షష్ఠే కాలే మయాఽఽహారః ప్రాప్తోఽయమనుజస్తవ। నాహమేనం విమోక్ష్యామి న చాన్యదపి కామయే
చాలా కాలం తరువాత నేడు నీ తమ్ముడే నాకు ఆహారంగా దొరికాడు. నేను ఇతడిని విడిచిపెట్టను, ఇంకెవరినీ కోరను కూడా.
ప్రశ్నానుచ్చారితానద్య వాయహరిష్యసి చేన్మమ। తథాపశ్చాద్విమోక్ష్యామి భ్రాతరం తే వృకోదరమ్
ఈ రోజు నేను అడిగే ప్రశ్నలకు నువ్వు సమాధానం చెప్పగలిగితే, ఆ తరువాత నీ అన్న వృకోదరుడిని విడిచిపెడతాను.
బ్రూహి సర్ప యథాకామం ప్రతివక్ష్యామి తే వచః। అపి చచ్ఛక్నుయాం ప్రీతిమాహర్తుం తే భుజఙ్గమ్
పామూ, నీవు ఎలాంటి ప్రశ్నలు అడిగినా నేను సమాధానం చెబుతాను. నీకు సంతృప్తి కలిగించగలనేమో చూద్దాం.
వేద్యంచ బ్రాహ్మణేనేహ తద్భవాన్వేత్తి కేవలమ్। సర్పరాజ తతః శ్రుత్వా ప్రతివక్ష్యామి తే వచః
బ్రాహ్మణుడు ఇక్కడ తెలుసుకోవాల్సినది నీవు మాత్రమే తెలుసు పాముల రాజా. అందుకే నీవు అడిగిన తరువాత నీ మాటలకు సమాధానం చెబుతాను.
బ్రాహ్మణః కో భవేద్రాజన్వేద్యం కించ యుధిష్ఠిర। బ్రవీహ్యతిమతిం త్వాం హి వాక్యైరనిమినోమి తే
ఓ రాజా యుధిష్ఠిరా, బ్రాహ్మణుడు ఎవరు? ఏది తెలుసుకోవాలి? నీ గొప్ప బుద్ధిని పరీక్షించేందుకు నేను నిన్ను ప్రశ్నిస్తున్నాను. చెప్పు.
సత్యం దానం క్షమా శీలమానృశంస్యం తపో ఘృణా। దృశ్యన్తే యత్రనాగేన్ద్రస బ్రాహ్మణ ఇతి స్మృతః
నాగేంద్రా, ఎక్కడ సత్యం, దానం, సహనం, మంచి ప్రవర్తన, దయ, తపస్సు, పశ్చాత్తాపం ఉంటాయో, అక్కడ వాడిని బ్రాహ్మణుడు అంటారు.
వేద్యం సర్ప పరం బ్ర్హమ నిర్దుఃఖమసుఖం చ యత్। యత్రగత్వా న శోచన్తి భవతః కిం వివక్షితం
ఓ సర్పా, తెలుసుకోవాల్సింది పరబ్రహ్మం. అది బాధ కూడా కాదు, ఆనందం కూడా కాదు. దాన్ని పొందినవారు ఇక బాధపడరు. ఇంకా నువ్వు ఏమి అడగాలనుకుంటున్నావు?
చాతుర్వర్ణ్యం ప్రమాణం చ సత్యం చ బ్రహ్మ చైవ హి। ఆనృశంస్యమహింసా చ ఘృణా చైవ యుధిష్ఠిర
యుధిష్ఠిరా, నాలుగు వర్ణాలు, ప్రమాణం, సత్యం, బ్రహ్మం, దయ, హింస లేకపోవడం, పశ్చాత్తాపం ఇవన్నీ—
వేద్యం యచ్చాత్ర నిర్దుఃఖమసుఖం చ నరాధిప। తాభ్యాం హీనం పదం చాన్యన్న తదస్తీతి లక్షయే
నరాధిపా, ఇక్కడ తెలుసుకోవాల్సింది బాధ, ఆనందం రెండూ లేని స్థితి. ఆ రెండింటి లేని స్థితిని నేను నిజమైనదిగా గుర్తించను.
శూద్రే తు యద్భవేల్లక్ష్మ ద్విజే తచ్చ న విద్యతే। న వై శూద్రో భవేచ్ఛూద్రో బ్రాహ్మణో న చ బ్రాహ్మణః
ఓ రాజా, శూద్రునిలో ఉన్న లక్షణం ద్విజునిలో ఉండదు. శూద్రుడు నిజంగా శూద్రుడు కాదు, బ్రాహ్మణుడు కూడా నిజంగా బ్రాహ్మణుడు కాదు.
యత్రైతల్లక్ష్యతే సర్ప వృత్తం స బ్రాహ్మణః స్మృతః। తత్రైతన్న వేత్సర్ప తం శూద్రమితి నిర్దిశేత్
సర్పా, ఈ ప్రవర్తన ఎవరిలో ఉంటే వాడిని బ్రాహ్మణుడు అంటారు. అది ఎవరిలో లేకపోతే వాడిని శూద్రుడు అని చెప్పాలి.
యత్పునర్భవతా ప్రోక్తం న వేద్యం విద్యతేతి చ। తాభ్యాం హీనమతోఽన్యత్ర పదం నాస్తీతి చేదపి
నువ్వు చెప్పినట్టు, తెలుసుకోవాల్సింది ఏదీ లేదని భావిస్తే, ఆ రెండు లేకపోయిన స్థితి ఇంకెక్కడా ఉండదు.
ఏవమేతన్మతం సర్ప తాభ్యాం హీనం తు విద్యతే। యథా శీతోష్ణయోర్మధ్యే భవేన్నోష్ణం న శీతతా
సర్పా, నువ్వు అనుకున్నట్టు ఇది నిజమే. అయినా, శీతలతా, వేడితనం రెండూ లేని మధ్య స్థితిలా, రెండూ లేని స్థితి ఉంది.
ఏవం వై సుఖదుఃఖాభ్యాం హీనమస్తి పదం క్వచిత్। ఏషా మమ మతిః సర్ప యథా వా మన్యతే భవాన్
అలాగే, సుఖం, దుఃఖం రెండూ లేని స్థితి ఎక్కడో ఉంటుంది. ఇదే నా అభిప్రాయం, సర్పా. నువ్వు వేరేలా అనుకోవచ్చు.
యది తే వృత్తతో రాజన్బ్రాహ్మణః ప్రసమీక్షితః। వృథా జాతిస్తదాయుష్మన్కృతిర్యావన్న విద్యతే
ఓ రాజా, బ్రాహ్మణుని ప్రవర్తనను బట్టి నిర్ణయిస్తే, మంచి పనులు లేనంతవరకు జన్మం వృథా అవుతుంది.
జాతిరత్రమహాసర్ప మనుష్యత్వే మహామతే। సంకరాత్సర్వవర్ణానాం దుష్పరీక్ష్యేతి మే మతిః
మహాసర్పా, ఇక్కడ మానవ జన్మే ప్రమాణం. అన్ని వర్ణాలు కలిసిపోవడం వల్ల, వర్ణాలను గుర్తించడం కష్టం అని నా అభిప్రాయం.
సర్వే సర్వాస్వపత్యాని జనయన్తి యదా నరాః। వాఙ్మైథునమథో జన్మ మరణం చ సమం నృణామ్
ప్రతి మనిషి అన్ని వర్ణాల్లో సంతానం కలిగిస్తాడు. మాట, సంయోగం, జననం, మరణం అందరికీ ఒకేలా ఉంటాయి.
ఇదమార్షం ప్రమాణం చ యే యజామహ ఇత్యపి। తస్మాచ్ఛీలం ప్రధానేష్టం విదుర్యే తత్త్వదర్శినః
మునులు 'మేము యజ్ఞం చేస్తాము' అని చెప్పినదే ప్రమాణం. అందువల్ల, సత్యాన్ని తెలుసుకున్నవారు ప్రవర్తననే ముఖ్యమైనదిగా భావిస్తారు.
ప్రాఙ్గాభివర్ధనాత్పుంసో జాతకర్మ విధీయతే। `తథోపనయనం ప్రోక్తం ద్విజాతీనాం యథాక్రమమ్'। తత్రాస్య మాతా సావిత్రీ పితా త్వాచార్య ఉచ్యతే
శరీరం పెరిగిన తర్వాత జననకర్మను ఆచరించాలి. అలాగే, ద్విజులకు ఉపనయనం కూడా క్రమంగా చేయాలి. అక్కడ తల్లి సావిత్రి, తండ్రి గురువు అని అంటారు.
వృత్త్యా శూద్రసమో హ్యేష యావద్వేదేన జాయతే। తస్మిన్నేవం మతిద్వైధే మనుః స్వాయంభువోఽబ్రవీత్
వేదాన్ని తెలుసుకునే వరకు ప్రవర్తన వల్ల వాడు శూద్రుడిలా ఉంటాడు. ఈ విషయంలో రెండు అభిప్రాయాలు ఉన్నప్పుడు, మను స్వాయంభువుడు ఇలా చెప్పాడు.
కృతకృత్యాః సర్వవర్ణా యది వృత్తం న పశ్యతి। సంకరస్త్వత్ర నాగేన్ద్ర బలవాన్ప్రసమీక్షితః
ప్రతి వర్ణం తమ కర్తవ్యాలు పూర్తి చేసినా, ప్రవర్తనను పాటించకపోతే, నాగేంద్రా, వర్ణాల కలయిక బలంగా కనిపిస్తుంది.
యత్రేదానీం మహాసర్ప సంస్కృతం వృత్తమిష్యతే। తం బ్రాహ్మణమహం పూర్వముక్తవాన్భుజగోత్తమ
మహాసర్పా, ఇప్పుడు ఎక్కడ శుద్ధమైన ప్రవర్తనను కోరుకుంటారో, అక్కడ వాడిని బ్రాహ్మణుడు అని నేను ముందే చెప్పాను, భుజగోత్తమా.
శ్రుతం విదితవేద్యస్య తవ వాక్యం యుధిష్ఠిర। భక్షయేయమహం కస్మాద్భ్రాతరం తే వృకోదరమ్
వేదాలు తెలిసిన యుధిష్ఠిరా, నీ మాటలు నేను విన్నాను. నీ అన్నయ్య భీమసేనుడిని నేను ఎందుకు తినాలి? దానికి కారణం చెప్పు.
భవానేతాదృశో లోకే వేదవేదాఙ్గపారగః। బ్రూహి కిం కుర్వతః కర్మ భవేద్గతిరనుత్తమా ।। 1
ఈ లోకంలో నువ్వు వేదాలు, వాటి శాఖలు పూర్తిగా నేర్చుకున్నవాడివిగా పేరుగాంచావు. ఏ పని చేస్తే అత్యుత్తమ స్థితి లభిస్తుందో చెప్పు.
పాత్రే దత్త్వా ప్రియాణ్యుక్త్వా సత్యముక్త్వా చ భారత। అహింసానిరతః స్వర్గం గచ్ఛేదితి మతిర్మమ
యోగ్యుడికి దానం చేయడం, మధురంగా మాట్లాడడం, నిజం చెప్పడం, హింసకు దూరంగా ఉండడం—ఇలాంటి వాడికి, ఓ భారతా, నా అభిప్రాయంలో స్వర్గం లభిస్తుంది.
దానాద్వా సర్ప సత్యాద్వా కిమతో గురు దృశ్యతే। అహింసాప్రియయోశ్చైవ గురులాఘవముచ్యతామ్
ఓ పాము, దానం చేయడానికీ, సత్యాన్ని చెప్పడానికీ మధ్య ఏది గొప్పదో చెప్పు. అలాగే, హింస చేయకపోవడానికీ, మధురంగా మాట్లాడడానికీ మధ్య ఏది ఎక్కువ ప్రాముఖ్యమైందో చెప్పు.
దానం చ సత్యం తత్త్వం వా అహింసా ప్రియమేవ చ। ఏషాం కార్యగరీయస్త్వాద్దృశ్యతే గురులాఘవమ్
దానం, సత్యం, నిజమైన తత్వం, హింస చేయకపోవడం, మధురంగా మాట్లాడడం—ఇవి అన్నీ సందర్భాన్ని బట్టి ఏది ముఖ్యమో తెలుస్తుంది.
క్వచిద్దానప్రయోగాద్ధి సత్యమేవ విశిష్యతే। సత్యవాక్యాచ్చ రాజేనద్ర క్వచిద్దానం విశిష్యతే
కొన్నిసార్లు దానం వల్ల సత్యం గొప్పదిగా భావించబడుతుంది; మరికొన్నిసార్లు నిజం చెప్పడం వల్ల దానం గొప్పదిగా గుర్తించబడుతుంది, ఓ రాజా.
ఏవమేవ మహేష్వాస ప్రియవాక్యాన్మహీపతే। అహింసా దృశ్యతే గుర్వీ తతశ్చ ప్రియమిష్యతే
అదే విధంగా, ఓ మహాబాహువంతుడైన రాజా, మధురంగా మాట్లాడడంలో హింస చేయకపోవడమే ఎక్కువ ప్రాధాన్యత కలిగి ఉంటుంది; ఆ తర్వాత మధురతకు విలువ ఉంటుంది.
ఏవమేతద్భవేద్రాజన్కార్యాపేక్షమనన్తరమ్। యదభిప్రేతమన్యత్తే బ్రూహి యావద్బ్రవీమ్యహమ్
ఇలా, ఓ రాజా, పనికి అనుగుణంగా ఏది ముఖ్యమో నిర్ణయించబడుతుంది. ఇంకేదైనా అడగాలనుకుంటే చెప్పు, నేను సమాధానం చెబుతాను.