దదాతి యో వై కపిలాం సచైలాం కాంస్యోపదోహాం ద్రవిణైరుత్తరీయైః। తైస్తైర్గుణైః కామదుహాఽథ భూత్వా నరం ప్రదాతారముపైతి నాకైః
ఎవరైనా పసుపు రంగు గల ఆవును, దుస్తులతో పాటు, కాంస్య పాత్రలో పాలు పిండేలా, ధనం, పై వస్త్రాలతో కలిపి దానం చేస్తే, అటువంటి కామధేను స్వర్గంలో దాతను చేరుకుంటుంది.
యావన్తి రోమాణి భవన్తి ధేన్వా- స్తావత్ఫలం లభతే గోప్రదానే। పుత్రాంసచ్ పౌత్రాంశ్చ కులం చ సర్వ- మాసప్తమం తారయతే పరత్ర
ఆవులో ఎంత రోమాలు ఉంటాయో, ఆవును దానం చేయడానికీ అంత ఫలం లభిస్తుంది. దాత తన కుమారులు, మనవలు, మొత్తం వంశాన్ని ఏడవ తరం వరకు పరలోకంలో రక్షిస్తాడు.
సదక్షిణాం కాఞ్చనచారుశృఙ్గీం కాంస్యోపదోహాం ద్రవిణైరుత్తరీయైః। ధేనుం తిలానాం దదతో ద్విజాయ లోకా వసూనాం సులభా భవన్తి
ఎవరైనా బ్రాహ్మణుడికి బంగారు కొమ్ములు కలిగిన, కాంస్య పాత్రలో పాలు పిండే, ధనం, పై వస్త్రాలు, నువ్వులతో కూడిన ఆవును దానం చేస్తే, వసువుల లోకాలను సులభంగా పొందుతారు.
స్వకర్మభిర్దానవసంనిరుద్ధే తీవ్రాన్ధకారే నరకే పతన్తమ్। మహార్ణవే నౌరివ వాతయుక్తా దానం గవాం తారయతే పరత్ర
తన పాపకర్మల వల్ల నరకంలో తీవ్రమైన చీకటిలో పడిపోయినవారిని, గోవు దానం మహాసముద్రంలో గాలితో నడిచే పడవలా, పరలోకానికి దాటిస్తుంది.
యో బ్రాహ్మదేయాం తు దదాతి కన్యాం భూమిప్రదానం చ కరోతి విప్రే। దదాతి దానం విధినా చ యశ్చ స లోకమాప్నోతి పురందరస్య
ఎవరైనా బ్రాహ్మణుడికి కన్యను వివాహం చేయిస్తే, లేదా భూమిని దానం చేస్తే, లేదా నియమానుసారం దానం చేస్తే, ఇంద్ర లోకాన్ని పొందుతారు.
యః సప్తవర్షాణి జుహోతి తార్క్ష్య హవ్యం త్వగ్నౌ నియతః సాధుశీలః। సప్తావరాన్సప్తపూర్వాన్పునాతి పితామహానాత్మనా కర్మభిః స్వైః
ఎవరైనా ఏడు సంవత్సరాలు నియమంగా, మంచి స్వభావంతో, అగ్నికి హవిస్సు సమర్పిస్తే, తన సొంత పుణ్యంతో ఏడు తరాల పితృదేవతలను పవిత్రం చేస్తాడు.
కిమగ్నిహోత్రస్య వ్రతం పురాణ- మాచక్ష్వ మే పృచ్తశ్చారురూపే। త్వయాఽనుశిష్టోఽహమిహాద్య విద్యాం యదగ్నిహోత్రస్య వ్రతం పురాణమ్
పురాతన అగ్నిహోత్ర వ్రతం ఏమిటో నాకు చెప్పు. ఓ సుందరి! నీవు చెప్పిన విద్యను తెలుసుకోవాలని నేను అడుగుతున్నాను.
న చాశుచిర్నాప్యనిర్ణిక్తపాణి- ర్నాబ్రహ్మవిజ్జుహుయాన్నావిపశ్చిత్। బుభుత్సవః శుచికామా హి దేవా నాశ్రద్దధానాద్ధి హవిర్జుషన్తి
శుద్ధి లేని వారు, చేతులు కడుక్కోని వారు, వేదాన్ని తెలియని వారు, జ్ఞానం లేని వారు హవిస్సు సమర్పించకూడదు. దేవతలు శుద్ధిని కోరుతారు; విశ్వాసం లేని వారి హవిస్సును వారు అంగీకరించరు.
నాశ్రోత్రియం దేవహవ్యే నియుఞ్జ్యా- న్మోఘం పురా సిఞ్చతి తాదృశో హి। అపూర్ణమశ్రోత్రియమాహ తార్క్ష్య న వై తాదృగ్జుహుయాదగ్నిహోత్రమ్
వేదాన్ని తెలియని వ్యక్తిని దేవతలకు హవిస్సు సమర్పించేందుకు నియమించకూడదు. అలా చేస్తే హవిస్సు వృథా అవుతుంది. తార్క్ష్యుడు చెబుతాడు—వేదోపదేశం లేని వారు అర్హులు కారు; అటువారు అగ్నిహోత్రం చేయరాదు.
రయే వై కృశానుం జుహ్వతి శ్రద్దధానాః సత్యవ్రతా హుతశిష్టాశినశ్చ। గవాం లోకం ప్రాప్యతే పుణ్యగన్ధం పశ్యన్తి దేవం పరమం చాపి సత్యమ్
శ్రద్ధతో, సత్యవ్రతంతో, హోమంలో మిగిలిన భాగాన్ని భుజించే వారు అగ్నికి హవిస్సు సమర్పిస్తే, వారు పవిత్రమైన గోవుల లోకాన్ని పొందుతారు. వారు పరమేశ్వరుడిని, సత్యాన్ని దర్శిస్తారు.
క్షేత్రజ్ఞభూతాం పరలోకభావే కర్మోదయే బుద్దిమభిప్రవిష్టామ్। ప్రజ్ఞాం చ దేవీం సుభగే విమృశ్య పృచ్ఛామి త్వాం కా హ్యసి చారురూపే
పరలోక స్థితిలో, కర్మ ఫలితంగా, బుద్ధిలో ప్రవేశించే దివ్య జ్ఞానాన్ని ఆలోచిస్తూ, ఓ సుందరి! నిన్ను అడుగుతున్నాను—నువ్వెవరు?
అగ్నిహోత్రాదహమభ్యాగతాఽస్మి విప్రర్షభాణాం సంశయచ్ఛేదనాయ। త్వత్సంయోగాదహమేతదబ్రువం భావే స్థితా తథ్యమర్థం యథావత్
నేను అగ్నిహోత్రం నుండి వచ్చాను. బ్రాహ్మణుల సందేహాలను తీర్చేందుకు ఇక్కడికి వచ్చాను. నీవు అడిగినందువల్ల, నిజమైన విషయాన్ని యథావిధిగా చెప్పాను.
న హి త్వయా సదృశీ కాచిదస్తి విభ్రాజసే హ్యతిమాత్రం యథా శ్రీః। రూపం చ తే దివ్యమనన్తకాన్తి ప్రజ్ఞాం చ దేవీం సుభగే బిభర్షి
నీవంటి వారు మరెవరూ లేరు. నీవు మహా ప్రకాశవంతంగా, లక్ష్మిలా మెరిసిపోతున్నావు. నీ రూపం దివ్యమైనది, అనంతమైన అందంతో, దివ్య జ్ఞానాన్ని కలిగి ఉన్నవాడివి, ఓ భాగ్యవతీ!
శ్రేష్ఠాని యాని ద్విపదాంవరిష్ఠ యజ్ఞేషు విద్వన్నుపపాదయన్తి। తైరేవ చాహం సంప్రవృద్ధా భవామి చాప్యాయితా రూపవతీ చ విప్ర
ఓ ద్విజోత్తమా! యజ్ఞాలలో పండితులు పొందే ఉత్తమమైన ఫలితాల ద్వారానే నేను అభివృద్ధి చెందుతాను, అందంగా, పరిపూర్ణంగా ఉంటాను.
యచ్చాపి పాత్రముపయుజ్యతే హ వానస్పత్యమాయసం పార్థివం వా। దివ్యేన రూపేణ ప్రజ్ఞయా చ తేనైవ సిద్ధిరితి విద్ధి విద్వన్
ఏ పాత్రను ఉపయోగించినా — అది చెక్కదైనా, లోహమయమైనదైనా, మట్టితో చేసినదైనా — విజయం మన మనసు పవిత్రత, జ్ఞానం వల్లే వస్తుంది; పాత్ర వల్ల కాదు అని జ్ఞానివైనవాడు తెలుసుకోవాలి.
పరం పురాణం తమహం న వేద్మి
ఆ పరమ పురాతనుడెవరో నాకు తెలియదు.
తం వై పరం వేదవిదః ప్రపన్నాః పరం పరేభ్యః ప్రథితం పురాణమ్। స్వాధ్యాయదానవ్రతపుణ్యయోగై- స్తపోధనా వీతశోకా విముక్తాః
వేదాలను తెలిసినవారు, స్వాధ్యాయంలో, దానంలో, వ్రతాలలో, పుణ్య కార్యాలలో నిబద్ధత కలిగినవారు, తపస్సుతో సంపన్నులై, శోకాన్ని దాటి, విముక్తులైన వారు ఆ పరమ, ప్రసిద్ధ, పురాతనుని చేరుకున్నారు.
తస్యాథ మధ్యే వేతసః పుణ్యగన్ధః సహస్రశాఖో విపులో విభాతి। తస్య మూలాత్సరితః ప్రస్రవన్తి మధూదకప్రస్రవణాః సుపుణ్యాః
ఆ మధ్యలో వెతస వృక్షం పవిత్రమైన సువాసనతో, వెయ్యి కొమ్మలతో, విస్తారంగా, ప్రకాశంగా నిలుస్తుంది; దాని వేరుల నుంచి తీపి నీటి పవిత్ర ప్రవాహాలు ఉప్పొంగుతుంటాయి.
శాఖాంశాఖాం మహానద్యః సంయాన్తి సికతాశయాః। ధానాపూపా మాంసశాకాః సదాపాయసకర్దమాః
ప్రతి కొమ్మకూ గొప్ప నదులు ఇసుకతో కూడిన తీరాలతో చేరతాయి; అక్కడ ధాన్యాలు, అప్పాలు, మాంసం, కూరగాయలు, ఎప్పుడూ పానీయాలు, అన్నపు మట్టి కనిపిస్తాయి.
యస్మిన్నగ్నిముఖా దేవాః సేన్ద్రాః సహమరుద్గణాః। ఈజిరే క్రతుభిః శ్రేష్ఠైస్తత్పదం పరమం మునే
అక్కడే, మునివరా, అగ్ని, ఇంద్రుడు, మరుత్ గణాలతో కూడిన దేవతలు అత్యుత్తమ యజ్ఞాలు నిర్వహించారు.
తతః స పాణ్డవో భూయో మార్కణ్డేయమువాచ హ। కథయస్వతి చరితం మనోర్వైవస్వతస్య చ
అప్పుడా పాండవుడు మళ్లీ మార్కండేయుని అడిగాడు: 'వివస్వత్పుత్రుడైన మనువు కథను చెప్పండి' అని.
వివస్వతః సుతో రాజన్మహర్షిః సుప్రతాపవాన్। బభూవ నరశార్దూల ప్రజాపతిసమద్యుతిః
ఓ రాజా, వివస్వంతునికి పుత్రుడిగా మహర్షి, గొప్ప తేజస్సుతో, మానవులలో శ్రేష్ఠుడు, ప్రజాపతికి సమానమైన కాంతితో మనువు జన్మించాడు.
ఓజసాతేజసా లక్ష్మ్యా తపసా చ విశేషతః। అతిచక్రామ పితరం మనుః స్వంచ పితామహమ్
తన శక్తి, తేజస్సు, ఐశ్వర్యం, ముఖ్యంగా తపస్సు వల్ల మనువు తన తండ్రిని, తాతను కూడా మించిపోయాడు.
ఊర్ధ్వబాహుర్విశాలాయాం బదర్యాం స నరాధిపః। ఏకపాదస్థితస్తీవ్రం చకార సుమహత్తపః
ఆ నరాధిపుడు విస్తారమైన బదరిలో చేతులు పైకి లేపి, ఒక్క కాలు మీద నిలబడి, తీవ్రమైన గొప్ప తపస్సు చేశాడు.
అవాకూశిరాస్తథా చాపి నేత్రైరనిమిషైర్దృఢమ్। సోఽతప్యత తపో ఘోరం వర్షాణామయుతం తదా
తల కిందకు వంచి, కన్నులు మెరిపించకుండా స్థిరంగా చూస్తూ, అతడు పది వేల సంవత్సరాలు భయంకరమైన తపస్సు ఆచరించాడు.
తం కదాచిత్తపస్యన్తమార్ద్రచీరజటాధరమ్। చీరిణీతీరమాగమ్య మత్స్యో వచనమబ్రవీత్
ఒకసారి తపస్సులో ఉన్న మనువుకు, తడి వలకట్టుతో, జటాలతో ఉన్నప్పుడు, ఒక చేప ఆ తీరానికి వచ్చి ఇలా అన్నది:
భగవన్క్షుద్రమత్స్యేస్మి బలవద్భ్యో భయంమమ। మత్స్యేభ్యో హి తతో మాం త్వం త్రాతుమర్హసి సువ్రత
'భగవంతుడా, నేను చిన్న చేపను. పెద్ద చేపల వల్ల నాకు భయం. ఓ దృఢవ్రతుడా, నన్ను పెద్ద చేపల నుండి కాపాడండి.'
దుర్బలం బలవన్తో హి మత్స్యా మత్స్యం విశేషతః। భక్షయన్తి సదా వృత్తిర్విహితా నః సనాతనీ
'పెద్ద చేపలు చిన్న చేపలను ఎప్పుడూ తినేస్తుంటాయి. ఇదే మాకు ఎప్పటి నుండో నడుస్తున్న జీవితం.'
తస్మాద్భయౌఘాన్మహతో మజ్జన్తం మాం విశేషతః। త్రాతుమర్హసి కర్తాస్మి కృతేప్రతికృతం తవ
'కాబట్టి, నేను ఈ భయపు మహాప్రవాహంలో మునిగిపోతున్నాను. నన్ను కాపాడాలి. మీరు చేసిన ఉపకారానికి నేను ప్రతిఫలం చెల్లిస్తాను.'
స మత్స్యవచనం శ్రుత్వా కృపయాఽభిపరిప్లుతః। మనుర్వైవస్వతోఽగృహ్ణాత్తం మత్స్యం పాణినా స్వయమ్
ఆ చేప మాటలు విని, దయతో నిండిన మనువు స్వయంగా తన చేతితో ఆ చేపను పట్టుకున్నాడు.