యత్నవానపి తు శ్రీమాఁల్లాఙ్గూలోద్ధరణే తతః। కపేః పార్శ్వగతో భీమస్తస్థౌ వ్రీడడానతాననః
ఎంత ప్రయత్నించినా తోకను ఎత్తలేక, భీముడు వానరుని పక్కన నిలబడి, ముఖం వంచుకొని సిగ్గుతో నిల్చున్నాడు.
ప్రణిపత్య చ కౌన్తేయః ప్రాఞ్జలిర్వాక్యమబ్రవీత్। ప్రసీద కపిశార్దూల దురుక్తం క్షమ్యతాం మమ
కుంతీ కుమారుడు భీముడు నమస్కరించి, చేతులు జోడించి ఇలా అన్నాడు: 'వానరులలో సింహుడా, దయచూపు, నేను చెప్పిన కఠినమైన మాటలను క్షమించు.'
సిద్ధో వా యది వా దేవో గన్ధర్వో వాఽథ గుహ్యకః। పృష్టః సన్కో మయా బ్రూహి కస్త్వం వానరరూపధృత్
సిద్ధుడు అయినా, దేవుడు అయినా, గంధర్వుడు అయినా, గుహ్యకుడు అయినా, నీవు ఎవరో నాకు చెప్పు. వానరరూపంలో ఉన్న నీవెవరో అడిగినప్పుడు నాకు చెప్పు.
న చేద్గుహ్యం మహాబాహో శ్రోతవ్యం చేద్భవేన్మమ। శిష్యవత్త్వాం తు పృచ్ఛామి ఉపపన్నోఽస్మి తేఽనఘ
ఓ మహాబాహువంతుడా! ఇది రహస్యమైతే చెప్పక్కర్లేదు. నాకు వినడానికి అనుకూలమైతే, శిష్యుడిలా అడుగుతున్నాను. నీవు నన్ను విశ్వసించవచ్చు, పాపరహితుడా!
యత్తే మమ పరిజ్ఞానే కౌతూహలమరిందమ। తత్సర్వమఖిలేన త్వం శృణు పాణ్డవనన్దన
నీవైన విషయాల్లో నాకు కలిగిన ఆసక్తి అంతా, శత్రువులను జయించినవాడా, పాండవుల ఆనందంగా ఉన్నవాడా, నీవు పూర్తిగా విను.
అహం కేసరిణః క్షేత్రే వాయునా జగదాయుషా। జాతః కమలపత్రాక్ష హనూమాన్నామ వానరః
ఓ కమలదళనేత్రుడా! నేను కేశరి వంశంలో, ప్రపంచానికి ప్రాణంగా ఉన్న వాయుదేవుని ఆశీస్సుతో పుట్టిన వానరుడిని. నా పేరు హనుమంతుడు.
సూర్యపుత్రం చ సుగ్రీవం శక్రపుత్రం చ వాలినమ్। సర్వవానరరాజానౌ సర్వవానరయూథపాః
సూర్యుని కుమారుడు సుగ్రీవుడు, ఇంద్రుని కుమారుడు వాలిని, వీరిద్దరూ వానరుల రాజులు. అలాగే అన్ని వానరయూథాధిపతులు కూడా—
ఉపతస్థుర్మహావీర్యా మమ చామిత్రకర్శన। సుగ్రీవేణాభవత్ప్రీతిరనిలస్యాగ్నినా యథా
ఈ మహాబలులు నన్ను సేవించేవారు, శత్రువులను జయించినవాడా! సుగ్రీవుడు నాపట్ల వాయువుకు అగ్నికి ఉన్న మైత్రీలా ప్రేమను చూపేవాడు.
నికృతః స తతో భ్రాత్రా కస్మింశ్చిత్కారణాన్తరే। ఋశ్యమూకే మయా సార్ధం సుగ్రీవో న్యవసచ్చిరమ్
తన అన్నవల్ల ఏదో కారణంతో అన్యాయం జరిగి, సుగ్రీవుడు చాలా కాలం నాతో కలిసి ఋశ్యమూక పర్వతంపై నివసించాడు.
అథ దాశరథిర్వీరో రామో నామ మహాబలః। విష్ణుర్మానుషరూపేణ చచార వసుధాతలమ్
ఆ తరువాత దశరథుని కుమారుడు, మహాబలుడు, రాముడు అనే వీరుడు, విష్ణువు మానవరూపంలో భూమిపై సంచరించాడు.
స పితుః ప్రియమన్విచ్ఛన్సహభార్యః సహానుజః। సధనుర్ధన్వినాంశ్రేష్ఠో దణ్డకారణ్యమాశ్రితః
తండ్రి ఆనందాన్ని కోరుతూ, భార్యతో, తమ్ముడితో కలిసి, ధనుర్విద్యలో అగ్రగామిగా ఉన్న వాడు దండకారణ్యంలో నివసించాడు.
తస్య భార్యా జనస్థానాచ్ఛలేనాపహృతా బలాత్। రాక్షసేన్ద్రేణ బలినా రావణేన దురాత్మనా
ఆయన భార్యను జనస్థానంలో, మాయతో, బలవంతంగా, రాక్షసుల రాజు, బలవంతుడు, దుర్మార్గుడు అయిన రావణుడు అపహరించాడు.
సువర్ణరత్నచిత్రేణ మృగరూపేణ రక్షసా। వఞ్చయిత్వా నరవ్యాఘ్రం మారీచేన తదాఽనఘ
బంగారు రత్నాలతో అలంకరించిన మృగరూపంలో మారీచుడు, నరసింహుడైన రాముడిని మోసం చేశాడు, పాపరహితుడా!
హృతదారః సహ భ్రాత్రా పత్నీం మార్గన్స రాఘవః। దృష్టవాఞ్శైలశిఖరే సుగ్రీవం వానరర్షభమ్
భార్యను కోల్పోయిన రాఘవుడు, తన తమ్ముడితో కలిసి ఆమెను వెతుకుతూ, ఒక పర్వత శిఖరంపై వానరులలో శ్రేష్ఠుడైన సుగ్రీవుడిని చూశాడు.
తేన తస్యాభవత్సఖ్యం రాఘవస్య మహాత్మనః। స హత్వా వాలినం రాజ్యే సుగ్రీవం ప్రత్యపాదయత్
ఆ మహాత్ముడైన రాఘవుడు అతనితో స్నేహం కలిపాడు. తరువాత వాలిని సంహరించి, సుగ్రీవుడికి రాజ్యాన్ని తిరిగి ఇచ్చాడు.
స రాజ్యం ప్రాప్య సుగ్రీవః సీతాయాః పరిమార్గణే। వానరాన్ప్రేషయామాస శతశోఽథ సహస్రశః
రాజ్యాన్ని పొందిన తర్వాత, సుగ్రీవుడు సీతను వెతకమని వందలాది, వేలాది వానరులను పంపించాడు.
తతో వానరకోటీభిః సహితోఽహం నరర్షభ। సీతాం మార్గన్మహాబాహో ప్రస్థితో దక్షిణాం దిశమ్
అప్పటికి, నరశ్రేష్ఠుడా, కోటివందల వానరులతో కలిసి, నేను మహాబాహువుతో దక్షిణ దిశగా సీతను వెతకడానికి బయలుదేరాను.
తతః ప్రవృత్తిః సీతాయా గృధ్రేణ సుమహాత్మనా। సంపాతినా సమాఖ్యాతా రావణస్య నివేశనే
ఆ తర్వాత, సీత గురించి, మహాత్ముడైన గద్దపక్షి సంపాతి, ఆమె రావణుని ఇంట్లో ఉందని మాకు చెప్పాడు.
తతోఽహం కార్యసిద్ధ్యర్థం రామస్యాక్లిష్టకర్మణః। శతయోజనవిస్తారమర్ణవం సహసా ప్లుతః
తర్వాత, రాముని కార్యసిద్ధికి, అపరాధరహితుడైన రాముని కోరిక నెరవేర్చేందుకు, వంద యోజనాల వెడల్పైన సముద్రాన్ని నేను ఒక్కసారిగా దాటి పోయాను.
అహం స్వవీర్యాదుత్తీర్య సాగరం మకరాలయమ్। సుతాం జనకరాజస్య సీతాం సురరసుతోపమామ్
నా స్వశక్తితో మకరాల నివాసమైన సముద్రాన్ని దాటి, జనకుని కుమార్తె, దేవకన్యలకు సమానమైన సీతను నేను చూశాను.
దృష్టవాన్భరతశ్రేష్ఠ రావణస్య నివేశనే। సమేత్య తామహం దేవీం వైదేహీం రాఘవప్రియామ్
భారత శ్రేష్ఠుడా, నేను రావణుని మహల్లో రాఘవునికి ప్రియమైన వైదేహిని కలిసాను.
దగ్ధ్వా లఙ్కామశేషేణ సాదృప్రాకారతోరణామ్। ప్రత్యాగతశ్చాస్య పునర్నామ తత్రప్రకాశ్య వై
లంకను దాని గోడలు, గుమ్మాలు సహా పూర్తిగా కాల్చి, అక్కడ నా పేరు ప్రకటించి తిరిగి వచ్చాను.
మద్వాక్యం చావధార్యాశు రామో రాజీవలోచనః। అబద్ధపూర్వమన్యైశ్చ బద్ధ్వా సేతుం మహోదధౌ। వృతో వానరకోటీభిః సముత్తీర్ణో మహార్ణవమ్
రాజీవనేత్రుడైన రాముడు నా మాటలు వెంటనే గ్రహించి, ఇతరులు ఎప్పుడూ చేయని విధంగా మహాసముద్రంపై వానర కోటిలతో కలిసి వంతెన కట్టి, ఆ సముద్రాన్ని దాటి వచ్చాడు.
తతో రరామేణ వీర్యేణ హత్వా తాన్సర్వరాక్షసాన్। రణే తు రాక్షసగణం రావణం లోకరావణమ్
తర్వాత రాముని పరాక్రమంతో రణంలో రాక్షస గణాన్ని, లోకాలకు భయంకరుడైన రావణుడిని కూడా సంహరించాడు.
నిశాచరేనద్రం హత్వా తు సభ్రాతృసుతబాన్ధవమ్। రాజ్యేఽభిషిచ్య లఙ్కాయాం రాక్షసేన్ద్రం విభీషణమ్
నిశాచరుల అధిపతిని, అతని అన్నదమ్ములు, కుమారులు, బంధువులతో పాటు సంహరించి, లంకలో రాక్షసేంద్రుడైన విభీషణుని రాజ్యాభిషేకం చేశాడు.
ధార్మికం భక్తిమన్తం చ భక్తానుగతవత్సలః। ప్రత్యాహృత్య తతః సీతాం నష్టాం వేదశ్రుతిం యథా
ధర్మబద్ధుడూ, భక్తులకు దయగలవాడైన రాముడు, పోయిన వేదశ్రుతిని తిరిగి పొందినట్టు, నష్టమైన సీతను తిరిగి పొందాడు.
తయైవ సహితః సాధ్వ్యా పత్న్యా రామో మహాయశాః। గత్వా తతోఽతిత్వరితః స్వాం పురీం రఘునన్దనః। అధ్యావసత్తతోఽయోధ్యామయోధ్యాం ద్విషతాం ప్రభుః
ఆ సతీ సీతతో కలిసి, మహాప్రతిష్ఠ కలిగిన రఘునందనుడు తన నగరానికి త్వరగా వెళ్లి, శత్రువులకు అజేయమైన అయోధ్యను పాలించాడు.
తతః ప్రతిష్ఠితో రాజ్యే రామో నృపతిసత్తమః। వరం మయా యాచితోఽసౌ రామో రాజీవలోచనః
అప్పుడే రాముడు, రాజులలో శ్రేష్ఠుడు, రాజ్యంలో స్థిరపడ్డాడు. నేను రాజీవనేత్రుడైన రాముని వద్ద ఒక వరం కోరాను.
యావద్రామకథేయం తే భవేల్లోకేషు శత్రుహన్। తావజ్జీవేయమిత్యేవం తథాఽస్త్వితి చ సోబ్రవీత్
శత్రువులను సంహరించువాడా, ఈ రామకథ లోకాల్లో ఉండేంతకాలం నేను బతకాలని కోరాను. ఆయన అలా జరుగుతుందని అనుగ్రహించాడు.
సీతాప్రసాదాచ్చ సదా మామిహస్థమరిందమ। ఉపతిష్ఠన్తి దివ్యా హి భోగా భీమ యథేప్సితాః
శత్రువులను జయించేవాడా, సీతా అనుగ్రహంతో నాకు ఇక్కడ ఎప్పుడూ కావాల్సిన విధంగా దివ్యమైన భోగాలు లభిస్తున్నాయి.