త్వమేవ శక్తస్తాం లఙ్కాం సయోధాం సహరావణామ్। స్వబాహుబలమాశ్రిత్ వినాశయితుమఞ్జసా
"నీ బాహుబలంతో నువ్వు ఒక్కడివే, యుద్ధంతో కూడిన లంకను, రాక్షససేనను, రావణుడిని కూడా ఒకేసారి నాశనం చేయగలవు."
న హి తే కించిదప్రాప్యం మారుతాత్మజ విద్యతే। న చైవ తవ పర్యాప్తో రావయణః సగణో యుధి
"వాయుపుత్రుడా, నీకు సాధించలేనిది ఏదీ లేదు. యుద్ధంలో రావణుడు తన సేనతో కూడి ఉన్నా, నీకు సమానంగా ఉండలేడు."
ఏవముక్తస్తు భీమేన హనూమాన్ప్లవగోత్తమః। ప్రత్యువాచ తతో వాక్యం స్నిగ్ధగమ్భీరయా గిరా
భీముడు ఇలా అన్న తరువాత, వానరులలో శ్రేష్ఠుడైన హనుమంతుడు, మృదువుగా, గంభీరంగా ఇలా సమాధానం ఇచ్చాడు.
ఏవమేతన్మహాబాహో యథా వదసి భారత। భీమసేన న పర్యాప్తో మమాసౌ రాక్షసాధమః
"భీమసేనా, నీవు చెప్పినదంతా నిజమే. భరత వంశోద్భవుడా, ఆ దుష్ట రాక్షసుడు నాకు సమానంగా ఉండలేడు."
వేదాచారవిధానోక్తైర్యజ్ఞైర్ధార్యన్తి దేవతాః। బృహస్పత్యుశనఃప్రోక్తైర్నయైర్ధార్యన్తి మానవాః
"వేదాల్లో చెప్పిన విధంగా యజ్ఞాలు చేసి దేవతలు పోషించబడతారు. బృహస్పతి, ఉశనసు చెప్పిన నీతులతో మనుషులు నిలబడతారు."
తేన వీరేణ తం హత్వా సగణం రాక్షసాధమమ్। ఆనీతా స్వపురం సీతా కీర్తిశ్చ స్థాపితా నృషు
"అలా ఆ వీరుడు ఆ దుష్ట రాక్షసుడిని, అతని అనుచరులను సంహరించి, సీతను తన పట్టణానికి తీసుకొచ్చాడు. ఆయన కీర్తి మానవుల్లో స్థిరపడింది."
తద్గచ్ఛ విపులప్రజ్ఞ భ్రాతుః ప్రియహితే రతః। అరిష్టం క్షేమమధ్వానం వాయునా పరిరక్షితః
బహుజ్ఞానమున్నవాడా, నీవు అన్నయ్యకు మేలు కలిగించాలనే తపనతో ఉన్నావు. నీ ప్రయాణం అడ్డంకులు లేకుండా, గాలి రక్షణతో సురక్షితంగా సాగిపోవాలని కోరుకుంటున్నాను.
ఏష పన్థాః కురుశ్రేష్ఠ సౌగన్ధికవనాయ తే। ద్రక్ష్యసే ధనదోద్యానం రక్షితం యక్షరాక్షసైః
కురువంశశ్రేష్ఠుడా, ఇది సౌగంధికవనానికి వెళ్లే మార్గం. అక్కడ నీవు యక్షులు, రాక్షసులు కాపాడుతున్న కుబేరుని తోటను చూడగలవు.
న చ తే తరసా కార్యః కుసుమాపచయః స్వయమ్। దైవతాని హి మాన్యాని పురుషేణ విశేషతః
నీవు బలవంతంగా స్వయంగా పువ్వులు పీకకూడదు. దేవతలను మనుష్యుడు, ముఖ్యంగా మర్యాదగా గౌరవించాలి.
బలిహోమనమస్కారైర్మన్త్రైశ్చ భరతర్షభ। దైవతాని ప్రసాదం హి భక్త్యా కుర్వన్తి భారత
బలులు, హోమాలు, నమస్కారాలు, మంత్రాలతో దేవతలు సంతోషిస్తారు. భరతవంశశ్రేష్ఠుడా, భక్తితో చేసిన సేవ దేవతలకు ప్రీతికరంగా ఉంటుంది.
మా తాత సాహసం కార్షీః స్వధర్మం పరిపాలయ। స్వధర్మస్థాపనం ధర్మం బుధ్యస్వాగమయస్వ చ
తండ్రీ, తొందరపడి పనులు చేయకు. నీ స్వధర్మాన్ని కాపాడు. ధర్మాన్ని తెలుసుకొని, స్థాపించి, నీలో కలిపించుకో.
న హి ధర్మమవిజ్ఞాయ వృద్ధాననుపసేవ్య చ। ధర్మో వై వేదితుం శక్యో బృహస్పతిసమైరపి
ధర్మాన్ని తెలుసుకోకుండా, పెద్దలను సేవించకుండా, బృహస్పతి సమానమైనవారికైనా ధర్మాన్ని పూర్తిగా గ్రహించడం సాధ్యపడదు.
అధర్మో యత్ర ధర్మాఖ్యో ధర్మశ్చాధర్మసంజ్ఞితః। స విజ్ఞేయో విభాగేన యత్రముహ్యన్త్యబుద్ధయః
అధర్మాన్ని ధర్మమని, ధర్మాన్ని అధర్మమని పిలిచే చోట, జ్ఞానం లేని వారు మోసపోతారు. అలాంటి చోట జాగ్రత్తగా విచారించాలి.
ఆచారసంభవో ధర్మో ధర్మాద్వేదాః సముత్థితాః। వేదైర్యజ్ఞాః సముత్పన్నా యజ్ఞైర్దేవాః ప్రతిష్ఠితాః
ధర్మం ఆచారంలోంచి పుడుతుంది. ఆ ధర్మం వల్లే వేదాలు పుట్టాయి. వేదాల వల్ల యజ్ఞాలు, యజ్ఞాల వల్ల దేవతలు స్థిరంగా ఉంటారు.
బల్యాకరవణిజ్యాభిః కృష్యర్థైర్యోనిపోషణైః। వార్తయా ధార్యతే సర్వం ధర్మైరేతైర్ద్విజాతిభిః
బలులు, వ్యాపారం, వ్యవసాయం, సంతాన పోషణ వంటి వృత్తుల ద్వారా ద్విజులు తమ ధర్మాన్ని పాటిస్తూ సమస్తాన్ని పోషిస్తారు.
త్రయీ వార్తా దణ్డనీతిస్తిస్రో విద్యా విజానతామ్। తాభిః సమ్యక్ప్రవృత్తాభిర్లోకయాత్రా విధీయతే
త్రయీవేదాలు, వృత్తి, దండనీతి — ఇవి మూడూ జ్ఞానులకు ముఖ్యమైన విద్యలు. వీటిని సరిగా ఆచరించితే లోకవ్యవహారం సక్రమంగా సాగుతుంది.
సా చేద్ధర్మకృతా న స్యాత్రయీధర్మమృతే భువి। దణ్డనీతిమృతేచాపి నిర్మర్యాదమిదం భవేత్
ఈ ధర్మాలు, త్రయీవేదాలు, దండనీతి భూమిపై లేకపోతే, ధర్మబద్ధంగా ఆచరించకపోతే, ఈ లోకం నియమాలు లేకుండా పోతాయి.
వార్తాధర్మే హ్యవర్తిన్యో వినశ్యేయురిమాః ప్రజాః। సుప్రవృత్తైస్త్రిభిర్హ్యేతైర్ధర్మైః సూయన్తి వై ప్రజాః
వృత్తి ధర్మాన్ని పాటించకపోతే, ఈ ప్రజలు నశించిపోతారు. ఈ మూడు ధర్మాలను సరిగ్గా ఆచరించినప్పుడు ప్రజలు సుఖంగా జీవిస్తారు.
ద్విజానామమృతం ధర్మో హ్యేకశ్చైవైకవర్ణకః। యజ్ఞాధ్యయనదానాని త్రయః సాధారణాః స్మృతాః
ద్విజులకు ధర్మం అమృతంలా ఉంటుంది. ఒకే వర్ణానికి ఒకటే ధర్మం. యజ్ఞం, అధ్యయనం, దానం — ఇవి అందరికీ సాధారణంగా చెప్పబడ్డవి.
యాజనాధ్యాపనే చోభే బ్రాహ్మణానాం పరిగ్రహః। పాలనం క్షత్రియాణాం వై వైశ్యధర్మశ్చ పోషణమ్
బ్రాహ్మణులకు యజ్ఞం చేయడం, బోధించడం, దానం స్వీకరించడం ధర్మం. క్షత్రియులకు రక్షణ ధర్మం. వైశ్యులకు పోషణ ధర్మం.
శుశ్రూషా చ ద్విజాతీనాం శూద్రాణఆం ధర్మ ఉచ్యతే। భైక్షహోమవ్రతైర్హీనాస్తథైవ గురువాసితాః
ద్విజులకు సేవ చేయడం శూద్రుల ధర్మంగా చెప్పబడింది. భిక్ష, హోమం, వ్రతాలు, గురువుతో నివాసం లేనివారు కూడా అలాగే.
క్షత్రధర్మోఽత్రకౌన్తేయ తవ ధర్మోఽత్ర రక్షణమ్। స్వధర్మం ప్రతిపద్యస్వ వినీతో నియతేన్ద్రియః
కౌంతేయా, నీకు ఇక్కడ క్షత్రియ ధర్మం రక్షణ చేయడమే. నీ స్వధర్మాన్ని పాటించు. వినయంగా, ఇంద్రియాలను నియంత్రించుకుని ఉండు.
వృద్ధైః సంమన్త్ర్య సద్భిశ్చ బుద్ధిమద్భిః శ్రుతాన్వితైః। ఆస్థితః శాస్తిదణ్డేన వ్యసనీ పరిభూయతే
పెద్దలతో, మంచివారితో, జ్ఞానులతో, వేదపండితులతో ఆలోచించి, శాసనంతో స్థిరంగా ఉండేవాడు కష్టాల్లో పడినా ఓడిపోడు.
నిగ్రహానుగ్రహైః సమ్యగ్యదా నేతా ప్రవర్తతే। తదా భవన్తి లోకస్య మర్యాదాః సువ్యవస్థితాః
నాయకుడు శిక్ష, అనుగ్రహం రెండింటినీ సమంగా వాడితే, ప్రజల వ్యవస్థ బాగా స్థిరంగా ఉంటుంది.
తస్మాద్దేశే చ దుర్గే చ శత్రుమిత్రబలేషు చ। నిత్యం చారేణ బోద్ధవ్యం స్థానం వృద్ధిః క్షయస్తథా
అందువల్ల, ప్రతి ప్రాంతంలో, కోటల్లో, శత్రు–మిత్రుల సేనల్లో ఎప్పుడూ జాగ్రత్తగా గమనించి, వాటి స్థితి, అభివృద్ధి, క్షీణతలను తెలుసుకోవాలి.
రాజ్ఞాముపాయశ్చారశ్చ బుద్ధిమన్త్రపరాక్రమాః। నిగ్రహప్రగ్రహౌ చైవ దాక్ష్యం వై కార్యసాధకమ్
రాజులకు అవసరమైన యుక్తులు, గూఢచారి వ్యవహారాలు, తెలివైన సలహాలు, ధైర్యం, నియంత్రణ, విడిపించడాలు, పనిలో నైపుణ్యం — ఇవన్నీ కార్యసాధనకు తప్పనిసరి.
సామ్నా దానేన భేదేన దణ్డేనోపేక్షణేన చ। సాధనీయాని కార్యాణి సమాసవ్యాసయోగతః
పనులను స్నేహపూర్వకంగా, దానం ద్వారా, చీలిక కలిగించడం ద్వారా, శిక్ష ద్వారా, నిర్లక్ష్యం ద్వారా — సంక్షిప్తంగా లేదా విశదంగా — సాధించాలి.
మన్త్రమూలా నయాః సర్వేచారాశ్చ భరతర్షభ। సుమన్త్రితనయైః సద్భిస్తద్విధైః సహ మన్త్రయేత్
భరతశ్రేష్ఠా! అన్ని నయాలు, గూఢచారి వ్యవహారాలూ సలహాలోనే ఆధారపడతాయి. మంచి సలహాదారులతో, నయాల్లో నిపుణులతో, అలాగే అనుభవజ్ఞులతో కలిసి ఆలోచించాలి.
స్త్రియా మూఢేన బాలేన లుబ్ధేన లఘునాఽపి వా। న మన్త్రయీత గుహ్యాని యేషు చాస్పనదలక్షణమ్
రహస్య విషయాలను స్త్రీతో, మూర్ఖుడితో, పిల్లవాడితో, లోభితో, స్వభావం బలహీనుడితో, వివేకం లేనివారితో చెప్పకూడదు.
మన్త్రయేత్సహ విద్వద్భిః శక్తైః కర్మాణి కారయేత్। స్నిగ్ధైశ్చ నీతివిన్యాసైర్మూర్ఖాన్సర్వత్ర వర్జయేత్
పండితులతో, సామర్థ్యవంతులతో కలిసి ఆలోచించాలి. పనులకు నైపుణ్యం ఉన్నవారిని నియమించాలి. అనురాగంతో, నయపూర్వకంగా వ్యవహరించేవారిని ఆశ్రయించాలి. మూర్ఖులను ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ దూరంగా ఉంచాలి.