పర్వతైశ్చ వనాన్తైశ్చ కాననైశ్చైవ శోభితమ్। ఏతమాహుర్మహేన్ద్రస్య రాజ్ఞో వైశ్రవణస్య చ। ఋషయః సర్వధర్మజ్ఞాః సర్వే తాత మనీషిణః
పర్వతాలు, అడవులు, వనాలతో అలంకరించబడిన ఈ ప్రదేశాన్ని, అన్ని ధర్మాలను తెలిసిన మహర్షులు, మహేంద్రుడి, వైశ్రవణుడి భూమి అని అంటారు.
అతశ్చోద్యన్తమాదిత్యముపతిష్ఠన్తి వై ప్రజాః। ఋషయశ్చాపి ధర్మజ్ఞాః సిద్ధాః సాధ్యాశ్చ దేవతాః
ఇక్కడ ప్రజలు, ధర్మజ్ఞులైన ఋషులు, సిద్ధులు, సాధ్య దేవతలు అందరూ ఉదయించే సూర్యుని పూజిస్తారు.
యమస్తు రాజా ధర్మజ్ఞః సర్వప్రాణభృతాం ప్రభుః। ప్రేతసత్వగతీమేతాం దక్షిణామాశ్రితో దిశమ్
ధర్మాన్ని బాగా తెలిసిన యముడు, అన్ని ప్రాణుల అధిపతి, దక్షిణ దిశను, ప్రేతలೋಕాన్ని తనవైపు చేసుకున్నాడు.
ఏతత్సంయమనం పుణ్యమతీవాద్భుతదర్శనమ్। ప్రేతరాజస్య భవనమృద్ధ్యా పరమయా యుతమ్
ఇది ఎంతో పవిత్రమైన నియమన స్థలం, ఆశ్చర్యంగా కనిపించే ప్రేతరాజు యముని నివాసం, అపూర్వ ఐశ్వర్యంతో నిండినది.
యం ప్రాప్య సవితా రాజన్సత్యేన ప్రతితిష్ఠతి। అస్తం పర్వతరాజానమేతమాహుర్మనీషిణః
రాజా, సూర్యుడు ఇక్కడికి చేరినప్పుడు సత్యంతో నిలబడతాడు. జ్ఞానులు ఈ పర్వతాన్ని సూర్యాస్తమయ ప్రదేశం అంటారు.
ఏవం పర్వతరాజానం సముద్రం చ మహోదధిమ్। అవసన్వరుణో రాజా భూతాని పరిరక్షతి
ఇలా పర్వతాధిపతి, మహాసముద్రం కలిసిన చోట, వరుణుడు నివసిస్తూ, అన్ని జీవులను కాపాడుతున్నాడు.
ఉదీచీం దీపయన్నేష దిశం తిష్ఠతి కీర్తిమాన్। మహామేరుర్మహాభాగ శివో బ్రహ్మవిదాంగతిః
ఉత్తర దిశను ప్రకాశింపజేస్తూ, మహామేరువు అనే మహిమాన్వితమైన, శుభకరమైన పర్వతం అక్కడ నిలబడి ఉంది. అది బ్రహ్మాన్ని తెలిసినవారి మార్గం.
యస్మిన్బ్రహ్మసదశ్చైవ భూతాత్మా చావతిష్ఠతే। ప్రజాపతిః సృజన్సర్వం యత్కించిజ్జఙ్గమాగమమ్
అక్కడే బ్రహ్మసభ కూడా ఉంది, భూతాత్మ కూడా నివసిస్తున్నాడు. ప్రజాపతి అక్కడే ఉన్న ప్రతీ కదిలే, నిలిచే వస్తువును సృష్టిస్తున్నాడు.
యానాహుర్బ్రహ్మణః పుత్రాన్మానసాన్దక్షసప్తమాన్। తేషామపి మహామేరుః శివం స్థానమనామయమ్
బ్రహ్మకు మానసపుత్రులు, దక్షుని ఏడు కుమారులు అని చెప్పబడే వారికి కూడా మహామేరువు శుభకరమైన, కలుషరహితమైన స్థలం.
అత్రైవ ప్రతితిష్ఠన్తి పునరేషోదయన్తి చ। సప్త దేవర్షయస్తాత వసిష్ఠప్రముఖాస్తదా
ఇక్కడే వసిష్ఠుడు మొదలైన ఏడుగురు దేవర్షులు నిలబడి, మళ్ళీ మళ్ళీ ఉదయిస్తారు, ప్రియమైనవాడా.
దేశం విరజసం పశ్య మేరోః శిఖరముత్తమమ్। యత్రాత్మతృప్తైరధ్యాస్తే దేవైః సహ పితామహః
మేరువు శిఖరంలో ఉన్న ఆ నిర్మలమైన ప్రదేశాన్ని చూడు. అక్కడ పితామహుడు దేవతలతో కలిసి, తనలో తానే తృప్తిగా నివసిస్తున్నాడు.
యమాహుః సర్వభూతానాం ప్రకృతేః ప్రకృతిం ధ్రువమ్। అనాదినిధనం దేవం ప్రభుం నారాయణం పరమ్
అతడిని అన్ని భూతాలకు, ప్రకృతికి మార్గదర్శిగా, ఆదియంతరహితుడిగా, పరమేశ్వరుడిగా, నారాయణుడిగా పిలుస్తారు.
బ్రహ్మణః సదనాత్తస్య పరం స్థానం ప్రకాశతే। దేవాశ్చ యత్నాత్పశ్యన్తి సర్వతేజోమయం శుభమ్
బ్రహ్మ దేవుని వాసస్థానానుండి ఒక పరమమైన స్థలం వెలుగులోకి వస్తుంది. ఆ స్థలాన్ని దేవతలు ఎంతో కష్టపడి చూడాలని ప్రయత్నిస్తారు. అది సంపూర్ణంగా ప్రకాశవంతమైనది, పవిత్రమైనది, మంగళకరమైనది.
అత్యర్కానలదీప్తం తత్స్థానం విష్ణోర్మహాత్మనః। స్వయైవ ప్రభయా రాజన్దుష్ప్రేక్ష్యం దేవదానవైః
ఆ మహాత్ముడైన విష్ణువు స్థలం సూర్యుడికన్నా, అగ్నికన్నా ఎక్కువ వెలుగు వెదజల్లుతుంది. దాని స్వంత ప్రకాశంతోనే, రాజా, ఆ దేవతలు గానీ, దానవులు గానీ చూడలేరు.
ప్రాచ్యాం నారాయణస్థానం మేరావతివిరాజతే
తూర్పు దిశలో, మేరు పర్వతంపై నారాయణుని స్థానం అద్భుతంగా ప్రకాశిస్తుంది.
యత్ర భూతేశ్వరస్తాత సర్వప్రకృతిరాత్మభూః। భాసయన్సర్వభూతాని సుశ్రియాఽభివిరాజతే
అక్కడ, ప్రియమైనవాడా, సమస్త భూతాల అధిపతి, అన్ని ప్రకృతుల మూలమైన వాడు, తన మహిమానుతో అన్ని జీవులను ప్రకాశింపజేస్తూ, అత్యంత అందంతో వెలిగిపోతున్నాడు.
నాత్ర బ్రహ్మర్షయస్తాత కుత ఏవ మహర్షయః। ప్రాప్నువన్తి గతిం హ్యేతాం యతీనాం భావితాత్మనామ్
ప్రియమైనవాడా, అక్కడికి బ్రహ్మర్షులు కూడా, మహర్షులు కూడా చేరలేరు. ఆ మార్గాన్ని పవిత్రమైన మనస్సు కలిగిన యతులు మాత్రమే పొందగలరు.
న తం జ్యోతీంపి సర్వాణి ప్రాప్య భాసన్తి పాణ్డవ। స్వయంప్రభురచిన్త్యాత్మా తత్ర హ్యతివిరాజతే
పాండవా, ఆ వెలుగును చేరిన తరువాత ఇతర అన్ని వెలుగులు అక్కడ ప్రకాశించవు. అక్కడ స్వయంగా వెలిగే, ఊహించలేని ఆత్మ అత్యంత ప్రకాశంగా వెలుగుతుంది.
యతయస్తత్ర గచ్ఛన్తి భక్త్యా నారాయణం హరిమ్। పరేణ తపసా యుక్తా భావితాః కర్మభిః శుభైః। యోగసిద్ధా మహాత్మానస్తమోమోహవివర్జితాః
యతులు నారాయణుడు హరివైపున భక్తితో, గొప్ప తపస్సుతో, శుభమైన కర్మలతో పవిత్రులై, యోగసిద్ధులు, మహాత్ములు, అజ్ఞానమూ, మాయ కూడా లేని వారు అక్కడికి చేరుతారు.
తత్ర గత్వా పునర్నేమం లోకమాయాన్తి భారత। స్వయంభువం మహాత్మానం దేవదేవం సనాతనమ్
భారతా, అక్కడికి చేరినవారు తిరిగి ఈ లోకానికి రారు. వారు స్వయంభువుని, మహాత్ముడైన, దేవతల దేవుడైన, శాశ్వతుడైన వాడిని పొందుతారు.
స్థానమేతన్మహాభావ ధ్రువమక్షయమవ్యయమ్। ఈశ్వరస్య సదా హ్యేతత్ప్రణమాత్ర యుధిష్ఠిర
మహాబావా, ఇది స్థిరమైనది, నశించని, శాశ్వతమైన స్థలం. యుదిష్ఠిరా, ఇది ఎప్పుడూ పరమేశ్వరునిదే, కేవలం నమస్కరించినంత మాత్రానా.
[ఏనం త్వహరహర్మేరుం సూర్యాచన్ద్రమసౌ ధ్రువమ్। ప్రదక్షిణముపావృత్యకురుతః కురునన్దన
కురునందనా, ప్రతిరోజూ మేరు పర్వతం, సూర్యుడు, చంద్రుడు, ధ్రువతార, వీటన్నీ దాని చుట్టూ ప్రదక్షిణగా తిరుగుతాయి.
జ్యోతీంషి చాప్యశేషేణ సర్వాణ్యనఘ సర్వతః। పరియాన్తి మహారాజ గిరిరాజం ప్రదక్షిణమ్ ।।]
పాపరహితుడా, అన్ని నక్షత్రాలు, ఇతర వెలుగులు కూడా, ఎటు చూసినా, ఆ పర్వతాధిపతిని ప్రదక్షిణంగా చుట్టుకుంటూ తిరుగుతుంటాయి.
ఏతం జ్యోతీంషి సర్వాణి ప్రకర్షన్భగవానపి। కురుతే వితమస్కర్మా ఆదిత్యోఽభిప్రదక్షిణమ్
ఈ వెలుగులను అన్నింటినీ తనతో పాటు తీసుకెళ్తూ, పాపరహితుడైన ఆ భగవంతుడు సూర్యుడు కూడా దాని చుట్టూ ప్రదక్షిణంగా తిరుగుతాడు.
అస్తం ప్రాప్య తతః సన్ధ్యామతిక్రమ్య దివాకరః। ఉదీచీం భజతే కాష్ఠాం బహుధా పర్వసన్ధిషు
సూర్యుడు అస్తమయాన్ని చేరుకుని, సంధ్యను దాటి, కాలమార్పు సంధుల్లో అనేక విధాలుగా ఉత్తర దిశవైపు ప్రయాణిస్తాడు.
సుమేరుమనువృత్తః స పునర్గచ్ఛతి పాణ్డవ। ప్రాఙ్యుఖః సవితా దేవః సర్వభూతహితే రతః
పాండవా, సూర్యదేవుడు మేరు పర్వతాన్ని అనుసరిస్తూ, మళ్ళీ తూర్పు వైపు ముఖం పెట్టి, సమస్త భూతాల హితాన్ని కోరుతూ ముందుకు సాగుతాడు.
స సమ్యగ్విభజన్కాలాన్బహుధా పర్వసన్ధిషు। తథైవ భగవాన్సోమో నక్షత్రైః సహ గచ్ఛతి
కాలాన్ని అనేక విధాలుగా, కాలమార్పు సంధుల్లో సమంగా పంచుతూ, భగవంతుడైన సోముడు కూడా నక్షత్రాలతో కలిసి ప్రయాణిస్తాడు.
ఏవమేతం త్వతిక్రమ్య మహామేరుమతన్ద్రితః। సోమశ్చ విభజన్కాలం బహుధా పర్వసన్ధిషు। భాసయన్సర్వభూతాని పునర్గచ్ఛతి సాగరమ్
అలాగే, సోముడు కూడా అలసట లేకుండా మహా మేరు పర్వతాన్ని దాటి, కాలాన్ని అనేక విధాలుగా పంచుతూ, సమస్త భూతాలను ప్రకాశింపజేస్తూ, మళ్ళీ సముద్రాన్ని చేరుతాడు.
తథా తమిస్రహా దేవో మయూఖైర్భాసయఞ్జగత్। మార్గమేతమసంబాధమాదిత్యః పరివర్తతే
అలాగే, చీకటిని తొలగించే దేవుడు తన కిరణాలతో జగత్తును వెలిగిస్తూ, ఈ నిర్బంధమైన మార్గంలో సూర్యుడు తిరుగుతుంటాడు.
సిసృక్షుః శిశిరాణ్యేవ దక్షిణాం భజతే దిశమ్। తతః సర్వాణి భూతాని కాలం శిశిరమృచ్ఛతి
చలికాలాన్ని సృష్టించాలనే కోరికతో, సూర్యుడు దక్షిణ దిశవైపు తిరుగుతాడు. అప్పుడు సమస్త జీవులు శిశిరకాలాన్ని అనుభవిస్తాయి.