తామ్రేక్షణస్తీక్ష్ణదంష్ట్రో భృకుటీకృతలోచనః। దీర్ఘం లాఙ్గూలమావిధ్య దిశో వ్యాప్య స్థితః కపిః
తామ్రవర్ణమైన కళ్ళు, పదునైన పళ్ళు, కోపంగా ముడుచుకున్న కనుబొమ్మలు ఉన్న ఆ కోతి, తన పొడవైన తోకను ఊపుతూ, అన్ని దిశల్లో విస్తరించి నిలబడ్డాడు.
తద్రూపం మహదాలక్ష్యభ్రాతుః కౌరవనన్దనః। విసిష్మియే తదా భీమో జహృషే చ పునః పునః
కౌరవ వంశానికి చెందిన భీముడు, తన అన్నయ్య యొక్క ఆ అద్భుతమైన, అపారమైన రూపాన్ని చూసి ఆశ్చర్యపోయాడు. మళ్లీ మళ్లీ ఆనందంతో ఉల్లాసపడ్డాడు.
తమర్కమివ తేజోభిః సౌవర్ణమివ పర్వతమ్। ప్రదీప్తమివ చాకాశం దృష్ట్వా భీమో న్యమీలయత్
ఆయన సూర్యుడిలా ప్రకాశిస్తూ, బంగారు కొండలా, అగ్నిలా ఆకాశాన్ని వెలిగిస్తూ కనిపించడంతో, భీముడు కన్నులు మూశాడు.
ఆబభాషే చ హనుమాన్భీమసేనం స్మయన్నివ। ఏతావదిహ శక్తస్త్వం ద్రుష్టుం రూపం మమానఘ
అప్పుడు హనుమంతుడు, చిరునవ్వుతో భీమసేనునితో ఇలా అన్నాడు: "నిర్దోషుడా, నీవు ఇక్కడ నా రూపంలో ఈంత వరకు మాత్రమే చూడగలిగావు."
వర్ధేఽహం చాప్యతో భూయో యావన్మే మనసేప్సితమ్। భీమ శత్రుషు చాత్యర్థం వర్ధతే మూర్తిరోజసా
"భీమా, నేను నా మనసులో ఎంతవరకు కోరుకున్నా అంతవరకు ఇంకా పెరగగలను. శత్రువులపై యుద్ధంలో నా రూపం, శక్తి మరింత పెరుగుతాయి."
తదద్భుతం మహారౌద్రం విన్ధ్యపర్వతసన్నిభమ్। దృష్ట్వా హనూమతో వర్ష్మ సంభ్రాన్తః పవనాత్మజః
వింధ్యపర్వతాన్ని పోలిన ఆ హనుమంతుని అద్భుతమైన, భయంకరమైన రూపాన్ని చూసి, వాయుపుత్రుడు ఆశ్చర్యంతో నిండిపోయాడు.
ప్రత్యువాచ తతో భీమః సంప్రహృష్టతనూరుహః। కృతాఞ్జలిరదీనాత్మా హనూమన్తమవస్థితమ్
ఆ తరువాత భీముడు, ఆనందంతో రోమాలు నిక్కబొడిచినవాడై, చేతులు జోడించి, ధైర్యంగా హనుమంతుని ముందుండి ఇలా అన్నాడు.
దృష్టం ప్రమాణం విపులం శరీరస్యాస్య తే విభో। సంహరస్వ మహావీర్య స్వయమాత్మానమాత్మనా
"వీర్యశాలీ, నీ శరీరపు విస్తారాన్ని నేను చూశాను. మహాబలుడా, ఇప్పుడు నువ్వు నీ శక్తితో నీ రూపాన్ని తగ్గించు."
న హి శక్నోమి త్వాం ద్రష్టుం దివాకరమివోదితమ్। అప్రమేయమనాధృష్యం మైనాకమివ పర్వతమ్
"ఎలాగైతే ఉదయించిన సూర్యుని చూడలేమో, అలాగే నిన్ను నేను చూడలేకపోతున్నాను. నీవు అపరిమితుడవు, అజేయుడవు, మైనాక పర్వతంలా ఉన్నావు."
విస్మయశ్చైవ మే వీర సుమహాన్మనసోఽద్య వై। యద్రామస్త్వయి పార్శ్వశ్థే స్వయం రావణమభ్యగాత్
"వీరా, నువ్వు రాముని పక్కన ఉండగా, ఆయన రావణుడిని ఎదుర్కొన్నాడని గుర్తు చేసుకుంటే, నేడు నా మనసు గొప్ప ఆశ్చర్యంతో నిండిపోయింది."
త్వమేవ శక్తస్తాం లఙ్కాం సయోధాం సహరావణామ్। స్వబాహుబలమాశ్రిత్ వినాశయితుమఞ్జసా
"నీ బాహుబలంతో నువ్వు ఒక్కడివే, యుద్ధంతో కూడిన లంకను, రాక్షససేనను, రావణుడిని కూడా ఒకేసారి నాశనం చేయగలవు."
న హి తే కించిదప్రాప్యం మారుతాత్మజ విద్యతే। న చైవ తవ పర్యాప్తో రావయణః సగణో యుధి
"వాయుపుత్రుడా, నీకు సాధించలేనిది ఏదీ లేదు. యుద్ధంలో రావణుడు తన సేనతో కూడి ఉన్నా, నీకు సమానంగా ఉండలేడు."
ఏవముక్తస్తు భీమేన హనూమాన్ప్లవగోత్తమః। ప్రత్యువాచ తతో వాక్యం స్నిగ్ధగమ్భీరయా గిరా
భీముడు ఇలా అన్న తరువాత, వానరులలో శ్రేష్ఠుడైన హనుమంతుడు, మృదువుగా, గంభీరంగా ఇలా సమాధానం ఇచ్చాడు.
ఏవమేతన్మహాబాహో యథా వదసి భారత। భీమసేన న పర్యాప్తో మమాసౌ రాక్షసాధమః
"భీమసేనా, నీవు చెప్పినదంతా నిజమే. భరత వంశోద్భవుడా, ఆ దుష్ట రాక్షసుడు నాకు సమానంగా ఉండలేడు."
వేదాచారవిధానోక్తైర్యజ్ఞైర్ధార్యన్తి దేవతాః। బృహస్పత్యుశనఃప్రోక్తైర్నయైర్ధార్యన్తి మానవాః
"వేదాల్లో చెప్పిన విధంగా యజ్ఞాలు చేసి దేవతలు పోషించబడతారు. బృహస్పతి, ఉశనసు చెప్పిన నీతులతో మనుషులు నిలబడతారు."
తేన వీరేణ తం హత్వా సగణం రాక్షసాధమమ్। ఆనీతా స్వపురం సీతా కీర్తిశ్చ స్థాపితా నృషు
"అలా ఆ వీరుడు ఆ దుష్ట రాక్షసుడిని, అతని అనుచరులను సంహరించి, సీతను తన పట్టణానికి తీసుకొచ్చాడు. ఆయన కీర్తి మానవుల్లో స్థిరపడింది."
తద్గచ్ఛ విపులప్రజ్ఞ భ్రాతుః ప్రియహితే రతః। అరిష్టం క్షేమమధ్వానం వాయునా పరిరక్షితః
బహుజ్ఞానమున్నవాడా, నీవు అన్నయ్యకు మేలు కలిగించాలనే తపనతో ఉన్నావు. నీ ప్రయాణం అడ్డంకులు లేకుండా, గాలి రక్షణతో సురక్షితంగా సాగిపోవాలని కోరుకుంటున్నాను.
ఏష పన్థాః కురుశ్రేష్ఠ సౌగన్ధికవనాయ తే। ద్రక్ష్యసే ధనదోద్యానం రక్షితం యక్షరాక్షసైః
కురువంశశ్రేష్ఠుడా, ఇది సౌగంధికవనానికి వెళ్లే మార్గం. అక్కడ నీవు యక్షులు, రాక్షసులు కాపాడుతున్న కుబేరుని తోటను చూడగలవు.
న చ తే తరసా కార్యః కుసుమాపచయః స్వయమ్। దైవతాని హి మాన్యాని పురుషేణ విశేషతః
నీవు బలవంతంగా స్వయంగా పువ్వులు పీకకూడదు. దేవతలను మనుష్యుడు, ముఖ్యంగా మర్యాదగా గౌరవించాలి.
బలిహోమనమస్కారైర్మన్త్రైశ్చ భరతర్షభ। దైవతాని ప్రసాదం హి భక్త్యా కుర్వన్తి భారత
బలులు, హోమాలు, నమస్కారాలు, మంత్రాలతో దేవతలు సంతోషిస్తారు. భరతవంశశ్రేష్ఠుడా, భక్తితో చేసిన సేవ దేవతలకు ప్రీతికరంగా ఉంటుంది.
మా తాత సాహసం కార్షీః స్వధర్మం పరిపాలయ। స్వధర్మస్థాపనం ధర్మం బుధ్యస్వాగమయస్వ చ
తండ్రీ, తొందరపడి పనులు చేయకు. నీ స్వధర్మాన్ని కాపాడు. ధర్మాన్ని తెలుసుకొని, స్థాపించి, నీలో కలిపించుకో.
న హి ధర్మమవిజ్ఞాయ వృద్ధాననుపసేవ్య చ। ధర్మో వై వేదితుం శక్యో బృహస్పతిసమైరపి
ధర్మాన్ని తెలుసుకోకుండా, పెద్దలను సేవించకుండా, బృహస్పతి సమానమైనవారికైనా ధర్మాన్ని పూర్తిగా గ్రహించడం సాధ్యపడదు.
అధర్మో యత్ర ధర్మాఖ్యో ధర్మశ్చాధర్మసంజ్ఞితః। స విజ్ఞేయో విభాగేన యత్రముహ్యన్త్యబుద్ధయః
అధర్మాన్ని ధర్మమని, ధర్మాన్ని అధర్మమని పిలిచే చోట, జ్ఞానం లేని వారు మోసపోతారు. అలాంటి చోట జాగ్రత్తగా విచారించాలి.
ఆచారసంభవో ధర్మో ధర్మాద్వేదాః సముత్థితాః। వేదైర్యజ్ఞాః సముత్పన్నా యజ్ఞైర్దేవాః ప్రతిష్ఠితాః
ధర్మం ఆచారంలోంచి పుడుతుంది. ఆ ధర్మం వల్లే వేదాలు పుట్టాయి. వేదాల వల్ల యజ్ఞాలు, యజ్ఞాల వల్ల దేవతలు స్థిరంగా ఉంటారు.
బల్యాకరవణిజ్యాభిః కృష్యర్థైర్యోనిపోషణైః। వార్తయా ధార్యతే సర్వం ధర్మైరేతైర్ద్విజాతిభిః
బలులు, వ్యాపారం, వ్యవసాయం, సంతాన పోషణ వంటి వృత్తుల ద్వారా ద్విజులు తమ ధర్మాన్ని పాటిస్తూ సమస్తాన్ని పోషిస్తారు.
త్రయీ వార్తా దణ్డనీతిస్తిస్రో విద్యా విజానతామ్। తాభిః సమ్యక్ప్రవృత్తాభిర్లోకయాత్రా విధీయతే
త్రయీవేదాలు, వృత్తి, దండనీతి — ఇవి మూడూ జ్ఞానులకు ముఖ్యమైన విద్యలు. వీటిని సరిగా ఆచరించితే లోకవ్యవహారం సక్రమంగా సాగుతుంది.
సా చేద్ధర్మకృతా న స్యాత్రయీధర్మమృతే భువి। దణ్డనీతిమృతేచాపి నిర్మర్యాదమిదం భవేత్
ఈ ధర్మాలు, త్రయీవేదాలు, దండనీతి భూమిపై లేకపోతే, ధర్మబద్ధంగా ఆచరించకపోతే, ఈ లోకం నియమాలు లేకుండా పోతాయి.
వార్తాధర్మే హ్యవర్తిన్యో వినశ్యేయురిమాః ప్రజాః। సుప్రవృత్తైస్త్రిభిర్హ్యేతైర్ధర్మైః సూయన్తి వై ప్రజాః
వృత్తి ధర్మాన్ని పాటించకపోతే, ఈ ప్రజలు నశించిపోతారు. ఈ మూడు ధర్మాలను సరిగ్గా ఆచరించినప్పుడు ప్రజలు సుఖంగా జీవిస్తారు.
ద్విజానామమృతం ధర్మో హ్యేకశ్చైవైకవర్ణకః। యజ్ఞాధ్యయనదానాని త్రయః సాధారణాః స్మృతాః
ద్విజులకు ధర్మం అమృతంలా ఉంటుంది. ఒకే వర్ణానికి ఒకటే ధర్మం. యజ్ఞం, అధ్యయనం, దానం — ఇవి అందరికీ సాధారణంగా చెప్పబడ్డవి.
యాజనాధ్యాపనే చోభే బ్రాహ్మణానాం పరిగ్రహః। పాలనం క్షత్రియాణాం వై వైశ్యధర్మశ్చ పోషణమ్
బ్రాహ్మణులకు యజ్ఞం చేయడం, బోధించడం, దానం స్వీకరించడం ధర్మం. క్షత్రియులకు రక్షణ ధర్మం. వైశ్యులకు పోషణ ధర్మం.