స హి ప్రయత్నమకరోత్తీవ్రమాత్మవిమోక్షణే। న చైనమశకద్వీరః కథంచిత్ప్రతిబాధితుమ్
తనను విడిపించుకోవడానికి భీముడు ఎంతగానో ప్రయత్నించినా, ఆ వీరుడు ఆ పామిని ఏ విధంగా ఎదుర్కొనలేకపోయాడు.
స భీమసేనస్తేజస్వీ తదా సర్పవశం గతః। చిన్తయామాస సర్పస్య వీర్యమత్యద్భుతం మహత్
అప్పుడు తేజస్సుతో ఉన్న భీమసేనుడు ఆ పాము వశమై, దాని ఆశ్చర్యకరమైన గొప్ప శక్తిని ఆలోచించసాగాడు.
ఉవాచ చ మహాసర్పం కామయాబ్రూహి పన్నగ। కస్త్వం భో భుజగశ్రేష్ఠ కిం మయా చ కరిష్యసి
ఆమె ఆ మహాసర్పాన్ని చూసి ఇలా అడిగింది: "నీకు కావలసినది ఏమిటో చెప్పు, ఓ పన్నగా! నువ్వెవరో చెప్పు, సర్పశ్రేష్ఠా! నన్ను పట్టుకుని నువ్వు ఏం చేయబోతున్నావో చెప్పు."
పాణ్డవో భీమసేనోఽహం ధర్మరాజాదనన్తరః। నాగాయుతసమప్రాణస్త్వయా నీతః కథం వశమ్
నేను పాండువు కుమారుడైన భీమసేనుడిని, ధర్మరాజు తరువాతి వాడిని. నా శక్తి పది వేల ఏనుగులకు సమానం. అయినా నువ్వు నన్ను ఎలా నీ ఆధీనంలోకి తెచ్చుకున్నావో చెప్పు.
సింహాః కేసరిణో వ్యాఘ్రా మహిషా వారణాస్తథా। సమాగతాశ్చ బహుశో నిహతాశ్చ మయా యుధి
సింహాలు, పులులు, చిరుతలు, గేదెలు, ఏనుగులు—ఇలాంటి ఎన్నో జంతువులు కలిసివచ్చి యుద్ధంలో నా చేతిలో పడిపోయాయి.
రాక్షసాశ్చ పిశాచాశ్చ పన్నగాశ్చ మహాబలాః। భుజవేగమశక్తా మే సోఢుం పన్నగసత్తమ
రాక్షసులు, పిశాచులు, మహాశక్తివంతమైన పాములు—ఇంతమంది నా భుజబలాన్ని తట్టుకోలేకపోయారు, ఓ పన్నగశ్రేష్ఠా!
కింను విద్యాబలం కింను వరదానమథో తవ। ఉద్యోగమపి కుర్వాణో వశగోస్మి కృతస్త్వయా
నీకు ఏదైనా విద్యా శక్తి ఉందా? లేక దేవతల వరం పొందావా? లేక నువ్వు చేసిన ప్రయత్నం వల్లా? నేను ఎంత శ్రమించినా నువ్వు నన్ను నీ వశంలోకి తెచ్చావు.
అనుత్యో విక్రమో నౄణామితి మే ధీయతే మతిః। యథేదం మే త్వయా నాగ బలం ప్రతిహతం మహత్
నువ్వు నా గొప్ప బలాన్ని అడ్డుకున్నావు కనుక, మానవుల శౌర్యం ఎంత చిన్నదో ఇప్పుడు నాకు అర్థమవుతోంది, ఓ నాగా!
ఇత్యేవంవాదినం వీరం భీమమక్లిష్టకారిణమ్। భోగేన మహతా గృహ్య సమన్తాత్పర్యవేష్టయత్
ఇలా మాట్లాడుతున్న భీముడిని, అపరాధరహితమైన కార్యాలయుడైన వీరుణ్ణి, ఆ మహాసర్పం తన గొప్ప పిండి చుట్టూ బిగించి పట్టేసింది.
నిగృహ్యైనం మహాబాహుం తతః స భుజగస్తదా। విముచ్యాస్య భుజౌ పీనావిదం వచనమబ్రవీత్
ఆ సర్పం, భీముడి బలమైన భుజాలను బిగించి, తరువాత వాటిని వదిలిపెట్టి ఇలా చెప్పింది.
దిష్టస్త్వం క్షుధితస్యాద్య దేవైర్భక్షో మహాభుజ। దిష్ట్యా కాలస్య మహతః ప్రియాః ప్రాణా హి దేహినాం
ఓ మహాబాహువంతుడా! దేవతల నిర్ణయంతో, నువ్వు నేడు ఆకలితో ఉన్న నాకి ఆహారంగా దక్కావు. ప్రాణం ఎంత విలువైనదో జీవులకు తెలుసు, అదంతా విధి చేతే జరుగుతుంది.
యథా త్విదం మయా ప్రాప్తం భుజఙ్గత్వమరిందమ। తదవశ్యం త్వయా మత్తః శ్రోతవ్యం శృణు యన్మమ
నేను ఎలా ఈ సర్పరూపాన్ని పొందానో, ఓ శత్రువులను జయించే వాడా, అది తప్పక నువ్వు వినాలి. నా మాటలు జాగ్రత్తగా విను.
ఇమామవస్థాం సంప్రాప్తో హ్యహం కోపాన్మహర్షిణా। శాపస్యాన్తం పరిప్రేప్సుః సర్వస్ కథయామి తత్
ఒక మహర్షి కోపంతో నాకు శాపం ఇచ్చాడు. ఆ శాపం ముగియాలని ఆశిస్తూ, నేను నా పరిస్థితి అంతా నీకు చెబుతాను.
నహుషో నామ రాజర్షిర్వ్యక్తం తే శ్రోత్రమాగతః। తవైవ పూర్వః పూర్వేషామాయోర్వంశధరః సుతః
నహుషుడు అనే రాజర్షి గురించి నువ్వు తప్పక విన్నివుంటావు. అతడు నీ పూర్వీకుడు, మీ వంశానికి చెందినవాడు.
సోహం శాపాదగస్త్యస్య బ్రాహ్మణానవమత్య చ। ఇమామవస్థామాపన్నః పశ్య దైవమిదం మమ
అగస్త్యుని శాపంతో, బ్రాహ్మణులను అవమానించినందువల్ల, నేను ఈ స్థితికి వచ్చాను. ఇది నా విధి ఎలా తీర్చిందో చూడు.
త్వాం చేదవధ్యమాయాన్తమతీవ ప్రియదర్శనమ్। అహమద్యోపయోక్ష్యామి విధానం పశ్య యాదృశమ్
నువ్వు ఎవరికీ జయించలేని వాడివి, అందరికి ఇష్టపడే రూపం కలవాడివి. అయినా నువ్వు నాకెదురయ్యావు కాబట్టి, నిన్ను ఈ రోజు నేను భక్షిస్తాను. విధి ఎలా నడుస్తుందో చూడు.
న హి మే ముచ్యతే కశ్చిత్కథంచిత్ప్రగ్రహం గతః। గచజోవా మహిషో వాఽపి షష్ఠే కాలే నరోత్తమ
నా పట్టులో పడినవాడు ఎవరైనా, మనిషైనా, గేదె అయినా, ఆరు నెలలు గడిచినా ఎప్పటికీ తప్పించుకోలేడు, ఓ మానవశ్రేష్ఠా!
నాసి కేవలసర్పేణ తిర్యగ్యోనిషు వర్తతా। గృహీతః కౌరవశ్రేష్ఠ వరదానమిదం మమ
నువ్వు సాధారణ పామిచేతిలో పట్టుబడలేదు, జంతువుల మధ్య తిరిగే పామిని కాదు నేను. ఓ కౌరవశ్రేష్ఠా! నాకు ఇది ఒక వరంగా లభించింది.
పతతా హి విమానాగ్రాన్మయా శక్రాసనాద్ద్రుతమ్। కురు శాపాన్తమిత్యుక్తో భగవాన్మునిసత్తమః
ఇంద్రుని విమానాసనం నుండి నేనూ వేగంగా పడిపోతుండగా, ఆ మహర్షి నన్ను చూసి, 'నీ శాపాంతం నెరవేర్చు' అని చెప్పాడు.
యస్త్వయా వేష్టితో రాజన్మోహమేతి మహాబలః'। మోక్షస్తే భవితా రాజన్కస్మాచ్చిత్కాలపర్యయాత్
ఓ రాజా! నువ్వు ఎవరినైనా బిగించి పట్టుకుంటే, ఎంత బలవంతుడైనా అతడు మోహంలో పడిపోతాడు. అతడి విముక్తి మాత్రం, నిర్ణయించిన కాలంలోనే జరుగుతుంది, ఓ రాజా!
తతోస్మి పతితో భూమౌ న చ మామజహాత్స్మృతిః। స్మార్తమస్తి పురాణం మే యథైవాధిగతం తథా
ఆ సమయంలో నేనెర్రగా నేలపై పడిపోయాను. అయినా నా జ్ఞాపకం నన్ను వదలలేదు. నేను పూర్వకాల పురాణాలలో నేర్చుకున్నది అన్నీ నా మనసులో యథాతథంగా నిలిచిపోయాయి.
యస్తు తే వ్యాహృతాన్ప్రశ్నాన్ప్రతిబ్రూయాద్విభాగవిత్। స త్వాం మోక్షయితా శాపాదితి మామబ్రవీదృషిః
అప్పుడు ఆ మహర్షి ఇలా అన్నాడు: 'నీకు ఉన్న సందేహాలకు సమాధానాలు చెప్పగలిగినవాడు, జ్ఞాన విభాగాలను వివరించగలవాడు, నిన్ను ఈ శాపం నుండి విముక్తి చేయగలడు.'
గృహీతస్య త్వయా రాజన్ప్రాణినోపి బలీయసః। సత్వభ్రంశోఽధికస్యాపి సర్వస్యాశు భవిష్యతి
ఓ రాజా, ఎంత బలమైన ప్రాణిని అయినా పట్టుకుంటే, అతని బలం ఎంత ఎక్కువైనా, వెంటనే బలహీనత కలుగుతుంది.
ఇతిచాప్యహమశ్రౌషం వచస్తేషాం దయావతామ్। మయి సంజాతహార్దానామథ తేఽన్తర్హితా ద్విజాః
అలా ఆ దయతో నిండిన బ్రాహ్మణుల మాటలు నేను వినాను. వారు నాపై దయతో మృదువుగా మాట్లాడారు. ఆ తరువాత వారు నా కళ్లకు కనిపించకుండా పోయారు.
సోహం పరమదుష్కర్మా వసామి నిరయేఽశుచౌ। సర్పయోనిమిమాం ప్రాప్యకాలాకాఙ్క్షీ మహాద్యుతే
నేను పరమ దుష్కర్మ చేసినవాడిని. ఇప్పుడు ఈ అపవిత్రమైన నరకంలో, సర్పునిగా జన్మించి, కాలం తీరిపోవాలని ఎదురుచూస్తూ ఉన్నాను, ఓ మహాప్రతాపవంతుడా.
తమువాచ మహాబాహుర్భీమసేనో భుజఙ్గమమ్। న తే కుప్యే మహాసర్ప నాత్మనే ద్విజసత్తమ
అప్పుడు భీమసేనుడు, బలమైన భుజాలు కలవాడు, ఆ సర్పాన్ని ఇలా అన్నాడు: 'ఓ మహాసర్పా, నేను నీపై కోపపడను, నీకు నిందించను, ఓ ఉత్తమ ద్విజుడా.'
యస్మాదభావీ భావీ వా మనుష్యః సుఖదుఃఖయోః। ఆగమే యది వాఽపాయే న తత్ర గ్లపయేన్మనః
ఏది జరగాల్సినదో, జరగనిదో, మనిషికి సుఖం లేదా దుఃఖం వచ్చినా, పోయినా, మనసు బాధపడకూడదు.
దైవం పురుషకారేణ కో వఞ్చయితుమర్హతి। దైవమేవ పరం మన్యే పౌరుషం తు నిరర్థకమ్
దైవాన్ని మనుష్య ప్రయత్నంతో ఎవరు మోసగించగలరు? నాకు దైవమే పరమమైనదిగా అనిపిస్తుంది. మనుష్య ప్రయత్నం వ్యర్థమే.
పశ్య దైవోపఘాతాద్ధి భుజవీర్యవ్యపాశ్రయమ్। ఇమామవస్థాం సంప్రాప్తమనిమిత్తమిహాద్య మామ్
దైవబలంతోనే, నా భుజబలాన్ని నమ్ముకున్నా కూడా, నేను ఈ స్థితికి కారణం లేకుండానే వచ్చాను. ఇదే దైవానికి ఆధారం.
కింతు నాద్యానుశోచామి తథాఽఽత్మానం వినాశితమ్। తథా తు విపినే న్యస్తాన్భ్రాతౄన్రాజ్యపరిచ్యుతాన్
ఈ రోజు నా నాశనం గురించి అంతగా నేను విచారించడం లేదు. కానీ నా సోదరులు అరణ్యంలో రాజ్యం కోల్పోయి పడిపోవడం నాకు ఎక్కువ బాధ కలిగిస్తోంది.