యత్రైతల్లక్ష్యతే సర్ప వృత్తం స బ్రాహ్మణః స్మృతః। తత్రైతన్న వేత్సర్ప తం శూద్రమితి నిర్దిశేత్
సర్పా, ఈ ప్రవర్తన ఎవరిలో ఉంటే వాడిని బ్రాహ్మణుడు అంటారు. అది ఎవరిలో లేకపోతే వాడిని శూద్రుడు అని చెప్పాలి.
యత్పునర్భవతా ప్రోక్తం న వేద్యం విద్యతేతి చ। తాభ్యాం హీనమతోఽన్యత్ర పదం నాస్తీతి చేదపి
నువ్వు చెప్పినట్టు, తెలుసుకోవాల్సింది ఏదీ లేదని భావిస్తే, ఆ రెండు లేకపోయిన స్థితి ఇంకెక్కడా ఉండదు.
ఏవమేతన్మతం సర్ప తాభ్యాం హీనం తు విద్యతే। యథా శీతోష్ణయోర్మధ్యే భవేన్నోష్ణం న శీతతా
సర్పా, నువ్వు అనుకున్నట్టు ఇది నిజమే. అయినా, శీతలతా, వేడితనం రెండూ లేని మధ్య స్థితిలా, రెండూ లేని స్థితి ఉంది.
ఏవం వై సుఖదుఃఖాభ్యాం హీనమస్తి పదం క్వచిత్। ఏషా మమ మతిః సర్ప యథా వా మన్యతే భవాన్
అలాగే, సుఖం, దుఃఖం రెండూ లేని స్థితి ఎక్కడో ఉంటుంది. ఇదే నా అభిప్రాయం, సర్పా. నువ్వు వేరేలా అనుకోవచ్చు.
యది తే వృత్తతో రాజన్బ్రాహ్మణః ప్రసమీక్షితః। వృథా జాతిస్తదాయుష్మన్కృతిర్యావన్న విద్యతే
ఓ రాజా, బ్రాహ్మణుని ప్రవర్తనను బట్టి నిర్ణయిస్తే, మంచి పనులు లేనంతవరకు జన్మం వృథా అవుతుంది.
జాతిరత్రమహాసర్ప మనుష్యత్వే మహామతే। సంకరాత్సర్వవర్ణానాం దుష్పరీక్ష్యేతి మే మతిః
మహాసర్పా, ఇక్కడ మానవ జన్మే ప్రమాణం. అన్ని వర్ణాలు కలిసిపోవడం వల్ల, వర్ణాలను గుర్తించడం కష్టం అని నా అభిప్రాయం.
సర్వే సర్వాస్వపత్యాని జనయన్తి యదా నరాః। వాఙ్మైథునమథో జన్మ మరణం చ సమం నృణామ్
ప్రతి మనిషి అన్ని వర్ణాల్లో సంతానం కలిగిస్తాడు. మాట, సంయోగం, జననం, మరణం అందరికీ ఒకేలా ఉంటాయి.
ఇదమార్షం ప్రమాణం చ యే యజామహ ఇత్యపి। తస్మాచ్ఛీలం ప్రధానేష్టం విదుర్యే తత్త్వదర్శినః
మునులు 'మేము యజ్ఞం చేస్తాము' అని చెప్పినదే ప్రమాణం. అందువల్ల, సత్యాన్ని తెలుసుకున్నవారు ప్రవర్తననే ముఖ్యమైనదిగా భావిస్తారు.
ప్రాఙ్గాభివర్ధనాత్పుంసో జాతకర్మ విధీయతే। `తథోపనయనం ప్రోక్తం ద్విజాతీనాం యథాక్రమమ్'। తత్రాస్య మాతా సావిత్రీ పితా త్వాచార్య ఉచ్యతే
శరీరం పెరిగిన తర్వాత జననకర్మను ఆచరించాలి. అలాగే, ద్విజులకు ఉపనయనం కూడా క్రమంగా చేయాలి. అక్కడ తల్లి సావిత్రి, తండ్రి గురువు అని అంటారు.
వృత్త్యా శూద్రసమో హ్యేష యావద్వేదేన జాయతే। తస్మిన్నేవం మతిద్వైధే మనుః స్వాయంభువోఽబ్రవీత్
వేదాన్ని తెలుసుకునే వరకు ప్రవర్తన వల్ల వాడు శూద్రుడిలా ఉంటాడు. ఈ విషయంలో రెండు అభిప్రాయాలు ఉన్నప్పుడు, మను స్వాయంభువుడు ఇలా చెప్పాడు.
కృతకృత్యాః సర్వవర్ణా యది వృత్తం న పశ్యతి। సంకరస్త్వత్ర నాగేన్ద్ర బలవాన్ప్రసమీక్షితః
ప్రతి వర్ణం తమ కర్తవ్యాలు పూర్తి చేసినా, ప్రవర్తనను పాటించకపోతే, నాగేంద్రా, వర్ణాల కలయిక బలంగా కనిపిస్తుంది.
యత్రేదానీం మహాసర్ప సంస్కృతం వృత్తమిష్యతే। తం బ్రాహ్మణమహం పూర్వముక్తవాన్భుజగోత్తమ
మహాసర్పా, ఇప్పుడు ఎక్కడ శుద్ధమైన ప్రవర్తనను కోరుకుంటారో, అక్కడ వాడిని బ్రాహ్మణుడు అని నేను ముందే చెప్పాను, భుజగోత్తమా.
శ్రుతం విదితవేద్యస్య తవ వాక్యం యుధిష్ఠిర। భక్షయేయమహం కస్మాద్భ్రాతరం తే వృకోదరమ్
వేదాలు తెలిసిన యుధిష్ఠిరా, నీ మాటలు నేను విన్నాను. నీ అన్నయ్య భీమసేనుడిని నేను ఎందుకు తినాలి? దానికి కారణం చెప్పు.
భవానేతాదృశో లోకే వేదవేదాఙ్గపారగః। బ్రూహి కిం కుర్వతః కర్మ భవేద్గతిరనుత్తమా ।। 1
ఈ లోకంలో నువ్వు వేదాలు, వాటి శాఖలు పూర్తిగా నేర్చుకున్నవాడివిగా పేరుగాంచావు. ఏ పని చేస్తే అత్యుత్తమ స్థితి లభిస్తుందో చెప్పు.
పాత్రే దత్త్వా ప్రియాణ్యుక్త్వా సత్యముక్త్వా చ భారత। అహింసానిరతః స్వర్గం గచ్ఛేదితి మతిర్మమ
యోగ్యుడికి దానం చేయడం, మధురంగా మాట్లాడడం, నిజం చెప్పడం, హింసకు దూరంగా ఉండడం—ఇలాంటి వాడికి, ఓ భారతా, నా అభిప్రాయంలో స్వర్గం లభిస్తుంది.
దానాద్వా సర్ప సత్యాద్వా కిమతో గురు దృశ్యతే। అహింసాప్రియయోశ్చైవ గురులాఘవముచ్యతామ్
ఓ పాము, దానం చేయడానికీ, సత్యాన్ని చెప్పడానికీ మధ్య ఏది గొప్పదో చెప్పు. అలాగే, హింస చేయకపోవడానికీ, మధురంగా మాట్లాడడానికీ మధ్య ఏది ఎక్కువ ప్రాముఖ్యమైందో చెప్పు.
దానం చ సత్యం తత్త్వం వా అహింసా ప్రియమేవ చ। ఏషాం కార్యగరీయస్త్వాద్దృశ్యతే గురులాఘవమ్
దానం, సత్యం, నిజమైన తత్వం, హింస చేయకపోవడం, మధురంగా మాట్లాడడం—ఇవి అన్నీ సందర్భాన్ని బట్టి ఏది ముఖ్యమో తెలుస్తుంది.
క్వచిద్దానప్రయోగాద్ధి సత్యమేవ విశిష్యతే। సత్యవాక్యాచ్చ రాజేనద్ర క్వచిద్దానం విశిష్యతే
కొన్నిసార్లు దానం వల్ల సత్యం గొప్పదిగా భావించబడుతుంది; మరికొన్నిసార్లు నిజం చెప్పడం వల్ల దానం గొప్పదిగా గుర్తించబడుతుంది, ఓ రాజా.
ఏవమేవ మహేష్వాస ప్రియవాక్యాన్మహీపతే। అహింసా దృశ్యతే గుర్వీ తతశ్చ ప్రియమిష్యతే
అదే విధంగా, ఓ మహాబాహువంతుడైన రాజా, మధురంగా మాట్లాడడంలో హింస చేయకపోవడమే ఎక్కువ ప్రాధాన్యత కలిగి ఉంటుంది; ఆ తర్వాత మధురతకు విలువ ఉంటుంది.
ఏవమేతద్భవేద్రాజన్కార్యాపేక్షమనన్తరమ్। యదభిప్రేతమన్యత్తే బ్రూహి యావద్బ్రవీమ్యహమ్
ఇలా, ఓ రాజా, పనికి అనుగుణంగా ఏది ముఖ్యమో నిర్ణయించబడుతుంది. ఇంకేదైనా అడగాలనుకుంటే చెప్పు, నేను సమాధానం చెబుతాను.
కథం స్వర్గే గతిః సర్ప కర్మణాం చ ఫలం ధ్రువమ్। అశరీరస్య దృశ్యేత ప్రబ్రూహి విషయాంశ్చ మే
ఓ పాము, ఎలా స్వర్గాన్ని పొందుతారు? పనులకు ఖచ్చితమైన ఫలితం ఏమిటి? శరీరం లేని వాడికి అది ఎలా తెలుస్తుంది? ఇవి నాకు వివరించు.
తిస్రో వై గతయో రాజన్పరిదృష్టాః స్వకర్మభిః। మానుషం స్వర్గవాసశ్చ తిర్యగ్యోనిశ్చ తత్రిధా
ఓ రాజా, మన పనుల వల్ల మూడు మార్గాలు కనిపిస్తాయి: మానవ జన్మ, స్వర్గంలో నివాసం, జంతు జన్మ—ఈ మూడు.
తత్ర వై మానుషాల్లోకాద్దానాదిభిరనాదిభిః। అహింసార్థసమాయుక్తైః కారణైః స్వర్గమశ్నుతే
మానవ లోకంలో, దానం వంటి శాశ్వతమైన పనులు, హింస చేయకపోవడాన్ని కలిపిన కారణాల వల్ల స్వర్గాన్ని పొందుతారు.
విపరీతైశ్చ రాజేన్ద్ర కారణైర్మానుషో భవేత్। తిర్యగ్యోనిస్తథా తాత విశేషశ్చాత్ర వక్ష్యతే
విపరీతమైన కారణాల వల్ల మానవ జన్మ వస్తుంది, ఓ రాజా. అలాగే, ప్రియమైనవాడా, జంతు జన్మ కూడా కలుగుతుంది—ఇందులో తేడా ఏమిటో నేను చెబుతాను.
క్రామక్రోధసమాయుక్తో హింసాలోభసమనవితః। మనుష్యత్వాత్పరిబ్రష్టస్తిర్యగ్యోనౌ ప్రసూయతే
కోపం, క్రూరత, హింస, లోభం కలిగి ఉన్నవాడు మానవత్వాన్ని కోల్పోయి జంతు జన్మను పొందుతాడు.
తిర్యగ్యోన్యాః పృథగ్భావో మనుష్యార్థే విధీయతే। గవాదిభ్యస్తథాఽశ్వేభ్యో దేవత్వమపి దృశ్యతే
జంతు జన్మల్లో తేడా మనుషుల కోసమే ఏర్పడింది; ఆవులు, గుర్రాలు వంటి వాటి నుంచీ దేవతత్వం కూడా కొన్నిసార్లు కనిపిస్తుంది.
సోయమేతా గతీస్తాత జన్తుశ్చరతి కార్యవాన్। నిమ్నే మహతి చాత్మానమవస్థాప్య చ వై నృప
ఇలా, ప్రియమైనవాడా, ప్రతి జీవి తన కర్తవ్యాన్ని అనుసరించి, ఎప్పుడూ పైకి లేదా కిందకి తనను తాను ఉంచుకుంటూ ఈ మార్గాల్లో సంచరిస్తుంటాడు, ఓ రాజా.
జాతో జాతశ్చ బలవాన్భుఙ్క్తే నామ్నాఽథ దేహవాన్। ఫలార్థస్తాత నిష్పృక్తః ప్రజాలక్షణభావనః
పునఃపునః జన్మిస్తూ, బలవంతుడై, శరీరంతో, పేరుతో అనుభవిస్తూ, ఫలితాన్ని ఆశిస్తూ, ప్రియమైనవాడా, జీవుల లక్షణాలతో బంధించబడుతాడు.
శబ్దే స్పర్శే చ రూపే చ తథైవ రసగన్ధయోః। తస్యాధిష్ఠానమవ్యగ్రో బ్రూహి సర్ప యథాతథమ్
శబ్దం, స్పర్శ, రూపం, రుచి, వాసన—ఇవి అన్నింటికి కలవరపడని ఆధారం ఏమిటో నిజంగా చెప్పు, ఓ పాము.
కిం న గృహ్ణాసి విషయాన్యుగపత్త్వం మహామతే। ఏతావదుచ్యతాం చోక్తం సర్వం పన్నగసత్తమ
ఓ మహామతి, నువ్వు అన్ని విషయాలను ఒకేసారి ఎందుకు గ్రహించలేవు? ఇవన్నీ ఎలా జరుగుతాయో వివరంగా చెప్పు, ఓ ఉత్తమ పాము.