పది.
ఆపో నారా ఇతి ప్రోక్తాస్తాసాం నామ కృతం మయా। తేన నారాయణప్యుక్తో మమ తత్త్వయనం సదా
నీరు 'నారాలు' అని పిలవబడతాయి; ఆ పేరును నేనే పెట్టాను. అందుకే నన్ను నారాయణుడు అంటారు, అది నా నిజ స్వరూపం.
అహంనారాయణో నామ ప్రభవః శాశ్వతోఽవ్యయః। విధాతా సర్వభూతానాం సంహర్తా చ ద్విజోత్తమ్
నేను నారాయణుడు, శాశ్వతుడిని, అవినాశిని, సమస్త జీవుల సృష్టికర్తను, సంహారకుడిని, బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠుడా.
అహం విష్ణురహం బ్రహ్మా శక్రశ్చాహం సురాధిపః। అహం వైశ్రవణో రాజా యమః ప్రేతాధిపస్తథా
నేనే విష్ణువు, నేనే బ్రహ్మ, నేనే దేవతల అధిపతి ఇంద్రుడు; నేనే వైశ్రవణుడు, రాజు, అలాగే నేనే యముడు, ప్రేతల అధిపతి కూడా.
అహం శివశ్చ సోమశ్చ కశ్యపోఽథ ప్రజాపతిః। అహం ధాతా విధాతా చ యజ్ఞశ్చాహం ద్విజోత్తమ
నేనే శివుడు, నేనే సోముడు, నేనే కశ్యపుడు, ప్రజాపతి; నేనే ధాతా, విధాతా, నేనే యజ్ఞం, బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠుడా.
అగ్నిరాస్యం క్షితి పాదౌ చన్ద్రాదిత్యౌ చ లోచనే। ద్యౌర్మూర్ధా మే దిశః శ్రోత్రే తథాఽఽపః స్వేదసంభవాః। సకలం చ నభః కాయో వాయుర్మనసి మే స్థితః
నా నోటిలో అగ్ని, నా పాదాలు భూమి, నా కళ్ళు చంద్రుడు, సూర్యుడు; నా తల ఆకాశం, చెవులు దిక్కులు, నా చెమట నుండి వచ్చిన నీరు; నా శరీరం అంతా ఆకాశమే, నా మనసులో వాయువు స్థితి చెందింది.
మయా క్రతుశతైరిష్టం బహుభిస్త్వాప్తదక్షిణైః। యజన్తే వేదవిదుషో మాం దేవసదనే స్థితమ్
వేదాలను తెలిసినవారు, దేవతల లోకంలో ఉన్న నన్ను, అనేక శతయజ్ఞాలతో, గొప్ప దక్షిణలతో పూజిస్తారు.
పృథివ్యాం క్షత్రియేన్ద్రాశ్ పార్తివాః స్వర్గకాఙ్క్షిణః। యజన్తే మాం తథా వైశ్యాః స్వర్గలోకజిగీషయా
భూమిపై స్వర్గాన్ని కోరే క్షత్రియుల రాజులు, అలాగే వైశ్యులు కూడా, స్వర్గలోకాన్ని పొందాలనే ఆశతో నన్ను పూజిస్తారు.
చతుఃసముద్రపర్యన్తాం మేరుమన్దరభూషణామ్। శేషో భూత్వాఽహమేవైతాం ధారయామి వసుంధరామ్
నాలుగు సముద్రాలు చుట్టుముట్టిన, మేరు, మందర పర్వతాలతో అలంకరించబడిన ఈ vasundhara ను, నేను శేషుడిగా మారి ఒంటరిగా మోస్తున్నాను.
వారాహం రూపమాస్థాయ మయేయం జగతీ పురా। మజ్జమానా జలే విప్ర వీర్యేణాసీత్సముద్ధృతా
ఓ బ్రాహ్మణా! నేను ఒకసారి వరాహ రూపంలో ఈ భూమిని, నీటిలో మునిగిపోతుండగా, నా శక్తితో పైకి తీసుకొచ్చాను.
అగ్నిశ్చ బడబావక్రే భూత్వాఽహం ద్విజసత్తమ। పిబామ్యాపః సదా విద్వంస్తాశ్చైవ విసృజామ్యహమ్
ఓ ఉత్తమ ద్విజుడా! నేను బడబాగ్నిగా మారి ఎప్పుడూ నీటిని పీలుస్తూ, మళ్లీ వాటిని విడిచిపెడతాను.
బ్రహ్మ వక్రం భుజౌ క్షత్రమూరూ మే సంస్థితా విశః। పాదౌ శూద్రా భవన్తీమే విక్రమేణ క్రమేణ చ
నా నోటి నుండి బ్రాహ్మణులు, నా భుజాల్లో క్షత్రియులు, నా తొడల్లో వైశ్యులు, నా పాదాల్లో శూద్రులు స్థిరంగా ఉంటారు; ఇవన్నీ నా శక్తితో, క్రమంగా ఏర్పడినవే.
ఋగ్వేదః సామవేదశ్చ యజుర్వేదోఽప్యథర్వణః। మత్తః ప్రాదుర్భవన్త్యేతే మామేవ ప్రవిశన్తి చ
ఋగ్వేదం, సామవేదం, యజుర్వేదం, అథర్వవేదం—ఇవి అన్నీ నన్నుంచి ఉద్భవించి, మళ్లీ నన్నే చేరుతాయి.
యతయః శాన్తిపరమా యతాత్మానో ముముక్షవః। కామక్రోధద్వేషముక్తా నిఃసంజ్ఞా వీతకల్మషాః
శాంతిని కోరే, మనసు నిగ్రహించుకున్న, మోక్షాన్ని ఆశించే, కామం, కోపం, ద్వేషం లేని, అహంకారం లేని, పాపరహితమైన యతులు—
సత్వస్థా నిరహంకారా నిత్యమధ్యాత్మకోవిదాః। మామేవ సతతం విప్రాశ్చిన్తయన్త ఉపాసతే
సత్వగుణంలో నిలిచిన, అహంకారం లేని, ఎప్పుడూ ఆత్మజ్ఞానంలో నిపుణులైన బ్రాహ్మణులు, నన్ను ఎల్లప్పుడూ ధ్యానిస్తూ పూజిస్తారు.
అహం సంవర్తకో వహ్నిరహం సంవర్తకో యమః। అహం సంవర్తకః సూర్యస్త్వహం సంవర్తకోఽనిలః
నేనే సంహారాగ్ని, నేనే సంహారయముడు, నేనే సంహారసూర్యుడు, నేనే సంహారవాయువు.
తారారూపాణి దృశ్యన్తే యాన్యేతాని నభస్తలే। మమ రూపాణ్యథైతాని విద్ధి త్వం ద్విజసత్తమ
ఆకాశంలో కనిపించే నక్షత్రాలన్నీ నా రూపాలే అని తెలుసుకో, ఓ ఉత్తమ ద్విజుడా!
రత్నాకరాః సముద్రాశ్చ సర్వ ఏవ చతుర్దిశః। వసనం శయనం చైవ విలయం చైవ విద్ధి మే
రత్నాకరాలు, సముద్రాలు, అన్ని దిక్కులు—వాటికి వస్త్రం, శయనం, లయం అన్నీ నా స్వరూపమే అని తెలుసుకో.
మయైవ సువిభక్తాస్తే దేవకార్యార్థసిద్ధయే। కామం క్రోధం చ హర్షం చ భయం మోహం తథైవ చ। మమైవ విద్ధి రోమాణి సర్వాణ్యేతాని సత్తమ
దేవతల కార్యసిద్ధి కోసం వీటిని నేను సరిగ్గా విభజించాను; కామం, కోపం, ఆనందం, భయం, మోహం—ఇవి అన్నీ నా రోమాలు అని తెలుసుకో, ఓ ఉత్తముడా!
ప్రాప్నువన్తి నరా విప్ర యత్కృత్వా కర్మ శోభనమ్। సత్యం దానం తపశ్చోగ్రమహింసా చైవ జన్తుషు
ఏ మనిషి సత్యం, దానం, కఠిన తపస్సు, జంతువుల పట్ల హింస లేకుండా మంచి కార్యాలు చేస్తాడో, అతడు ఫలితాన్ని పొందుతాడు, ఓ బ్రాహ్మణా!
మద్విధానేన విహితా మమ దేహవిహారిణః। మయాఽభిభూతవిజ్ఞానా విచేష్టన్తే న కామతః
నా ఆజ్ఞతో, నా శరీరంలో నివసిస్తూ, నా ద్వారా జ్ఞానం అదుపులోకి వచ్చిన వారు, తమ ఇష్టానుసారం కాకుండా ప్రవర్తిస్తారు.
సమ్యగ్వేదమధీయానా యజన్తే వివిధైర్మఖైః। శాన్తాత్మానో జితక్రోధాః ప్రాప్నువన్తి ద్విజాతయః
వేదాన్ని సరిగ్గా అభ్యసిస్తూ, వివిధ యజ్ఞాలతో పూజించే, శాంతమైన మనస్సు కలిగి, కోపాన్ని జయించిన ద్విజులు ఫలితాన్ని పొందుతారు.
---న శక్యో యో విద్వన్నరైర్దుష్కృతకర్మభిః। ---భాభిభూతైః కృపణైరనార్యైరకృతాత్మభిః
పాపకార్యాలు చేసినవారు, దుష్టులు, దుర్మార్గులు, నియమం లేని వారు—వారు ఆ పరమాత్మను తెలుసుకోలేరు, ఓ జ్ఞానీ!
తస్మాన్మహాఫలంవిద్ధి పదం సుకృతకర్మణః। సుదుష్ప్రాపం విమూఢానాం మార్గం యోగైర్నిషేవితమ్
కాబట్టి, మంచి కార్యాలు చేసినవారికి మహా ఫలితమైన స్థానం లభిస్తుంది; మూర్ఖులకు అది చాలా కష్టంగా లభించేది, యోగులు ఆ మార్గాన్ని అనుసరిస్తారు.
యదా యదా చ ధర్మస్య గ్లానిర్భవతి సత్తమ। అభ్యుత్థానమధర్మస్య తదాఽఽత్మానం సృజామ్యహమ్
ధర్మం తగ్గి, అధర్మం పెరిగినప్పుడు, ఓ ఉత్తముడా! అప్పుడు నేను నా స్వరూపాన్ని సృష్టిస్తాను.
దైత్యా హింసానురక్తాశ్చ అవధ్యాః సురసత్తమైః। రాక్షసాశ్చాపి లోకేఽస్మిన్యదోత్పత్స్యన్తి దారుణాః
దైత్యులు హింసను ఇష్టపడతారు; ఉత్తమ దేవతలు వారిని సంహరించలేరు. ఈ లోకంలో భయంకరమైన రాక్షసులు కూడా పుట్టుకొస్తారు.
తదాఽహంసంప్రసూయామి గృహేషు శుభకర్మణామ్। ప్రవిష్టో మానుషం దేహం సర్వం ప్రశమయామ్యహమ్
అప్పుడు నేను మంచి కార్యాలు చేసే వారి ఇళ్లలో జన్మించి, మానవ దేహంలో ప్రవేశించి, సమస్తాన్ని శాంతింపజేస్తాను.
సృష్ట్వా దేవమనుష్యాంస్తు గన్ధర్వోరగరాక్షసాన్। స్థావరాణి చ భూతాని సంహరామ్యాత్మమాయయా
దేవతలు, మనుషులు, గంధర్వులు, పాములు, రాక్షసులు, ఇంకా స్థావరజంగమ జంతువులను సృష్టించిన తరువాత, నేను నా మాయాశక్తితో వాటిని తిరిగి లయముచేస్తాను.
కర్మకాలే పునర్దేహమనుచిన్త్య సృజామ్యహమ్। ఆవిశ్య మానషం దేహం మర్యాదాబన్ధకారణాత్
కార్యకాలంలో, మళ్ళీ ఆలోచించి, మానవదేహాన్ని సృష్టిస్తాను; ఆ దేహంలో ప్రవేశించి, నియమాలను కాపాడటానికి అవతరిస్తాను.