స ప్రాచీం దిశమాస్థాయ మహతో గజయూథపాన్। దదర్శ పృథివీం చిహ్నైర్భీమస్య పరిచిహ్నితామ్
తూర్పు దిక్కు వైపు వెళ్లి, పెద్ద ఏనుగుల గుంపులు, భీముని గుర్తులు ఉన్న భూమిని చూశాడు.
తతో మృగసహస్రాణి మృగేనద్రాణాం శతాని చ। పతితాని వనే దృష్ట్వా మార్గం తస్యావిశన్నృపః
అక్కడ వేలాది మృగాలు, వందలాది అడవి జంతువులు పడిపోయిన దృశ్యం చూసి, రాజు ఆ మార్గంలో అడుగుపెట్టాడు.
ధావతస్తస్య వీరస్ మృగార్థం వాతరంహసః। ఊరువాతవినిర్భగ్నాన్ద్రుమాన్వ్యావర్జితాన్పథిః
ఆ వీరుడు జంతువుల కోసం వేగంగా పరుగెత్తుతున్నప్పుడు, భీముని తొడలతో విరిగిన చెట్లు మార్గంలో పక్కకు తొలగిపోయినట్లు చూశాడు.
స గత్వా తైస్తదా చిహ్నైర్దదర్శ గిరిగహ్వరే। [రూక్షమారుతభూయిష్ఠే నిష్పత్రద్రుమసంకులే
ఆ గుర్తులను అనుసరించి, గాలి బలంగా వీచే, ఆకులు లేని చెట్లు గుంపుగా ఉన్న కొండ గుహ దగ్గరికి చేరాడు.
ఈరిణే నిర్జలే దేశే కణ్టకిద్రుమసంకులే। అశ్మస్థాణుక్షుపాకీర్ణే సుదుర్గే విషమోత్కటే।] గృహీతం భుజగేన్ద్రేణ నిశ్చేష్టమనుజం తదా
నీరు లేని, ముల్లు చెట్లు, రాళ్లు, ప్రమాదకరమైన అడవి మధ్యలో, తన తమ్ముడిని పాముల రాజు పట్టుకుని, కదలకుండా ఉన్నట్టు చూశాడు.
యుధిష్ఠిరస్తమాసాద్య సర్పభోగేన వేష్టితమ్। దయితం భ్రాతరం ధీమానిదం వచనమబ్రవీత్
యుధిష్ఠిరుడు తన ప్రియమైన సోదరుడు పాము చుట్టేసి ఉన్నదాన్ని చూసి, ఇలా అన్నాడు.
కున్తీమాతః కథమిమామాపదం త్వమవాప్తవాన్। కశ్చాయం పర్వతాభోగప్రతిమః పన్నగోత్తమః
కుంతీ కుమారుడా, నీవు ఇలా దురదృష్టంలో పడిపోవడానికి కారణం ఏమిటి? ఈ పర్వతం లాంటి గొప్ప పాము ఎవరో కూడా చెప్పు.
స ధర్మరాజమాలక్ష్య భ్రాతా భ్రతరమగ్రజమ్। కథయామాస తత్సర్వం గ్రహణాదివిచేష్టితమ్
ధర్మరాజును చూసిన తరువాత, తమ్ముడు తన అన్నకు పట్టుబడినప్పటి నుండి జరిగిన సంగతులన్నీ వివరంగా చెప్పాడు.
[అయమార్య మహాసత్వో భక్షార్థం మాం గృహీతవాన్। నహుషో నామ రాజర్షిః ప్రాణవానివ సంస్థితః
ఈ మహాత్ముడు నన్ను తినేందుకు పట్టుకున్నాడు. ఇతడికి నహుషుడు అనే పేరు, రాజర్షి. ఇప్పుడు సజీవంగా ఇక్కడ ఉన్నాడు.
ముచ్యతామయమాయుష్మన్భ్రాతా మేఽమితవిక్రమః। వయమాహారమన్యం తే దాస్యామః క్షున్నివారణమ్
దయచేసి నా అన్నను విడిచిపెట్టు, ఇతడు అపారమైన బలవంతుడు. నీ ఆకలిని తీర్చేందుకు మేము నీకు వేరే ఆహారం ఇస్తాము.
ముచ్యతామయమాయుష్మన్భ్రాతా మేఽమితవిక్రమః। గమ్యతాం నేహ స్థాతవ్యం శ్వో భవానపి మే భవేత్
దయచేసి నా అన్నను విడిచిపెట్టు, ఇతడు అపార బలశాలి. ఇక్కడ ఉండక పోయి వెళ్ళిపో. లేకపోతే రేపు నీవు కూడా నా వశమవుతావు.
వ్రతమేతన్మహాబాహో విషయం మమ యో బ్రజేత్। స మ భక్షో భవేత్తాత త్వం చాపి విషయే మమ
ఓ మహాబాహువా, నా వ్రతం ఇదే — నా పరిధిలోకి ఎవరైనా వస్తే వారు నా ఆహారమే. ప్రియమా, నీవు కూడా ఇప్పుడు నా పరిధిలో ఉన్నావు.
చిరేణాద్య మయాఽఽహారః ప్రాప్తోఽయమనుజస్తవ। నాహమేనం విమోక్ష్యామి న చాన్యమభికాఙ్క్షయే ।।]
చాలా కాలం తరువాత నేడు నీ తమ్ముడే నాకు ఆహారంగా దొరికాడు. నేను ఇతడిని విడిచిపెట్టను, ఇంకెవరినీ కోరను కూడా.
దేవో వా యది వా దైత్య ఉరగో వా భవాన్యది। సత్యం సర్ప వచో బ్రూహి పృచ్ఛతి త్వాం యుధిష్ఠిరః
నీవు దేవుడవా, దైత్యుడవా, లేక పామువా? నిజం చెప్పు పామూ, యుధిష్ఠిరుడు నిన్నడుగుతున్నాడు.
కిమర్థం చ త్వయా గ్రస్తో భీమసేనో భుజంగమ। కిమాహృత్యవిదిత్వా వా ప్రీతిస్తే స్యాద్భుజంగమ। కిమాహారం ప్రయచ్ఛామి కథం ముఞ్చేద్భవానిమమ్
పామా, నీవు భీమసేనుడిని ఎందుకు పట్టుకున్నావు? ఏదో తెలియని ఆహారం తీసుకున్నా నీవు సంతృప్తి చెందుతావా? నీకు ఏ ఆహారం ఇవ్వాలి? నీవు ఇతడిని ఎలా విడిచిపెడతావు?
నహుషో నామ రాజాఽహమాసం పూర్వస్తవానఘ। ప్రథితః పఞ్చమః సోమాదాయోః పుత్రో నరాధిప
నహుషుడు అనే పేరు కలిగిన రాజును నేను, సోమునకు అయిదవ కుమారుడిని, ప్రజల్లో ప్రసిద్ధుడిని.
క్రతుభిస్తపసా చైవస్వాధ్యాయేన దమేన చ। త్రైలోక్యైశ్వర్యమవ్యగ్రం ప్రాప్తోఽహంవికర్మేణ చ
యజ్ఞాలు, తపస్సు, వేదపఠనం, ఆత్మనిగ్రహం, సత్కర్మల వల్ల నేను మూడు లోకాలకు రాజ్యాన్ని నిర్బంధంగా పొందాను.
తదైశ్వర్యం సమాసాద్య దర్పో మామగమత్తదా। సహస్రం హి ద్విజాతీనామువాహ శివికాం మమ
ఆ ఐశ్వర్యాన్ని పొందిన తరువాత నాకు అహంకారం వచ్చేసింది. వెయ్యి బ్రాహ్మణులు నా పల్లకిని మోశారు.
ఐశ్వర్యమదమత్తోఽహమవమత్య తతో ద్విజాన్। ఇమామగస్త్యేన దశామానీత ఇతిమే స్మృతిః
ఆ ఐశ్వర్యం, అహంకారం వల్ల నేను బ్రాహ్మణులను తక్కువగా చూసాను. అందుకే అగస్త్యుడు నన్ను ఈ స్థితికి తెచ్చాడు అని నాకు గుర్తు.
న తు మామజహాత్ప్రజ్ఞా యావదన్వేతి పాణ్డవః। తస్యైవానుగ్రహాద్రాజన్నగస్త్యస్య మహాత్మనః
పాండవా, నీవు దగ్గరకి వచ్చేవరకు నా జ్ఞానం నన్ను వదలలేదు. అది మహాత్ముడు అగస్త్యుని అనుగ్రహంతో జరిగింది.
షష్ఠే కాలే మయాఽఽహారః ప్రాప్తోఽయమనుజస్తవ। నాహమేనం విమోక్ష్యామి న చాన్యదపి కామయే
చాలా కాలం తరువాత నేడు నీ తమ్ముడే నాకు ఆహారంగా దొరికాడు. నేను ఇతడిని విడిచిపెట్టను, ఇంకెవరినీ కోరను కూడా.
ప్రశ్నానుచ్చారితానద్య వాయహరిష్యసి చేన్మమ। తథాపశ్చాద్విమోక్ష్యామి భ్రాతరం తే వృకోదరమ్
ఈ రోజు నేను అడిగే ప్రశ్నలకు నువ్వు సమాధానం చెప్పగలిగితే, ఆ తరువాత నీ అన్న వృకోదరుడిని విడిచిపెడతాను.
బ్రూహి సర్ప యథాకామం ప్రతివక్ష్యామి తే వచః। అపి చచ్ఛక్నుయాం ప్రీతిమాహర్తుం తే భుజఙ్గమ్
పామూ, నీవు ఎలాంటి ప్రశ్నలు అడిగినా నేను సమాధానం చెబుతాను. నీకు సంతృప్తి కలిగించగలనేమో చూద్దాం.
వేద్యంచ బ్రాహ్మణేనేహ తద్భవాన్వేత్తి కేవలమ్। సర్పరాజ తతః శ్రుత్వా ప్రతివక్ష్యామి తే వచః
బ్రాహ్మణుడు ఇక్కడ తెలుసుకోవాల్సినది నీవు మాత్రమే తెలుసు పాముల రాజా. అందుకే నీవు అడిగిన తరువాత నీ మాటలకు సమాధానం చెబుతాను.
బ్రాహ్మణః కో భవేద్రాజన్వేద్యం కించ యుధిష్ఠిర। బ్రవీహ్యతిమతిం త్వాం హి వాక్యైరనిమినోమి తే
ఓ రాజా యుధిష్ఠిరా, బ్రాహ్మణుడు ఎవరు? ఏది తెలుసుకోవాలి? నీ గొప్ప బుద్ధిని పరీక్షించేందుకు నేను నిన్ను ప్రశ్నిస్తున్నాను. చెప్పు.
సత్యం దానం క్షమా శీలమానృశంస్యం తపో ఘృణా। దృశ్యన్తే యత్రనాగేన్ద్రస బ్రాహ్మణ ఇతి స్మృతః
నాగేంద్రా, ఎక్కడ సత్యం, దానం, సహనం, మంచి ప్రవర్తన, దయ, తపస్సు, పశ్చాత్తాపం ఉంటాయో, అక్కడ వాడిని బ్రాహ్మణుడు అంటారు.
వేద్యం సర్ప పరం బ్ర్హమ నిర్దుఃఖమసుఖం చ యత్। యత్రగత్వా న శోచన్తి భవతః కిం వివక్షితం
ఓ సర్పా, తెలుసుకోవాల్సింది పరబ్రహ్మం. అది బాధ కూడా కాదు, ఆనందం కూడా కాదు. దాన్ని పొందినవారు ఇక బాధపడరు. ఇంకా నువ్వు ఏమి అడగాలనుకుంటున్నావు?
చాతుర్వర్ణ్యం ప్రమాణం చ సత్యం చ బ్రహ్మ చైవ హి। ఆనృశంస్యమహింసా చ ఘృణా చైవ యుధిష్ఠిర
యుధిష్ఠిరా, నాలుగు వర్ణాలు, ప్రమాణం, సత్యం, బ్రహ్మం, దయ, హింస లేకపోవడం, పశ్చాత్తాపం ఇవన్నీ—
వేద్యం యచ్చాత్ర నిర్దుఃఖమసుఖం చ నరాధిప। తాభ్యాం హీనం పదం చాన్యన్న తదస్తీతి లక్షయే
నరాధిపా, ఇక్కడ తెలుసుకోవాల్సింది బాధ, ఆనందం రెండూ లేని స్థితి. ఆ రెండింటి లేని స్థితిని నేను నిజమైనదిగా గుర్తించను.
శూద్రే తు యద్భవేల్లక్ష్మ ద్విజే తచ్చ న విద్యతే। న వై శూద్రో భవేచ్ఛూద్రో బ్రాహ్మణో న చ బ్రాహ్మణః
ఓ రాజా, శూద్రునిలో ఉన్న లక్షణం ద్విజునిలో ఉండదు. శూద్రుడు నిజంగా శూద్రుడు కాదు, బ్రాహ్మణుడు కూడా నిజంగా బ్రాహ్మణుడు కాదు.