రామపత్నీకృతే యేన శతయోజనవిస్తృతః। సాగరః ప్లవగేన్ద్రేణ క్రమేణైకేన లఙ్ఘితః
రాముని భార్య కోసం వానరాధిపతి హనుమంతుడు, వంద యోజనాల వెడల్పైన సముద్రాన్ని ఒక్క దెబ్బతో దాటి వెళ్లాడు.
స మే భ్రాతా మహావీర్యస్తుల్యోఽహం తస్ తేజసా। బలే పరాక్రమే యుద్ధే శక్తోఽహం తవ నిగ్రహే
అతడు నా సోదరుడు, మహా వీరుడు. నేను ఆయన తేజస్సులో సమానుడిని. బలంలో, పరాక్రమంలో, యుద్ధంలో నిన్ను జయించగలను.
ఇమం దేశమనుప్రాప్తః కారణేనాస్మి కేనచిత్।' ఉత్తిష్ఠ దేహి మే మార్గం పశ్య మే చాద్య పౌరుషమ్। మచ్ఛాసనమకుర్వాణం త్వాం వా నేష్యే యమక్షయమ్
ఒక కారణంతో నేను ఈ చోటుకు వచ్చాను. లేవు, నాకు దారి ఇవ్వు, నేడు నా శక్తిని చూడు. నా మాట వినకపోతే నిన్ను యమలోకానికి పంపుతాను.
విజ్ఞాయ తం బలోన్మత్తం బాహువీర్యేణ దర్పితమ్। హృదయేనావహస్యైనం హనూమాన్వాక్యమబ్రవీత్
ఆయన బలంతో మత్తుగా, భుజబలంపై గర్వంతో ఉన్నాడని గుర్తించి, హనుమంతుడు మనసులో చిరునవ్వుతో ఇలా అన్నాడు.
ప్రసీద నాస్తి మే శక్తిరుత్థాతుం జరయాఽనఘ। మమానుకమ్పయా త్వేతత్పుచ్ఛముత్సార్య గమ్యతామ్
దయచూపు, వృద్ధాప్యంతో నాకు లేవడానికి శక్తి లేదు, నిష్కల్మషుడా. నాపట్ల కరుణతో నా తోకను తొలగించి వెళ్లిపో.
[ఏవముక్తే హనుమతా హీనవీర్యపరాక్రమమ్। మనసాఽచినతయద్భీమః స్వబాహుబలదర్పితః
హనుమంతుడు ఇలా చెప్పగానే, భీముడు తన బలంపై గర్వంతో, వానరుడు బలహీనుడని మనసులో తలంచాడు.
పుచ్ఛే ప్రగృహ్య తరసా హీనవీర్యపరాక్రమమ్। సాలోక్యమన్తకస్యైనం నయామ్యద్యేహ వానరమ్ ।।]
భీముడు ఆ వానరుని బలహీనుడని భావించి, తోకను బలంగా పట్టుకుని, ఈ రోజు వానరుణ్ని యమలోకానికి తీసుకెళ్తానని అనుకున్నాడు.
సావజ్ఞమథ వామేన స్మయఞ్జగ్రాహ పాణినా। న చాశకచ్చాలయితుం భీమః పుచ్ఛం మహాకపేః
తర్వాత, ఎడమ చేతితో, తక్కువగా చూసే చిరునవ్వుతో, భీముడు తోకను పట్టుకున్నాడు. కానీ మహాకపికి చెందిన ఆ తోకను కదిలించలేకపోయాడు.
ఉచ్చిక్షేప పునర్దోర్భ్యామిన్ద్రాయుధమివోచ్ఛ్రితమ్। నోద్ధర్తుమశకద్భీమో దోర్భ్యామపి మహాబలః
తర్వాత రెండు చేతులతో, ఇంద్రాయుధాన్ని ఎత్తినట్టు, మళ్లీ లేపడానికి ప్రయత్నించాడు. అయినా, మహాబలుడు అయినా భీముడు ఆ తోకను ఎత్తలేకపోయాడు.
ఉత్క్షిప్తభ్రూర్వివృత్తాక్షః సంహతభ్రకుటీముఖః। స్విన్నగాత్రోఽభవద్భీమో న చోద్ధర్తుంశశాక తమ్
కోపంతో కనుబొమ్మలు పైకి లేపి, కళ్లను పెద్దవిగా చేసి, ముఖాన్ని ముడుచుకుని, భీముడు చెమటతో తడిగా మారాడు. అయినా ఆ తోకను ఎత్తలేకపోయాడు.
యత్నవానపి తు శ్రీమాఁల్లాఙ్గూలోద్ధరణే తతః। కపేః పార్శ్వగతో భీమస్తస్థౌ వ్రీడడానతాననః
ఎంత ప్రయత్నించినా తోకను ఎత్తలేక, భీముడు వానరుని పక్కన నిలబడి, ముఖం వంచుకొని సిగ్గుతో నిల్చున్నాడు.
ప్రణిపత్య చ కౌన్తేయః ప్రాఞ్జలిర్వాక్యమబ్రవీత్। ప్రసీద కపిశార్దూల దురుక్తం క్షమ్యతాం మమ
కుంతీ కుమారుడు భీముడు నమస్కరించి, చేతులు జోడించి ఇలా అన్నాడు: 'వానరులలో సింహుడా, దయచూపు, నేను చెప్పిన కఠినమైన మాటలను క్షమించు.'
సిద్ధో వా యది వా దేవో గన్ధర్వో వాఽథ గుహ్యకః। పృష్టః సన్కో మయా బ్రూహి కస్త్వం వానరరూపధృత్
సిద్ధుడు అయినా, దేవుడు అయినా, గంధర్వుడు అయినా, గుహ్యకుడు అయినా, నీవు ఎవరో నాకు చెప్పు. వానరరూపంలో ఉన్న నీవెవరో అడిగినప్పుడు నాకు చెప్పు.
న చేద్గుహ్యం మహాబాహో శ్రోతవ్యం చేద్భవేన్మమ। శిష్యవత్త్వాం తు పృచ్ఛామి ఉపపన్నోఽస్మి తేఽనఘ
ఓ మహాబాహువంతుడా! ఇది రహస్యమైతే చెప్పక్కర్లేదు. నాకు వినడానికి అనుకూలమైతే, శిష్యుడిలా అడుగుతున్నాను. నీవు నన్ను విశ్వసించవచ్చు, పాపరహితుడా!
యత్తే మమ పరిజ్ఞానే కౌతూహలమరిందమ। తత్సర్వమఖిలేన త్వం శృణు పాణ్డవనన్దన
నీవైన విషయాల్లో నాకు కలిగిన ఆసక్తి అంతా, శత్రువులను జయించినవాడా, పాండవుల ఆనందంగా ఉన్నవాడా, నీవు పూర్తిగా విను.
అహం కేసరిణః క్షేత్రే వాయునా జగదాయుషా। జాతః కమలపత్రాక్ష హనూమాన్నామ వానరః
ఓ కమలదళనేత్రుడా! నేను కేశరి వంశంలో, ప్రపంచానికి ప్రాణంగా ఉన్న వాయుదేవుని ఆశీస్సుతో పుట్టిన వానరుడిని. నా పేరు హనుమంతుడు.
సూర్యపుత్రం చ సుగ్రీవం శక్రపుత్రం చ వాలినమ్। సర్వవానరరాజానౌ సర్వవానరయూథపాః
సూర్యుని కుమారుడు సుగ్రీవుడు, ఇంద్రుని కుమారుడు వాలిని, వీరిద్దరూ వానరుల రాజులు. అలాగే అన్ని వానరయూథాధిపతులు కూడా—
ఉపతస్థుర్మహావీర్యా మమ చామిత్రకర్శన। సుగ్రీవేణాభవత్ప్రీతిరనిలస్యాగ్నినా యథా
ఈ మహాబలులు నన్ను సేవించేవారు, శత్రువులను జయించినవాడా! సుగ్రీవుడు నాపట్ల వాయువుకు అగ్నికి ఉన్న మైత్రీలా ప్రేమను చూపేవాడు.
నికృతః స తతో భ్రాత్రా కస్మింశ్చిత్కారణాన్తరే। ఋశ్యమూకే మయా సార్ధం సుగ్రీవో న్యవసచ్చిరమ్
తన అన్నవల్ల ఏదో కారణంతో అన్యాయం జరిగి, సుగ్రీవుడు చాలా కాలం నాతో కలిసి ఋశ్యమూక పర్వతంపై నివసించాడు.
అథ దాశరథిర్వీరో రామో నామ మహాబలః। విష్ణుర్మానుషరూపేణ చచార వసుధాతలమ్
ఆ తరువాత దశరథుని కుమారుడు, మహాబలుడు, రాముడు అనే వీరుడు, విష్ణువు మానవరూపంలో భూమిపై సంచరించాడు.
స పితుః ప్రియమన్విచ్ఛన్సహభార్యః సహానుజః। సధనుర్ధన్వినాంశ్రేష్ఠో దణ్డకారణ్యమాశ్రితః
తండ్రి ఆనందాన్ని కోరుతూ, భార్యతో, తమ్ముడితో కలిసి, ధనుర్విద్యలో అగ్రగామిగా ఉన్న వాడు దండకారణ్యంలో నివసించాడు.
తస్య భార్యా జనస్థానాచ్ఛలేనాపహృతా బలాత్। రాక్షసేన్ద్రేణ బలినా రావణేన దురాత్మనా
ఆయన భార్యను జనస్థానంలో, మాయతో, బలవంతంగా, రాక్షసుల రాజు, బలవంతుడు, దుర్మార్గుడు అయిన రావణుడు అపహరించాడు.
సువర్ణరత్నచిత్రేణ మృగరూపేణ రక్షసా। వఞ్చయిత్వా నరవ్యాఘ్రం మారీచేన తదాఽనఘ
బంగారు రత్నాలతో అలంకరించిన మృగరూపంలో మారీచుడు, నరసింహుడైన రాముడిని మోసం చేశాడు, పాపరహితుడా!
హృతదారః సహ భ్రాత్రా పత్నీం మార్గన్స రాఘవః। దృష్టవాఞ్శైలశిఖరే సుగ్రీవం వానరర్షభమ్
భార్యను కోల్పోయిన రాఘవుడు, తన తమ్ముడితో కలిసి ఆమెను వెతుకుతూ, ఒక పర్వత శిఖరంపై వానరులలో శ్రేష్ఠుడైన సుగ్రీవుడిని చూశాడు.
తేన తస్యాభవత్సఖ్యం రాఘవస్య మహాత్మనః। స హత్వా వాలినం రాజ్యే సుగ్రీవం ప్రత్యపాదయత్
ఆ మహాత్ముడైన రాఘవుడు అతనితో స్నేహం కలిపాడు. తరువాత వాలిని సంహరించి, సుగ్రీవుడికి రాజ్యాన్ని తిరిగి ఇచ్చాడు.
స రాజ్యం ప్రాప్య సుగ్రీవః సీతాయాః పరిమార్గణే। వానరాన్ప్రేషయామాస శతశోఽథ సహస్రశః
రాజ్యాన్ని పొందిన తర్వాత, సుగ్రీవుడు సీతను వెతకమని వందలాది, వేలాది వానరులను పంపించాడు.
తతో వానరకోటీభిః సహితోఽహం నరర్షభ। సీతాం మార్గన్మహాబాహో ప్రస్థితో దక్షిణాం దిశమ్
అప్పటికి, నరశ్రేష్ఠుడా, కోటివందల వానరులతో కలిసి, నేను మహాబాహువుతో దక్షిణ దిశగా సీతను వెతకడానికి బయలుదేరాను.
తతః ప్రవృత్తిః సీతాయా గృధ్రేణ సుమహాత్మనా। సంపాతినా సమాఖ్యాతా రావణస్య నివేశనే
ఆ తర్వాత, సీత గురించి, మహాత్ముడైన గద్దపక్షి సంపాతి, ఆమె రావణుని ఇంట్లో ఉందని మాకు చెప్పాడు.
తతోఽహం కార్యసిద్ధ్యర్థం రామస్యాక్లిష్టకర్మణః। శతయోజనవిస్తారమర్ణవం సహసా ప్లుతః
తర్వాత, రాముని కార్యసిద్ధికి, అపరాధరహితుడైన రాముని కోరిక నెరవేర్చేందుకు, వంద యోజనాల వెడల్పైన సముద్రాన్ని నేను ఒక్కసారిగా దాటి పోయాను.
అహం స్వవీర్యాదుత్తీర్య సాగరం మకరాలయమ్। సుతాం జనకరాజస్య సీతాం సురరసుతోపమామ్
నా స్వశక్తితో మకరాల నివాసమైన సముద్రాన్ని దాటి, జనకుని కుమార్తె, దేవకన్యలకు సమానమైన సీతను నేను చూశాను.