ధార్మికాన్ధర్మకార్యేషు అర్థకార్యేషు పణ్డితాన్। స్త్రీషు క్లీబాన్నియుఞ్జీత క్రూరాన్క్రూరేషు కర్మసు
ధార్మికులను ధర్మ కార్యాల్లో, పండితులను ఆర్థిక విషయాల్లో, స్త్రీలలో నపుంసకులను, క్రూరమైన పనులకు క్రూరులను నియమించాలి.
స్వేభ్యశ్చైవ పరేభ్యశ్చ కార్యాకార్యసముద్భవా। బుద్ధిః కర్మసు విజ్ఞేయా రిపూణాం చ బలాబలమ్
తన విషయాల్లోనూ, ఇతరుల విషయాల్లోనూ, చేయదగినదా, చేయరాదా అన్న విషయాల్లోనూ, శత్రువుల బలాబలాలను తెలివిగా తెలుసుకోవాలి.
బుద్ధ్యా స్వప్రతిపన్నేషు కుర్యాత్సాధుష్వనుగ్రహమ్। నిగ్రహం చాప్యశిష్టేషు నిర్మర్యాదేషు కారయేత్
తనవారిలో మంచి వారిని గౌరవించాలి. నియమాలు లేని, నియంత్రణ కోల్పోయిన వారిని కట్టడి చేయాలి.
నిగ్రహే ప్రగ్రహే సమ్యగ్యదా రాజా ప్రవర్తతే। తదా భవతి లోకస్య మర్యాదా సువ్యవస్థితా
రాజు నియంత్రణ, విడిపించడాలను సరిగ్గా పాటిస్తే, ప్రజలలో క్రమం బాగా స్థిరపడుతుంది.
ఏష తేఽభిహితః పార్థ ఘోరో ధర్మో దురన్వయః। తం స్వధర్మవిభాగేన వినయస్థోఽనుపాలయ
పార్థా! ఈ కఠినమైన, గ్రహించడానికి కష్టం అయిన ధర్మాన్ని నీకు వివరించాను. నీ స్వధర్మాన్ని అనుసరించి, నియమంతో దీనిని పాటించు.
తపోధర్మదమేజ్యాభిర్విప్రా యాన్తి యథా దివమ్। దానాతిథ్యక్రియాధర్మైర్యాన్తి వైశ్యాశ్చ సద్గతిమ్
బ్రాహ్మణులు తపస్సు, ధర్మం, దమనము, యజ్ఞాలతో స్వర్గానికి చేరుకుంటారు. అలాగే, వైశ్యులు దానం, అతిథిసత్కారం, ధార్మిక కార్యాలతో మంచి మార్గాన్ని పొందుతారు.
ద్విజశుశ్రూషయా శూద్రా లభన్తే గతిముత్తమామ్'। క్షత్రం యాతి తథా స్వర్గం భువి నిగ్రహపాలనైః
శూద్రులు ద్విజులకు సేవచేసి ఉత్తమ గమ్యాన్ని పొందుతారు. అలాగే క్షత్రియులు భూమిపై కట్టడి పాటించటం ద్వారా స్వర్గాన్ని పొందుతారు.
సమ్యక్ప్రణీతదణ్డా హి కామద్వేపవివర్జితాః। అలుబ్ధా విగతక్రోధాః సతాం యాన్తి సలోకతాం
సరిగ్గా శిక్షను అమలు చేసే వారు, కోరిక, కోపం లేని వారు, లోభం లేని వారు, మంచి వారితో కలిసి ఉండే వారు, వారు కూడా సద్గతిని పొందుతారు.
తతః సంహృత్య విపులం తద్వపుః కామవర్ధితమ్। భీమసేనం పునర్దోర్భ్యాం పర్యష్వజత వానరః
అతడు తన విస్తారమైన, కోరికతో పెరిగిన రూపాన్ని ఉపసంహరించుకొని, ఆ వానరుడు భీమసేనుడిని మళ్లీ తన చేతులతో ఆలింగనం చేసుకున్నాడు.
పరిష్వక్తస్య తస్యాశు భ్రాత్రా భీమస్య భారత। శ్రమో నాశముపాగచ్ఛత్సర్వం చాసీత్ప్రదక్షిణమ్
భరతవంశీయా! తన అన్నయ్య భీముడు ఆలింగనం చేయబడిన వెంటనే అతని అలసట అంతా పోయింది. చుట్టూ అన్నీ శుభంగా మారాయి.
[బలం చాతిబలో మేనే న మేఽస్తి సదృశో మహాన్।] తతః పునరథోవాచ పర్యశ్రునయనో హరిః
భీముని బలాన్ని అతడు అపారంగా భావించాడు — 'నా సమానుడు లేడు' అని అనుకున్నాడు. ఆ తరువాత, కన్నీళ్లు కలిగిన కళ్లతో ఆ వానరుడు మళ్లీ మాట్లాడాడు.
భీమమాభాష్య సౌహార్దాద్బాష్పగద్గదయా గిరా। గచ్ఛ వీర స్వమావాసం స్మర్తవ్యోఽస్మి కథాన్తరే
భీమునితో మమకారంతో, కన్నీటి గొంతుతో ఆ వానరుడు ఇలా అన్నాడు — 'వీరా! నీవు నీ ఇంటికి వెళ్ళు. మరొక సందర్భంలో నన్ను గుర్తు పెట్టుకో.'
ఇహస్థశ్చ కురుశ్రేష్ఠ న నివేద్యోస్మి కస్యచిత్। ధనదస్యాలయాచ్చాపి విసృష్టానాం మహాబల
కురువంశంలో శ్రేష్ఠుడవైన భీమా, నేను ఇక్కడ ఉన్నంతవరకు ఎవరికి నా గురించి చెప్పకూడదు. నేను ధనదుని గృహం నుంచి విడుదలైన మహాబలశాలులలో ఒకడిని.
ఏష కాల ఇహాయాతుం దేవగన్ధర్వయోషితామ్। మమాపి సఫలం చ క్షుః స్మారితశ్చాస్మి రాఘవమ్
ఇప్పుడు దేవతా గంధర్వ స్త్రీలు ఇక్కడికి రావడానికి సమయం వచ్చింది. నాకు ఆకలి తీరింది. రాఘవుని గురించి కూడా నాకు గుర్తొచ్చింది.
[రామాభిధానం విష్ణుం హి జగద్ధృదయనన్దనమ్। సీతావక్రారవిన్దార్కం దశాస్యధ్వాన్తభాస్కరమ్ ।।]
రాముడు అంటే విష్ణువు తానే. ఆయన జగత్తు హృదయానికి ఆనందాన్ని ఇస్తాడు. సీతమ్మ ముఖం కమలంలా ప్రకాశించేటట్లు సూర్యుడిలా, దశముఖుడి చీకటిని తొలగించేవాడు.
మానుషం గాత్రసంస్పర్శం గత్వా భీమ త్వయా సహ। తదస్మద్దర్శనం వీర కౌన్తేయామాఘమస్తు తే
భీమా, నీతో కలిసి మానవదేహాన్ని తాకిన తర్వాత, నన్ను చూసినందుకు నీకు ఎలాంటి అపాయం కలగకూడదు అని కోరుకుంటున్నాను.
భ్రాతృత్వం త్వం పురస్కృత్య వరం వరయ భారత। యది తావన్మయా క్షుద్రా గత్వా వారణసాహ్వయమ్
మన మధ్య ఉన్న అన్నదమ్ముల బంధాన్ని గుర్తుపెట్టుకుని, నీవు కావాలనుకున్న వరాన్ని అడుగు. అవసరమైతే నేను వారణాసి వెళ్లి చిన్న పనైనా నీకోసం చేస్తాను.
ధార్తరాష్ట్రా నిహన్తవ్యా యావదేతత్కరోమ్యహమ్। శిలయా నగరం వా తన్మర్దితవ్యం మయా యది
ధృతరాష్ట్రుని కుమారులను సంహరించాలి. నీవు అనుకుంటే, నేను పర్వతంతో వారి నగరాన్ని కూడా నాశనం చేస్తాను.
[బద్ధ్వా దుర్యోధనం చాద్య ఆనయామి తవాన్తికమ్।] యావదేతత్కరోమ్యద్యకామం తవ మహాబల
ఈరోజే దుర్యోధనుడిని బంధించి నీ ముందుకు తీసుకొచ్చే శక్తి నాకు ఉంది. నీవు కోరినంతవరకు, నీకిష్టమైనది ఏదైనా నేను చేస్తాను, ఓ మహాబలుడా.
భీమసేనస్తు తద్వాక్యం శ్రుత్వా తస్ మహాత్మనః। ప్రత్యువాచ హనూన్తం ప్రహృష్టేనాన్తరాత్మనా
ఆ మహాత్ముడి మాటలు విని, భీమసేనుడు హనుమంతునితో హృదయపూర్వకంగా ఆనందంతో ఇలా అన్నాడు.
కృతమేవ త్వయా సర్వం మమ వానరపుఙ్గవ। స్వస్తి తేఽస్తు మహాబాహో కామయే త్వాం ప్రసీదమే
వానరులలో శ్రేష్ఠుడవైనవాడా, నువ్వు నా కోసం అన్నీ చేసేశావు. నీకు మంగళం కలగాలి. నాకు నీ అనుగ్రహమే కావాలి.
సనాథాః పాణ్డవాః సర్వే త్వయా నాథేన వీర్యవన్। తవైవ తేజసా సర్వాన్విజేష్యామో వయం పరాన్
నీ వంటి శక్తివంతుడైన రక్షకుడు ఉన్నందున పాండవులందరం సురక్షితంగా ఉన్నాం. నీ తేజస్సుతో మేము శత్రువులందరినీ జయిస్తాము.
ఏవముక్తస్తు హనుమాన్భీమసేనమభాషత। భ్రాతృత్వాత్సౌహృదాచ్చైవ కరిష్యామి ప్రియం తవ
అలా అన్న భీమసేనునికి హనుమంతుడు ఇలా చెప్పాడు: 'మన మధ్య ఉన్న అన్నదమ్ముల బంధం, స్నేహం వల్ల నీకు ఇష్టమైనది నేను చేస్తాను.'
చమూం విగాహ్య శత్రూణాం పరశక్తిసమాకులామ్। యదా సింహరవం వీర కరిష్యసి మహాబల
శత్రువుల సైన్యంలో బలమైన యోధులతో నిండినప్పుడు, ఓ మహాబలుడా, నీవు సింహంలా గర్జిస్తే,
తదాహం బృంహయిష్యామి స్వరవేణ రవం తవ। `యం శ్రుత్వైవ భవిష్యన్తి వ్యసవస్తేఽరయో రణే
అప్పుడు నీ గర్జనను నా స్వరంతో మరింత పెంచుతాను. దాన్ని విన్న వెంటనే నీ శత్రువులు యుద్ధంలో ప్రాణాలు కోల్పోతారు.
విజయస్య ధ్వజస్థశ్చ నాదాన్మోక్ష్పామి దారుణాన్। శత్రూణాం యే ప్రాణహరాః సుఖం యేన హనిష్యథ
విజయధ్వజంపై నిలబడి, నీ శత్రువుల ప్రాణాలను తీసే భయంకరమైన ధ్వనులను నేను విడుదల చేస్తాను. అలా చేసి నువ్వు వారిని సులభంగా సంహరించగలవు.
ఏవమాభాష్య హనుమాంస్తదా పాణ్డవనన్దనమ్। మార్గమాఖ్యాయ భీమాయ తత్రైవాన్తరధీయత
అలా పాండవుని ఆనందపరిచిన హనుమంతుడు, భీమునికి మార్గాన్ని చూపించి అక్కడే అంతర్ధానమయ్యాడు.
గతే తస్మిన్హరివరే భీమోపి బలినాంవరః। తేన మార్గేణ విపులం వ్యచరద్గన్ధమాదనమ్
ఆ హనుమంతుడు అక్కడి నుంచి వెళ్లిపోయిన తర్వాత, బలవంతులలో శ్రేష్ఠుడైన భీముడు, అతను చూపించిన దారిలో విస్తారమైన గంధమాదనాన్ని సంచరించాడు.
అనుస్మరన్వపుస్తస్య శ్రియం చాప్రతిమాం భువి। మాహాత్మ్యమనుభావం చ స్మరన్దాశరథేర్యయౌ
ఆ మహాత్ముడి అపూర్వమైన రూపాన్ని, భూమిపై అతని మహిమను, దశరథుని కుమారుని గొప్పతనాన్ని గుర్తుచేసుకుంటూ భీముడు ముందుకు సాగాడు.
స తాని రమణీయాని వనాన్యుపవనాని చ। విలోలయామాస తదా సౌగన్ధికవనేప్సయా
అతడు ఆ అందమైన అడవులు, ఉద్యానవనాల్లో సౌగంధికపుష్పాల కోసం తిరిగాడు.