కో భవాన్కింనిమిత్తం వా వానరం వపురాశ్రితః। బ్రాహ్మణానన్తరో వర్ణః క్షత్రియస్త్వాఽనుపృచ్ఛతి
"మీరు ఎవరు? ఏ కారణంతో వానర రూపం ధరించుకున్నారు? బ్రాహ్మణుల తర్వాతి వర్ణానికి చెందిన క్షత్రియుడైన నేను మిమ్మల్ని అడుగుతున్నాను."
కౌరవః సోమవంశీయః కున్త్యా గర్భేణ ధారితః। పాణ్డవో వాయుతనయో భీమసేన ఇతి శ్రుతః
"నేను కౌరవుడిని, చంద్రవంశానికి చెందినవాడిని, కుంతిదేవి గర్భంలో ధరించినవాడిని. నేను వాయుపుత్రుడిని, పాండవుడిని, భీమసేనుడిగా ప్రసిద్ధుడిని."
స వాక్యం భీమసేనస్య స్మితేన ప్రతిగృహ్య తత్। హనుమాన్వాయుతనయో వాయుపుత్రమభాషత
వాయుపుత్రుడైన హనుమంతుడు, భీమసేనుని మాటలను నవ్వుతో స్వీకరించి, వాయుపుత్రునితో ఇలా అన్నాడు.
వానరోఽహం న తే మార్గం ప్రదాస్యామి యథోప్సితమ్। సాధు గచ్ఛ నివర్తస్వ మా త్వం ప్రాప్స్యసి వైశసమ్
"నేను వానరుడిని. నీకు కావాల్సినట్టు దారి చూపలేను. మంచిదే, నువ్వు వెనక్కి వెళ్లిపో. లేకపోతే నీవు కష్టాన్ని పొందుతావు."
వైశసం వాఽస్తు యద్వాన్యన్న త్వాం రపృచ్చామి వానర। ప్రయచ్ఛ మార్గముత్తిష్ఠ మా మత్తః ప్రాప్స్యసే వ్యథామ్
నీవు నాకు హింస చేయాలన్నా, ఇంకేదైనా కావాలన్నా, నేను అడగను వానరా. నాకు దారి చూపు, లేవు, నీవు నన్ను ఇబ్బంది పెట్టకూడదు.
నాస్తి శక్తిర్మమోత్థాతుం జరయా క్లేశితో హ్యహమ్। యద్యవశ్యం ప్రయాతవ్యం లఙ్ఘయిత్వా ప్రయాహి మామ్
నాకు లేవడానికి శక్తి లేదు, వృద్ధాప్యంతో బలహీనుడిని. నీవు తప్పక వెళ్లాల్సి వస్తే, నన్ను దాటి వెళ్లిపో.
నిర్గుణః పరమాత్మా తు దేహం తే వ్యాప్య తిష్ఠతే। తమహం జ్ఞానవిజ్ఞేయం నావమన్యే న లఙ్ఘయే
నిర్గుణుడైన పరమాత్ముడు నీ శరీరమంతా వ్యాపించి ఉన్నాడు. ఆ పరమాత్ముని జ్ఞానంతో తెలుసుకోవాలి. నేను ఆయనను అవమానించను, దాటి వెళ్లను.
యద్యాగమైర్న విద్యాం చ తమహం భూతభావనమ్। క్రమేయం త్వాం గిరిం చైవ హనీమానివ సాగరమ్
యజ్ఞాల ద్వారా కానీ, విద్య ద్వారా కానీ, నిన్ను లేదా ఈ కొండను దాటి వెళ్లగలననుకుంటే, హనుమంతుడు సముద్రాన్ని దాటి వెళ్లినట్టు నేనూ వెళ్లేవాడిని.
క ఏష హనుమాన్నామ సాగరో యేన లఙ్ఘితః। పృచ్చామి త్వాం నరశ్రేష్ఠ కథ్యతాం యది శక్యతే
ఈ హనుమంతుడు ఎవరు? ఆయన సముద్రాన్ని ఎలా దాటారు? నరశ్రేష్ఠా! నీవు చెప్తే వినిపించు.
భ్రాతా మమ గుణశ్లాఘ్యో బుద్ధిసత్వబలాన్వితః। రామాయణేఽతివిఖ్యాతః శ్రీమాన్వానరపుఙ్గవః
అతడు నా సోదరుడు, గొప్ప గుణాలు ఉన్నవాడు, బుద్ధి, ధైర్యం, బలం కలవాడు. రామాయణంలో ప్రసిద్ధుడు, మహిమ కలిగిన వానరులలో శ్రేష్ఠుడు.
రామపత్నీకృతే యేన శతయోజనవిస్తృతః। సాగరః ప్లవగేన్ద్రేణ క్రమేణైకేన లఙ్ఘితః
రాముని భార్య కోసం వానరాధిపతి హనుమంతుడు, వంద యోజనాల వెడల్పైన సముద్రాన్ని ఒక్క దెబ్బతో దాటి వెళ్లాడు.
స మే భ్రాతా మహావీర్యస్తుల్యోఽహం తస్ తేజసా। బలే పరాక్రమే యుద్ధే శక్తోఽహం తవ నిగ్రహే
అతడు నా సోదరుడు, మహా వీరుడు. నేను ఆయన తేజస్సులో సమానుడిని. బలంలో, పరాక్రమంలో, యుద్ధంలో నిన్ను జయించగలను.
ఇమం దేశమనుప్రాప్తః కారణేనాస్మి కేనచిత్।' ఉత్తిష్ఠ దేహి మే మార్గం పశ్య మే చాద్య పౌరుషమ్। మచ్ఛాసనమకుర్వాణం త్వాం వా నేష్యే యమక్షయమ్
ఒక కారణంతో నేను ఈ చోటుకు వచ్చాను. లేవు, నాకు దారి ఇవ్వు, నేడు నా శక్తిని చూడు. నా మాట వినకపోతే నిన్ను యమలోకానికి పంపుతాను.
విజ్ఞాయ తం బలోన్మత్తం బాహువీర్యేణ దర్పితమ్। హృదయేనావహస్యైనం హనూమాన్వాక్యమబ్రవీత్
ఆయన బలంతో మత్తుగా, భుజబలంపై గర్వంతో ఉన్నాడని గుర్తించి, హనుమంతుడు మనసులో చిరునవ్వుతో ఇలా అన్నాడు.
ప్రసీద నాస్తి మే శక్తిరుత్థాతుం జరయాఽనఘ। మమానుకమ్పయా త్వేతత్పుచ్ఛముత్సార్య గమ్యతామ్
దయచూపు, వృద్ధాప్యంతో నాకు లేవడానికి శక్తి లేదు, నిష్కల్మషుడా. నాపట్ల కరుణతో నా తోకను తొలగించి వెళ్లిపో.
[ఏవముక్తే హనుమతా హీనవీర్యపరాక్రమమ్। మనసాఽచినతయద్భీమః స్వబాహుబలదర్పితః
హనుమంతుడు ఇలా చెప్పగానే, భీముడు తన బలంపై గర్వంతో, వానరుడు బలహీనుడని మనసులో తలంచాడు.
పుచ్ఛే ప్రగృహ్య తరసా హీనవీర్యపరాక్రమమ్। సాలోక్యమన్తకస్యైనం నయామ్యద్యేహ వానరమ్ ।।]
భీముడు ఆ వానరుని బలహీనుడని భావించి, తోకను బలంగా పట్టుకుని, ఈ రోజు వానరుణ్ని యమలోకానికి తీసుకెళ్తానని అనుకున్నాడు.
సావజ్ఞమథ వామేన స్మయఞ్జగ్రాహ పాణినా। న చాశకచ్చాలయితుం భీమః పుచ్ఛం మహాకపేః
తర్వాత, ఎడమ చేతితో, తక్కువగా చూసే చిరునవ్వుతో, భీముడు తోకను పట్టుకున్నాడు. కానీ మహాకపికి చెందిన ఆ తోకను కదిలించలేకపోయాడు.
ఉచ్చిక్షేప పునర్దోర్భ్యామిన్ద్రాయుధమివోచ్ఛ్రితమ్। నోద్ధర్తుమశకద్భీమో దోర్భ్యామపి మహాబలః
తర్వాత రెండు చేతులతో, ఇంద్రాయుధాన్ని ఎత్తినట్టు, మళ్లీ లేపడానికి ప్రయత్నించాడు. అయినా, మహాబలుడు అయినా భీముడు ఆ తోకను ఎత్తలేకపోయాడు.
ఉత్క్షిప్తభ్రూర్వివృత్తాక్షః సంహతభ్రకుటీముఖః। స్విన్నగాత్రోఽభవద్భీమో న చోద్ధర్తుంశశాక తమ్
కోపంతో కనుబొమ్మలు పైకి లేపి, కళ్లను పెద్దవిగా చేసి, ముఖాన్ని ముడుచుకుని, భీముడు చెమటతో తడిగా మారాడు. అయినా ఆ తోకను ఎత్తలేకపోయాడు.
యత్నవానపి తు శ్రీమాఁల్లాఙ్గూలోద్ధరణే తతః। కపేః పార్శ్వగతో భీమస్తస్థౌ వ్రీడడానతాననః
ఎంత ప్రయత్నించినా తోకను ఎత్తలేక, భీముడు వానరుని పక్కన నిలబడి, ముఖం వంచుకొని సిగ్గుతో నిల్చున్నాడు.
ప్రణిపత్య చ కౌన్తేయః ప్రాఞ్జలిర్వాక్యమబ్రవీత్। ప్రసీద కపిశార్దూల దురుక్తం క్షమ్యతాం మమ
కుంతీ కుమారుడు భీముడు నమస్కరించి, చేతులు జోడించి ఇలా అన్నాడు: 'వానరులలో సింహుడా, దయచూపు, నేను చెప్పిన కఠినమైన మాటలను క్షమించు.'
సిద్ధో వా యది వా దేవో గన్ధర్వో వాఽథ గుహ్యకః। పృష్టః సన్కో మయా బ్రూహి కస్త్వం వానరరూపధృత్
సిద్ధుడు అయినా, దేవుడు అయినా, గంధర్వుడు అయినా, గుహ్యకుడు అయినా, నీవు ఎవరో నాకు చెప్పు. వానరరూపంలో ఉన్న నీవెవరో అడిగినప్పుడు నాకు చెప్పు.
న చేద్గుహ్యం మహాబాహో శ్రోతవ్యం చేద్భవేన్మమ। శిష్యవత్త్వాం తు పృచ్ఛామి ఉపపన్నోఽస్మి తేఽనఘ
ఓ మహాబాహువంతుడా! ఇది రహస్యమైతే చెప్పక్కర్లేదు. నాకు వినడానికి అనుకూలమైతే, శిష్యుడిలా అడుగుతున్నాను. నీవు నన్ను విశ్వసించవచ్చు, పాపరహితుడా!
యత్తే మమ పరిజ్ఞానే కౌతూహలమరిందమ। తత్సర్వమఖిలేన త్వం శృణు పాణ్డవనన్దన
నీవైన విషయాల్లో నాకు కలిగిన ఆసక్తి అంతా, శత్రువులను జయించినవాడా, పాండవుల ఆనందంగా ఉన్నవాడా, నీవు పూర్తిగా విను.
అహం కేసరిణః క్షేత్రే వాయునా జగదాయుషా। జాతః కమలపత్రాక్ష హనూమాన్నామ వానరః
ఓ కమలదళనేత్రుడా! నేను కేశరి వంశంలో, ప్రపంచానికి ప్రాణంగా ఉన్న వాయుదేవుని ఆశీస్సుతో పుట్టిన వానరుడిని. నా పేరు హనుమంతుడు.
సూర్యపుత్రం చ సుగ్రీవం శక్రపుత్రం చ వాలినమ్। సర్వవానరరాజానౌ సర్వవానరయూథపాః
సూర్యుని కుమారుడు సుగ్రీవుడు, ఇంద్రుని కుమారుడు వాలిని, వీరిద్దరూ వానరుల రాజులు. అలాగే అన్ని వానరయూథాధిపతులు కూడా—
ఉపతస్థుర్మహావీర్యా మమ చామిత్రకర్శన। సుగ్రీవేణాభవత్ప్రీతిరనిలస్యాగ్నినా యథా
ఈ మహాబలులు నన్ను సేవించేవారు, శత్రువులను జయించినవాడా! సుగ్రీవుడు నాపట్ల వాయువుకు అగ్నికి ఉన్న మైత్రీలా ప్రేమను చూపేవాడు.
నికృతః స తతో భ్రాత్రా కస్మింశ్చిత్కారణాన్తరే। ఋశ్యమూకే మయా సార్ధం సుగ్రీవో న్యవసచ్చిరమ్
తన అన్నవల్ల ఏదో కారణంతో అన్యాయం జరిగి, సుగ్రీవుడు చాలా కాలం నాతో కలిసి ఋశ్యమూక పర్వతంపై నివసించాడు.
అథ దాశరథిర్వీరో రామో నామ మహాబలః। విష్ణుర్మానుషరూపేణ చచార వసుధాతలమ్
ఆ తరువాత దశరథుని కుమారుడు, మహాబలుడు, రాముడు అనే వీరుడు, విష్ణువు మానవరూపంలో భూమిపై సంచరించాడు.