తతః స పాణ్డవో భూయో మార్కణ్డేయమువాచ హ। కథయస్వతి చరితం మనోర్వైవస్వతస్య చ
అప్పుడా పాండవుడు మళ్లీ మార్కండేయుని అడిగాడు: 'వివస్వత్పుత్రుడైన మనువు కథను చెప్పండి' అని.
వివస్వతః సుతో రాజన్మహర్షిః సుప్రతాపవాన్। బభూవ నరశార్దూల ప్రజాపతిసమద్యుతిః
ఓ రాజా, వివస్వంతునికి పుత్రుడిగా మహర్షి, గొప్ప తేజస్సుతో, మానవులలో శ్రేష్ఠుడు, ప్రజాపతికి సమానమైన కాంతితో మనువు జన్మించాడు.
ఓజసాతేజసా లక్ష్మ్యా తపసా చ విశేషతః। అతిచక్రామ పితరం మనుః స్వంచ పితామహమ్
తన శక్తి, తేజస్సు, ఐశ్వర్యం, ముఖ్యంగా తపస్సు వల్ల మనువు తన తండ్రిని, తాతను కూడా మించిపోయాడు.
ఊర్ధ్వబాహుర్విశాలాయాం బదర్యాం స నరాధిపః। ఏకపాదస్థితస్తీవ్రం చకార సుమహత్తపః
ఆ నరాధిపుడు విస్తారమైన బదరిలో చేతులు పైకి లేపి, ఒక్క కాలు మీద నిలబడి, తీవ్రమైన గొప్ప తపస్సు చేశాడు.
అవాకూశిరాస్తథా చాపి నేత్రైరనిమిషైర్దృఢమ్। సోఽతప్యత తపో ఘోరం వర్షాణామయుతం తదా
తల కిందకు వంచి, కన్నులు మెరిపించకుండా స్థిరంగా చూస్తూ, అతడు పది వేల సంవత్సరాలు భయంకరమైన తపస్సు ఆచరించాడు.
తం కదాచిత్తపస్యన్తమార్ద్రచీరజటాధరమ్। చీరిణీతీరమాగమ్య మత్స్యో వచనమబ్రవీత్
ఒకసారి తపస్సులో ఉన్న మనువుకు, తడి వలకట్టుతో, జటాలతో ఉన్నప్పుడు, ఒక చేప ఆ తీరానికి వచ్చి ఇలా అన్నది:
భగవన్క్షుద్రమత్స్యేస్మి బలవద్భ్యో భయంమమ। మత్స్యేభ్యో హి తతో మాం త్వం త్రాతుమర్హసి సువ్రత
'భగవంతుడా, నేను చిన్న చేపను. పెద్ద చేపల వల్ల నాకు భయం. ఓ దృఢవ్రతుడా, నన్ను పెద్ద చేపల నుండి కాపాడండి.'
దుర్బలం బలవన్తో హి మత్స్యా మత్స్యం విశేషతః। భక్షయన్తి సదా వృత్తిర్విహితా నః సనాతనీ
'పెద్ద చేపలు చిన్న చేపలను ఎప్పుడూ తినేస్తుంటాయి. ఇదే మాకు ఎప్పటి నుండో నడుస్తున్న జీవితం.'
తస్మాద్భయౌఘాన్మహతో మజ్జన్తం మాం విశేషతః। త్రాతుమర్హసి కర్తాస్మి కృతేప్రతికృతం తవ
'కాబట్టి, నేను ఈ భయపు మహాప్రవాహంలో మునిగిపోతున్నాను. నన్ను కాపాడాలి. మీరు చేసిన ఉపకారానికి నేను ప్రతిఫలం చెల్లిస్తాను.'
స మత్స్యవచనం శ్రుత్వా కృపయాఽభిపరిప్లుతః। మనుర్వైవస్వతోఽగృహ్ణాత్తం మత్స్యం పాణినా స్వయమ్
ఆ చేప మాటలు విని, దయతో నిండిన మనువు స్వయంగా తన చేతితో ఆ చేపను పట్టుకున్నాడు.
ఉదకాన్తముపానీయ మత్స్యం వైవస్వతో మనుః। అలిఞ్జరే ప్రాక్షిపత్తం చన్ద్రాంశుసదృశప్రభమ్
ఆ చేపను నీటి అంచుకు తీసుకెళ్లి, చంద్రుని కిరణాల్లా ప్రకాశించే ఒక పాత్రలో మనువు వేసాడు.
స తత్ర వవృధే రాజన్మత్స్యః పరమసత్కృతః। పుత్రవత్స్వీకరోత్తస్మై మనుర్భావం విశేషతః
అక్కడ ఆ చేప రాజా, ఎంతో ఆదరణతో పెరిగింది. మనువు దానిని తన కుమారుడిలా ప్రత్యేకంగా ప్రేమించాడు.
అథ కాలేన మహతా స మత్స్యః సుమహానభూత్। అలిఞ్జరజలే చైవ నాసౌ సమభవత్కిల
కాలం గడిచే కొద్దీ ఆ చేప ఎంతో పెద్దదిగా మారింది. ఆడుగుడ్డలోని నీటిలో ఇక ఉండలేకపోయింది.
అథ మత్స్యో మనుం దృష్ట్వా పునరేవాభ్యభాషత। భగవన్సాధు మేఽద్యాన్యత్స్థానం సంప్రతిపాదయ
అప్పుడు ఆ చేప మళ్లీ మనువును చూసి ఇలా అడిగింది: 'ప్రభూ, దయచేసి నాకొక కొత్త చోటు ఇప్పుడే చూపించండి.'
ఉద్ధృత్యాలిఞ్జరాత్తస్మాత్తతః స భగవాన్మనుః। తం మత్స్యమనయద్వాపీం మహతీం స మనుస్తదా
దాంతో మనువు ఆడుగుడ్డ నుంచి ఆ చేపను తీసుకుని, ఒక పెద్ద చెరువుకు తీసుకెళ్లాడు.
తత్రతం ప్రాక్షిపచ్చాపి మనుః పరపురంజయ। అథావర్ధత మత్స్యః స పునర్వర్షగణాన్బహూన్
అక్కడ మనువు ఆ చేపను చెరువులో వదిలాడు. అక్కడ కూడా సంవత్సరాల తరబడి ఆ చేప మళ్లీ పెరిగింది.
ద్వియోజనాయతా వాపీ విస్తృతాచాపి యోజనమ్। తస్యాం నాసౌ సమభవన్మత్స్యో రాజీవలోచన
ఆ చెరువు రెండు యోజనాల పొడవు, ఒక యోజన వెడల్పు ఉండేది. అయినా, కమలదళ నేత్రుడా, ఆ చేపకు అక్కడ కూడా తావు సరిపోలేదు.
విచేష్టితుం చ కౌన్తేయ మత్స్యో వాప్యాం విశాంపతే। మనుం మత్స్యస్తతో దృష్ట్వా పునరేవాభ్యభాషత
కౌంతేయా, ఆ చేప చెరువులో సరిగ్గా తిరగలేకపోయింది. అప్పుడు మళ్లీ మనువును చూసి మాట్లాడింది.
నయ మాం భగవన్సాధో సముద్రమహిషీం ప్రియామ్। గఙ్గాం నాంత్రాపి శక్తోస్మి వస్తుం మతిమతాంవర
'ప్రభూ, దయచేసి నన్ను నా ప్రియమైన సముద్రానికి తీసుకెళ్లండి. జ్ఞానవంతులలో శ్రేష్ఠుడా, గంగలో కూడా నేను ఉండలేను.'
నిదేశే హి మయా తుభ్యం స్థాతవ్యమనసూయతా। వృద్ధిర్హి పరమా ప్రాప్తా త్వత్కృతే హి మయాఽనఘ
'మీరు చెప్పిన చోటే నేను ఉండాలి, అసూయ లేకుండా. పాపరహితుడా, మీ వల్లే నాకు ఈ గొప్ప పెరుగుదల వచ్చింది.'
ఏవముక్తో మనుర్మత్స్యమనయద్భగవాన్వశీ। నదీం గఙ్గాం తత్రచైనం స్వయం ప్రాక్షిపదేవ చ
అలా చేప చెప్పిన తర్వాత, మనువు ఆ చేపను గంగా నదికి తీసుకెళ్లి, అక్కడే స్వయంగా వదిలాడు.
స తత్ర వవృధే మత్స్యః కంచిత్రాలమరిందమ। గతః పునర్మనుం దృష్ట్వా మత్స్యో వచనమబ్రవీత్
అక్కడ ఆ చేప కొంతకాలం పెరిగింది, శత్రువులను జయించినవాడా. అయినా మళ్లీ మనువును చూసి ఇలా చెప్పింది.
గఙ్గాయాం హి న శక్నోమి బృహత్త్వాచ్చేష్టితుం ప్రభో। సముద్రం నయ మామాశు ప్రసీద భగవన్నితి
'ప్రభూ, నా పెద్దదైన ఆకారంతో గంగలో కూడా తిరగలేకపోతున్నాను. దయచేసి త్వరగా నన్ను సముద్రానికి తీసుకెళ్లండి.'
ఉద్ధృత్య గఙ్గాసలిలాత్తతో మత్స్యం మనుః స్వయమ్। సముద్రమనయత్పార్త తత్రచైనమవాసృజత్
అప్పుడు మనువు గంగానదిలోని నీటిలోంచి ఆ చేపను తీసుకుని, సముద్రానికి తీసుకెళ్లి అక్కడ వదిలాడు.
సుమహానపి మత్స్యస్తు స మనోర్నయతస్తదా। ఆసీద్యథేష్టహార్యశ్చ స్పర్శగన్ధసుఖశ్చ వై
ఆ చేప ఎంత పెద్దదైనా, మనువు అక్కడికి తీసుకెళ్లినప్పుడు, తనకు నచ్చినట్లు తేలికగా మోసుకుపోయేలా, మృదువుగా, సువాసనతో మారింది.
యదా సముద్రే ప్రక్షిప్తః స మత్స్యో ననునా తదా। తత ఏనమిదం వాక్యం స్మయమాన ఇవాబ్రవీత్
మనువు ఆ చేపను సముద్రంలో వదిలినప్పుడు, ఆ చేప చిరునవ్వుతో ఇలా చెప్పింది.
భగవన్హి కృతా రక్షా త్వయా సర్వా విశేషతః। ప్రాప్తకాలం తు యత్కార్యం త్వయా తచ్ఛ్రూయతాం మమ
'ప్రభూ, మీరు నన్ను అన్ని విధాలా రక్షించారు. ఇప్పుడు చేయాల్సిన పనిని వినండి, సమయం వచ్చేసింది.'
అచిరాద్భగవన్బౌమమిదం స్థావరజఙ్గమమ్। సర్వమేవ మహాభాగ ప్రలయం వై గమిష్యతి
'ప్రభావంతుడా, త్వరలోనే భూమిపై ఉన్న జంతువులు, చెట్లు అన్నీ నాశనమవుతాయి.'
సంప్రక్షాలనకాలోఽయంలోకానాం సముపస్థితః। తస్మాత్త్వాం బోధయామ్యద్యయత్తే హితమనుత్తమమ్
'ప్రపంచాలన్నింటినీ కడిగేసే సమయం వచ్చింది. అందుకే, నీకు శ్రేయస్సు కలిగించేందుకు నేను ఇప్పుడు చెప్పబోతున్నాను.'
త్రసానాం స్తావరాణాం చ యచ్చేఙ్గం యచ్చ నేఙ్గతి। తస్య సర్వస్ సంప్రాప్తః కాలః పరమదారుణః
'తిరిగే జీవులు, నిలిచే చెట్లు అన్నిటికీ అత్యంత భయంకరమైన సమయం వచ్చేసింది.'