అన్వేషమాణాః సవ్రీడాః సుప్తవద్గతమానసాః। తానబ్రవీత్తత్రమునిస్తార్క్ష్యః పరపురంజయః
వారు వెతుకుతూ, సిగ్గుతో, మైండ్ మత్తులో ఉన్నవారిలా అయిపోయారు. అప్పుడు తార్క్ష్యుడు, శత్రు నగరాలను జయించిన ఆ ముని, వారితో మాట్లాడాడు.
స్యాదయం బ్రాహ్మణః సోఽథయుష్మాభిర్యో వినాశితః। పుత్రో హ్యయం మమ నృపాస్తపోబలసమన్వితః
'రాజులారా! మీరు హతమార్చిన ఆ బ్రాహ్మణుడు నిజంగా నా కుమారుడే కావచ్చు. అతనికి తపస్సు శక్తి ఉంది.'
తే చ దృష్ట్వైవ తమృషిం విస్మయం పరమం గతాః। మహదాశ్చర్యమితి వై తే బ్రువాణా మహీపతే
ఆ ఋషిని చూసిన వెంటనే వారు ఎంతో ఆశ్చర్యపోయారు. 'ఇది గొప్ప అద్భుతం, రాజా!' అని అందరూ అన్నారు.
మృతో హ్యయమితో దృష్టః కథం జీవితమాప్తవాన్। కిమేతత్తపసో వీర్యం యేనాయం జీవితః పునః। శ్రోతుమిచ్ఛామహే విప్ర యది శ్రోతవ్యమిత్యుత
ఇక్కడ మృతుడిగా కనిపించినవాడు మళ్లీ ఎలా బతికాడు? దీని వెనుక తపస్సు శక్తి ఉందా? బ్రాహ్మణా, ఇది చెప్పదగినదైతే వినాలని మేము కోరుకుంటున్నాము.
స తానువాచ నాస్మాకం మృత్యుః ప్రభవతే నృపాః। కారణం చ ప్రవక్ష్యామి హేతుయోగం సమాసతః। `మృత్యుః ప్రభవతే యేన నాస్మాకం నృపసత్తమాః
ఆ ఋషి వారితో ఇలా అన్నాడు: 'రాజులారా, మృత్యువు మాకు ప్రభావించదు. ఎందుకు మాకు మృత్యువు ఉండదో, కారణాన్ని సంక్షిప్తంగా చెప్పుతాను.'
శుద్ధాచారాదనలసాః సాధ్యోపాసనతత్పరాః। శుద్ధాన్నాః శుద్ధసదనా బ్రహ్మచర్యవ్రతాన్వితాః
మన మంచినడవడి, అలసత్వం లేకపోవడం, సాధ్య దేవతల ఆరాధనలో నిబద్ధత, శుద్ధమైన ఆహారం, శుభ్రమైన ఇల్లు, బ్రహ్మచర్య వ్రతం పాటించడం వల్లే ఇది సాధ్యమైంది.
సత్యమేవాభిజానీమో నానృతే కుర్మహే మనః। స్వధర్మమనుతిష్ఠామస్తస్మాన్మృత్యుభయం న నః
మేము ఎప్పుడూ నిజమే తెలుసుకుంటాము; అబద్ధాన్ని మనసులో ఉంచుకోము. మా ధర్మాన్ని పాటిస్తాము. అందుకే మాకు మృత్యువు భయం లేదు.
యద్బ్రాహ్మణానాం కుశలం తదేషాం కథయామహే। తేషాం హి చరితం బ్రూమస్తస్మాన్మృత్యుభయం న నః
బ్రాహ్మణులకు ఏది మేలు చేస్తుందో అదే మేము చెబుతాము. వారి ఆచరణలను వివరించుకుంటాము. అందువల్ల మాకు మృత్యువు భయం లేదు.
అతిథీనన్నపానేన భృత్యానత్యశనేన చ। సంభోజ్య శేషమశ్నీమస్తస్మాన్మృత్యుభయం న నః
అతిథులకు అన్నపానీయాలు అందించి, సేవకులకు తగిన భోజనం పెట్టి, మిగిలినదాన్ని మేము తింటాము. అందుకే మాకు మృత్యువు భయం లేదు.
క్షాన్తా దాన్తాః క్షమాశీలాస్తీర్థదానపరాయణాః। పుణ్యదేశనివాసాచ్చ తస్మాన్మృత్యుభయం న నః। తేజస్విదేశవాసాచ్చ తస్మాన్మృత్యుభయం న నః
మేము సహనంతో, మనస్సు నియంత్రణతో, క్షమాశీలతతో, తీర్థాలలో దానం చేయడంలో నిమగ్నంగా ఉంటాము. పుణ్య ప్రాంతాల్లో నివసిస్తాము. అందువల్ల మాకు మృత్యువు భయం లేదు. అలాగే, తేజస్సు ఉన్న ప్రాంతాల్లో నివసించడంవల్ల కూడా మాకు మృత్యువు భయం లేదు.
ఏతద్వై లేశమాత్రం వః సమాఖ్యాతం విమత్సరాః। గచ్ఛధ్వం సహితాః సర్వే న పాపాద్భయమస్తి వః
ఈ విషయాన్ని అసూయ లేకుండా కొంతమేర మీకు వివరించాను. మీరు అందరూ కలిసిపోండి; పాపం వల్ల మీకు భయం లేదు.
ఏవమస్త్వితి తే సర్వే ప్రతిపూజ్య మహామునిమ్। స్వదేశమగమన్హృష్టా రాజానో భరతర్షభ
అందరూ 'అలాగే జరుగునుగాక' అని చెప్పి, ఆ మహామునిని గౌరవించి, ఆనందంగా తమ తమ దేశాలకు తిరిగి వెళ్లారు, ఓ భరత వంశశ్రేష్ఠా.
భూయ ఏవ తు మాహాత్మ్యం బ్రాహ్మణఆనాం నిబోధ మే। వైన్యో నామేహ రాజర్షిరశ్వమేధాయ దీక్షితః
ఇప్పుడు బ్రాహ్మణుల మహిమను మళ్లీ విను. ఇక్కడ 'వైన్యుడు' అనే రాజర్షి, అశ్వమేధ యాగానికి దీక్ష తీసుకున్నాడు.
తమత్రిర్గన్తుమారేబే విత్తార్థమితి నః శ్రుతమ్। భూయోఽర్థం నానురుధ్యత్స ధర్మవ్యక్తినిదర్శనాత్
ఆ వైన్యుని దగ్గరకు ధనం కోసం అత్రి వెళ్లాడని మాకు విన్నవుంది. కానీ, ధర్మప్రకటనను చూసి, అతడు తన కోరికను మరింతగా ముందుకు నడిపించలేదు.
స విచిన్త్య మహాతేజా వనమేవాన్వరోచయత్। ధర్మపత్నీం సమాహూయ పుత్రాంశ్చేదమువాచ హ
ఆ మహాతేజస్వి ఆలోచించి, అడవిని ఎన్నుకున్నాడు. తన ధర్మపత్నిని, కుమారులను పిలిచి ఇలా అన్నాడు.
ప్రాప్స్యామః ఫలమత్యన్తం బహులం నిరుపద్రవమ్। అరణ్యగమనం క్షిప్రం రోచతాం వో గుణాధికమ్
మనకు విరామం లేకుండా, విస్తారంగా ఫలం లభిస్తుంది. మంచిగుణాలు కలిగిన అడవికి త్వరగా వెళ్లడాన్ని మీరు ఇష్టపడాలి.
తం భార్యా ప్రత్యువాచాథ ధనమేవానురున్ధతీ। వైన్యం గత్వా మహాత్మానమర్థయస్వ ధనం బహుః
అప్పుడు అతని భార్య ధనాన్ని మాత్రమే కోరుతూ ఇలా అంది: 'వైన్యుడి వద్దకు వెళ్లి, ఆ మహాత్ముడిని అడిగి, ఎక్కువ ధనం తెచ్చుకో.'
స తే దాస్యతి రాజర్షిర్యజమానోఽర్థినే ధనమ్। తత ఆదాయ విప్రర్షే ప్రతిగృహ్య ధనం బహు
ఆ యజ్ఞం చేస్తున్న రాజర్షి అడిగినవారికి ధనం ఇస్తాడు. కాబట్టి, బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠా, ఎక్కువ ధనం తీసుకుని,
భృత్యాన్సుతాన్సంవిభజ్య తతో వ్రజ యథేప్సితమ్। ఏష వై పరమో ధర్మో ధర్మవిద్భిరుదాహృతః
ఆ ధనాన్ని సేవకులు, కుమారులతో పంచుకుని, తర్వాత మీకు ఇష్టమైన విధంగా వెళ్లండి. ఇదే ధర్మవేత్తలు చెప్పిన పరమధర్మం.
కథితో మే మహాభాగే గౌతమేన మహాత్మనా। వైన్యో ధర్మార్థసంయుక్తః సత్యవ్రతసమన్వితః
ఈ విషయాన్ని మహాత్ముడైన గౌతముడు నాకు వివరించాడు. వైన్యుడు ధర్మార్థసంపన్నుడు, సత్యవ్రతుడు అని చెప్పాడు.
కింత్వస్తి తత్ర ద్వేష్టారో నివసన్తి హి మే ద్విజాః। యథా మే గౌతమః ప్రాహ తతో న వ్యవసామ్యహమ్
కానీ అక్కడ నాకు వ్యతిరేకంగా ఉన్నవారు నివసిస్తున్నారు, బ్రాహ్మణులారా. గౌతముడు నాకు చెప్పినట్టు, అందుకే నేను నిర్ణయించుకోలేకపోతున్నాను.
తత్ర స్మ వాచం కల్యాణీం ధర్మకామార్థసంహితామ్। మయోక్తామన్యథా బ్రూయుస్తతస్తే వై నిరర్థికామ్
అక్కడ నేను చెప్పిన మంగళకరమైన, ధర్మానికి, కామార్థాలకు అనుగుణంగా ఉన్న మాటలకు విరుద్ధంగా వారు మాట్లాడితే, వారి మాటలు అర్థహీనంగా మారిపోతాయి.
గమిష్యామి మహాప్రాజ్ఞే రోచతే మే వచస్తవ। గాశ్చ మే దాస్యతే వైన్యః ప్రభూతం చార్థసంచయమ్
నేను వెళ్తాను, మహాజ్ఞానవంతురాలా! నీ మాటలు నాకు నచ్చాయి. వైన్యుడు నాకు గోవులను, అపారమైన ధనాన్ని ఇస్తాడు.
ఏవముక్త్వా జగామాశు వైన్యయజ్ఞం మహాతపాః। గత్వా చ యజ్ఞాయతనమత్రిస్తుష్టావ తం నృపమ్
అలా చెప్పి, ఆ మహాతపస్వి వెంటనే వైన్యుని యజ్ఞానికి వెళ్లాడు. అక్కడికి చేరుకుని, అత్రి ఆ రాజును స్తుతించాడు.
వాక్యైర్మఙ్గలసంయుక్తైః పూజయానోఽబ్రవీద్వచః। రాజన్ధన్యస్త్వమీశశ్చ భువి త్వం ప్రథమో నృపః। స్తువన్తి త్వాం మునిగణాస్త్వదన్యో నాస్తి ధర్మవిత్
మంగళకరమైన మాటలతో సత్కరించి, అత్రి ఇలా అన్నాడు: 'రాజా! నీవు ధనవంతుడవు, భూమిపై నీవే ప్రధాన రాజవు. మునులు నిన్ను స్తుతిస్తున్నారు; నీకంటే ధర్మాన్ని తెలిసినవాడు లేడు.'
తమబ్రవీదృషిః క్రుద్ధో వచనం వై మహాతపాః
ఆ సమయంలో ఆ మహాతపస్వి ఋషి కోపంతో అతనితో ఇలా అన్నాడు.
మైవమత్రే పునర్బ్రూయా న తే ప్రజ్ఞా సమాహితా। అత్ర నః ప్రథమో ధాతా మహేన్ద్రో వై ప్రజాపతిః
'అత్రీ! ఇలా మళ్లీ చెప్పకు. నీకు స్థిరమైన జ్ఞానం లేదు. మనలో మొదటివాడు సృష్టికర్త మహేంద్రుడు, ప్రజాపతి.'
అథాత్రిరపి రాజేన్ద్ర గౌతమం ప్రత్యభాషత। అయమేవ విధాతా చ తథైవేన్ద్రః ప్రజాపతిః। త్వమేవ ముహ్యసే మోహాన్న ప్రజ్ఞానం తవాస్తి హ
అప్పుడు, రాజా, అత్రి గౌతమునికి ఇలా సమాధానం ఇచ్చాడు: 'వాడే సృష్టికర్త, వాడే ఇంద్రుడు, ప్రజాపతియూ. నీవు మాయలో పడిపోయి అయోమయంలో ఉన్నావు; నీకు నిజమైన జ్ఞానం లేదు.'
జానామి నాహం ముహ్యామి త్వంవివక్షుర్విముహ్యసే। స్తౌషి త్వం దర్శనప్రేప్సూ రాజానం జనసంసది
'నాకు తెలుసు; నేను అయోమయంలో లేను. నీవే మాట్లాడాలని ఆశించి అయోమయంలో పడిపోతున్నావు. నీవు ప్రజల సమక్షంలో రాజును స్తుతిస్తూ, అతని అనుగ్రహం కోరుతున్నావు.'
న వేత్థ పరమం ధర్మం న చాస్త్యత్ర ప్రయోజనమ్। బాలస్త్వమసి మూఢశ్చ వృద్ధః కేనాపి హేతునా
'నీవు పరమధర్మాన్ని తెలియదు, ఇక్కడ ఎలాంటి ప్రయోజనం లేదు. నీవు చిన్నవాడివి, మూర్ఖుడివి, ఏదో కారణంగా వృద్ధుడివి.'