వయం ధర్మం న జానీమస్తిర్యగ్యోనిముపాశ్రితాః। నరాస్తు బుద్ధిసంపన్నా దయాం కుర్వన్తి జన్తుషు
"మేము జంతువులుగా పుట్టినవాళ్లం, ధర్మం ఏమిటో తెలియదు. కానీ మనుషులు, బుద్ధి ఉన్నవారు, జీవులపై దయ చూపుతారు."
క్రూరేషు కర్మసు కథం దేహవాక్చిత్తదూషిషు। ధర్మఘాతిషు సజ్జన్తే బుద్దిమన్తో భవద్విధాః
"నీలాంటి తెలివైనవారు, శరీరం, మాట, మనసు చెడిపోయే క్రూరమైన పనులు చేసి, ధర్మాన్ని నాశనం చేయడమెలా సాధ్యం?"
న త్వం ధర్మం విజానాసి వృద్ధా నోపాసితాస్త్వయా। అల్పబుద్ధితయా బాల్యాదుత్సాదయసి యన్మృగాన్
"నీకు ధర్మం తెలియదు, పెద్దవాళ్లను సేవించలేదు. చిన్నపిల్లల మాదిరిగా, తెలివితక్కువగా, జంతువులను నాశనం చేస్తున్నావు."
బ్రూహి కస్త్వం కిమర్థం వా కిమిదం వనమాగతః। వర్జితం మానుషైర్భావైస్తథైవ పురుషైరపి
"నువ్వెవరు? ఏ పని కోసం ఈ అడవికి వచ్చావు? ఇక్కడికి మనుషుల మనసుకు, మనుషులకూ కూడా దూరంగా ఉంటుంది కదా?"
క్వ చ త్వయాఽద్యగన్తవ్యం ప్రబ్రూహి పురుషర్షభ। అతః పరమగమ్యోఽయం పర్వతః సుదురారుహః
"నువ్వు ఈరోజు ఎక్కడికి వెళ్లాలనుకుంటున్నావో చెప్పు, మహాపురుషా! దీని తర్వాత ఈ పర్వతం ఎవరూ చేరలేని, ఎక్కలేని స్థలం."
వినా సిద్ధగతిం వీర గతిరత్ర న విద్యతే। [దేవలోకస్య మార్గోఽయమగమ్యో మానుషైః సదా]
"వీరా, అసాధారణ శక్తి లేకుండా ఇక్కడ దారి లేదు. ఇది దేవతల లోకానికి దారి, మనుషులకు ఎప్పుడూ అందని మార్గం."
కారుణ్యాత్త్వామహం వీర వారయామి నిబోధ మే। నాతః పరం త్వయా శక్యం గన్తుమాశ్వసిహి ప్రభో
"నాకు నీపై కరుణతోనే నిన్ను ఆపుతున్నాను, విను. దీని తర్వాత నువ్వు వెళ్లలేవు. భయపడకూ, ప్రభూ."
స్వాగతం సర్వథైవేహ తవాద్య మనుజర్షభ। ఇమాన్యమృతకల్పాని మూలాని చ ఫలాని చ
"నరశ్రేష్ఠా! నిన్ను ఇక్కడికి సాదరంగా స్వాగతిస్తున్నాను. ఇవిగో, అమృతానికి సమానమైన మూలలు, పండ్లు నీకోసం ఉన్నాయి."
భక్షయిత్వా నివర్తస్వ మా వృథా ప్రాప్స్యసే వధమ్। గ్రాహ్యం యది వచో మహ్యం హితం మనుజపుఙ్గవ
"వీటిని తిని వెనక్కి వెళ్లిపో. వృథాగా మరణాన్ని కోరకు. నా మాటలు నీకు మేలైతే, నరపుంగవా, వాటిని స్వీకరించు."
ఏతచ్ఛ్రుత్వా వచస్తస్య వానరేన్ద్రస్య ధీమతః। భీమసేనస్తదా వీరః ప్రోవాచామితవిక్రమః
వానరుల రాజు, జ్ఞానవంతుడైన హనుమంతుని మాటలు విని, భీమసేనుడు, ఆ వీరుడు, అపారవిక్రమశాలి, ఇలా అన్నాడు.
కో భవాన్కింనిమిత్తం వా వానరం వపురాశ్రితః। బ్రాహ్మణానన్తరో వర్ణః క్షత్రియస్త్వాఽనుపృచ్ఛతి
"మీరు ఎవరు? ఏ కారణంతో వానర రూపం ధరించుకున్నారు? బ్రాహ్మణుల తర్వాతి వర్ణానికి చెందిన క్షత్రియుడైన నేను మిమ్మల్ని అడుగుతున్నాను."
కౌరవః సోమవంశీయః కున్త్యా గర్భేణ ధారితః। పాణ్డవో వాయుతనయో భీమసేన ఇతి శ్రుతః
"నేను కౌరవుడిని, చంద్రవంశానికి చెందినవాడిని, కుంతిదేవి గర్భంలో ధరించినవాడిని. నేను వాయుపుత్రుడిని, పాండవుడిని, భీమసేనుడిగా ప్రసిద్ధుడిని."
స వాక్యం భీమసేనస్య స్మితేన ప్రతిగృహ్య తత్। హనుమాన్వాయుతనయో వాయుపుత్రమభాషత
వాయుపుత్రుడైన హనుమంతుడు, భీమసేనుని మాటలను నవ్వుతో స్వీకరించి, వాయుపుత్రునితో ఇలా అన్నాడు.
వానరోఽహం న తే మార్గం ప్రదాస్యామి యథోప్సితమ్। సాధు గచ్ఛ నివర్తస్వ మా త్వం ప్రాప్స్యసి వైశసమ్
"నేను వానరుడిని. నీకు కావాల్సినట్టు దారి చూపలేను. మంచిదే, నువ్వు వెనక్కి వెళ్లిపో. లేకపోతే నీవు కష్టాన్ని పొందుతావు."
వైశసం వాఽస్తు యద్వాన్యన్న త్వాం రపృచ్చామి వానర। ప్రయచ్ఛ మార్గముత్తిష్ఠ మా మత్తః ప్రాప్స్యసే వ్యథామ్
నీవు నాకు హింస చేయాలన్నా, ఇంకేదైనా కావాలన్నా, నేను అడగను వానరా. నాకు దారి చూపు, లేవు, నీవు నన్ను ఇబ్బంది పెట్టకూడదు.
నాస్తి శక్తిర్మమోత్థాతుం జరయా క్లేశితో హ్యహమ్। యద్యవశ్యం ప్రయాతవ్యం లఙ్ఘయిత్వా ప్రయాహి మామ్
నాకు లేవడానికి శక్తి లేదు, వృద్ధాప్యంతో బలహీనుడిని. నీవు తప్పక వెళ్లాల్సి వస్తే, నన్ను దాటి వెళ్లిపో.
నిర్గుణః పరమాత్మా తు దేహం తే వ్యాప్య తిష్ఠతే। తమహం జ్ఞానవిజ్ఞేయం నావమన్యే న లఙ్ఘయే
నిర్గుణుడైన పరమాత్ముడు నీ శరీరమంతా వ్యాపించి ఉన్నాడు. ఆ పరమాత్ముని జ్ఞానంతో తెలుసుకోవాలి. నేను ఆయనను అవమానించను, దాటి వెళ్లను.
యద్యాగమైర్న విద్యాం చ తమహం భూతభావనమ్। క్రమేయం త్వాం గిరిం చైవ హనీమానివ సాగరమ్
యజ్ఞాల ద్వారా కానీ, విద్య ద్వారా కానీ, నిన్ను లేదా ఈ కొండను దాటి వెళ్లగలననుకుంటే, హనుమంతుడు సముద్రాన్ని దాటి వెళ్లినట్టు నేనూ వెళ్లేవాడిని.
క ఏష హనుమాన్నామ సాగరో యేన లఙ్ఘితః। పృచ్చామి త్వాం నరశ్రేష్ఠ కథ్యతాం యది శక్యతే
ఈ హనుమంతుడు ఎవరు? ఆయన సముద్రాన్ని ఎలా దాటారు? నరశ్రేష్ఠా! నీవు చెప్తే వినిపించు.
భ్రాతా మమ గుణశ్లాఘ్యో బుద్ధిసత్వబలాన్వితః। రామాయణేఽతివిఖ్యాతః శ్రీమాన్వానరపుఙ్గవః
అతడు నా సోదరుడు, గొప్ప గుణాలు ఉన్నవాడు, బుద్ధి, ధైర్యం, బలం కలవాడు. రామాయణంలో ప్రసిద్ధుడు, మహిమ కలిగిన వానరులలో శ్రేష్ఠుడు.
రామపత్నీకృతే యేన శతయోజనవిస్తృతః। సాగరః ప్లవగేన్ద్రేణ క్రమేణైకేన లఙ్ఘితః
రాముని భార్య కోసం వానరాధిపతి హనుమంతుడు, వంద యోజనాల వెడల్పైన సముద్రాన్ని ఒక్క దెబ్బతో దాటి వెళ్లాడు.
స మే భ్రాతా మహావీర్యస్తుల్యోఽహం తస్ తేజసా। బలే పరాక్రమే యుద్ధే శక్తోఽహం తవ నిగ్రహే
అతడు నా సోదరుడు, మహా వీరుడు. నేను ఆయన తేజస్సులో సమానుడిని. బలంలో, పరాక్రమంలో, యుద్ధంలో నిన్ను జయించగలను.
ఇమం దేశమనుప్రాప్తః కారణేనాస్మి కేనచిత్।' ఉత్తిష్ఠ దేహి మే మార్గం పశ్య మే చాద్య పౌరుషమ్। మచ్ఛాసనమకుర్వాణం త్వాం వా నేష్యే యమక్షయమ్
ఒక కారణంతో నేను ఈ చోటుకు వచ్చాను. లేవు, నాకు దారి ఇవ్వు, నేడు నా శక్తిని చూడు. నా మాట వినకపోతే నిన్ను యమలోకానికి పంపుతాను.
విజ్ఞాయ తం బలోన్మత్తం బాహువీర్యేణ దర్పితమ్। హృదయేనావహస్యైనం హనూమాన్వాక్యమబ్రవీత్
ఆయన బలంతో మత్తుగా, భుజబలంపై గర్వంతో ఉన్నాడని గుర్తించి, హనుమంతుడు మనసులో చిరునవ్వుతో ఇలా అన్నాడు.
ప్రసీద నాస్తి మే శక్తిరుత్థాతుం జరయాఽనఘ। మమానుకమ్పయా త్వేతత్పుచ్ఛముత్సార్య గమ్యతామ్
దయచూపు, వృద్ధాప్యంతో నాకు లేవడానికి శక్తి లేదు, నిష్కల్మషుడా. నాపట్ల కరుణతో నా తోకను తొలగించి వెళ్లిపో.
[ఏవముక్తే హనుమతా హీనవీర్యపరాక్రమమ్। మనసాఽచినతయద్భీమః స్వబాహుబలదర్పితః
హనుమంతుడు ఇలా చెప్పగానే, భీముడు తన బలంపై గర్వంతో, వానరుడు బలహీనుడని మనసులో తలంచాడు.
పుచ్ఛే ప్రగృహ్య తరసా హీనవీర్యపరాక్రమమ్। సాలోక్యమన్తకస్యైనం నయామ్యద్యేహ వానరమ్ ।।]
భీముడు ఆ వానరుని బలహీనుడని భావించి, తోకను బలంగా పట్టుకుని, ఈ రోజు వానరుణ్ని యమలోకానికి తీసుకెళ్తానని అనుకున్నాడు.
సావజ్ఞమథ వామేన స్మయఞ్జగ్రాహ పాణినా। న చాశకచ్చాలయితుం భీమః పుచ్ఛం మహాకపేః
తర్వాత, ఎడమ చేతితో, తక్కువగా చూసే చిరునవ్వుతో, భీముడు తోకను పట్టుకున్నాడు. కానీ మహాకపికి చెందిన ఆ తోకను కదిలించలేకపోయాడు.
ఉచ్చిక్షేప పునర్దోర్భ్యామిన్ద్రాయుధమివోచ్ఛ్రితమ్। నోద్ధర్తుమశకద్భీమో దోర్భ్యామపి మహాబలః
తర్వాత రెండు చేతులతో, ఇంద్రాయుధాన్ని ఎత్తినట్టు, మళ్లీ లేపడానికి ప్రయత్నించాడు. అయినా, మహాబలుడు అయినా భీముడు ఆ తోకను ఎత్తలేకపోయాడు.
ఉత్క్షిప్తభ్రూర్వివృత్తాక్షః సంహతభ్రకుటీముఖః। స్విన్నగాత్రోఽభవద్భీమో న చోద్ధర్తుంశశాక తమ్
కోపంతో కనుబొమ్మలు పైకి లేపి, కళ్లను పెద్దవిగా చేసి, ముఖాన్ని ముడుచుకుని, భీముడు చెమటతో తడిగా మారాడు. అయినా ఆ తోకను ఎత్తలేకపోయాడు.