రబ్రాహ్మణానాం కిలార్థాయ నను త్వం తప్తవాంస్తపః। ద్విజానామనధీతా వై వేదాః సంప్రతిభాన్త్వితి
"బ్రాహ్మణుల కోసం నీవు తపస్సు చేసావు కదా? ఇప్పుడు చదవని ద్విజులకు కూడా వేదాలు ప్రకాశిస్తున్నట్టు కనిపిస్తున్నాయి."
తథా కల్యాణశీలస్త్వం బ్రాహ్మణేషుమహాత్మసు। అనాగాః సర్వభూతేషు కర్కశత్వముపేయివాన్
"నీవు మహాత్ములైన బ్రాహ్మణులలో మంచి స్వభావం కలవాడివి, అన్ని జీవుల పట్ల నిష్పాపుడివి, అయినా హఠాత్తుగా కఠినత్వాన్ని స్వీకరించావు."
ప్రతిషిద్ధో మయా తాత రైభ్యావసథదర్శనాత్। గతవానేవ తం క్షుద్రం కాలాన్తకయమోపమమ్
"తండ్రిగా నేను నిన్ను రైభ్యుని ఇంటికి పోవద్దని నిషేధించాను. అయినా నీవు ఆ దుష్టుని దగ్గరకు, మరణాన్ని కోరుకున్నట్టు వెళ్ళిపోయావు."
యః స జానన్మహాతేజా వృద్ధస్యైకం మమాత్మజమ్। గతవానేవ కోపస్య వశం పరమదుర్మతిః
"ఆ వృద్ధుడు, మహాతేజస్సుతో కూడిన వాడు, నా ఏకైక కుమారుడిని తెలిసినప్పటికీ, కోపానికి లోనై, అత్యంత దుర్మార్గుడై, అక్కడికి వెళ్ళాడు."
పుత్రశోకమనుప్రాప్త ఏష రైభ్యస్య కర్మణా। త్యక్ష్యామి త్వామృతేపుత్ర ప్రాణానిష్టతమాన్భువి
"రైభ్యుని చర్య వల్ల నేను కుమారుని శోకంతో బాధపడుతున్నాను. నా ప్రాణాలను, ఈ భూమిపై నాకు అత్యంత ప్రియమైన వాటిని, కుమారుడిని కోల్పోయినవాడిగా విడిచిపెడతాను."
యథాఽహం పుత్రశోకేన దేహం త్యక్ష్యామి కిల్విషీ। తథా జ్యేష్ఠః సుతో రైభ్యం హింస్యాచ్ఛీఘ్రమనాగసమ్
"నేను కుమారుని శోకంతో పాపిగా నా శరీరాన్ని విడిచిపెడతాను. అలాగే రైభ్యుని పెద్ద కుమారుడు కూడా, నిర్దోషుడైనా, త్వరగా అతనికి హాని కలిగించాలి."
సుఖినో వై నరా యేషాం జాయా పుత్రో న విద్యతే। యే పుత్రశోకమప్రాప్య విచరన్తి యథాసుఖమ్
ఎవరికి భార్యా లేకుండా, కుమారుడు లేకుండా ఉంటారో వారు నిజంగా సుఖంగా ఉంటారు. వారు కుమారుని వేదన లేకుండా, ఇష్టానుసారం సంచరిస్తారు.
యే తు పుత్రకృతాచ్ఛోకాద్భృశం వ్యాకులచేతసః। శపన్తీష్టాన్సఖీనార్తాస్తేభ్యః పాపతరో ను కః
కానీ కుమారుని వల్ల కలిగిన దుఃఖంతో హృదయం బాగా కలవరపడినవారు, బాధతో తమ మిత్రులను శపించే వారు — వారికంటే పాపులు మరెవరు ఉంటారు?
పరాసుశ్చ సుతో దృష్టః శప్తశ్చైష్టః సఖా మయా। ఈదృశీమాపదం కోత్ర ద్వితీయోఽనువిష్యతి
నేను నా కుమారుణ్ని పరాయివారి ఇంట్లో చూశాను, నా మిత్రుణ్ని శపించాను; ఇలాంటి దురదృష్టాన్ని మరొకరు ఎవరైనా అనుభవించగలరా?
విలప్యైవం బహువిధం భరద్వాజోఽదహత్సుతమ్। సుసమిద్ధం తతః పశ్చాత్ప్రవివేశ హుతాశనమ్
ఇలా అనేక విధాలుగా విలపిస్తూ, భరద్వాజుడు తన కుమారుణ్ని దహించాడు. ఆ తరువాత అగ్ని బాగా మండినప్పుడు, తానే ఆ హోమాగ్నిలో ప్రవేశించాడు.
ఏతస్మిన్నేవ కాలే తు బృహద్ద్యుమ్నో మహీపతిః। సత్రం తేనే మహాభాగో రైభ్యయాజ్యః ప్రతాపవాన్
అదే సమయంలో, మహా ప్రతాపశాలి అయిన బృహద్ద్యుమ్నుడు అనే రాజు, రైభ్యుడు యజ్ఞాచార్యుడిగా ఉన్న యజ్ఞాన్ని నిర్వహించాడు.
తేన రైభ్యస్య వై పుత్రావర్వావసుపరాసూ। వృతౌ సహాయౌ సత్రార్థం బృహద్ద్యుమ్నేన ధీమతా
ఆ యజ్ఞం కోసం రైభ్యుని కుమారులు అర్వావసు, పరావసు ఇద్దరూ బృహద్ద్యుమ్నునికి సహాయంగా ఉన్నారు.
తత్ర తౌ సమనుజ్ఞాతౌ పిత్రా కౌన్తేయ జగ్మతుః। ఆశ్రమే త్వభవద్రైభ్యో భార్యా చైవ పరావసోః
ఆ సమయంలో, తండ్రి అనుమతితో ఆ ఇద్దరు కుమారులు అక్కడికి వెళ్లారు, కౌంతేయా. రైభ్యుని భార్య, పరావసుని భార్య ఆశ్రమంలోనే ఉన్నారు.
అథావలోకకోఽగచ్ఛద్గృహానకః పరావసుః। కృష్ణాజినేన సంవీతం దదర్శ పితరం వనే
అప్పుడు పరావసు ఇంటికి వెళ్లాడు. అరణ్యంలో, నల్ల మృగచర్మంతో కప్పబడిన తన తండ్రిని చూశాడు.
జఘన్యరాత్రే నిద్రాన్ధః సావశేషే తమస్యాపి। చరన్తం గహనేఽరణ్యే మేనే స పితరం మృగమ్
అతి అంధకారమైన రాత్రిలో, నిద్రతో కన్నులు మూసుకుపోయి, ఇంకా మిగిలిన చీకటిలో, తన తండ్రిని అడవి లోతుల్లో తిరుగుతున్న మృగంగా భావించాడు.
మృగం తు మన్యమానేన పితా వై తేన హింసితః। అకామయానేన తదా శరీరత్రాణమిచ్ఛతా
మృగమని అనుకుని, పరావసు తన తండ్రిని అనుకోకుండా హింసించాడు; తన శరీరాన్ని రక్షించుకోవాలనే ఉద్దేశంతో అలా చేశాడు.
తస్య స ప్రేతకార్యాణి కృత్వా సర్వాణి భారత। పునరాగమ్య తత్సత్రమబ్రవీద్ధాతరం వచః
అతని అంత్యక్రియలు అన్నీ చేసి, పరావసు మళ్లీ యజ్ఞస్థలికి వచ్చి తన తండ్రితో మాట్లాడాడు, ఓ భారతా.
ఇదం కర్మ న శక్తస్త్వం వోఢుమేకః కథంచన। మయా చ హింసితస్తాతో మన్యమానేన వై మృగమ్
ఈ పని నువ్వు ఒంటరిగా చేయడం అసాధ్యం, తండ్రి. నేను మృగమని అనుకుని నిన్ను హింసించాను.
సోఽస్మదర్థే వ్రతం తాత చర త్వం బ్రహ్మఘాతినామ్। సమర్థో హ్యహమేకాకీ కర్మ కర్తుమిదం మునే
మన కోసం, తండ్రి, నీవు బ్రాహ్మణ హంతకులకు చేసే వ్రతాన్ని ఆచరించు. ఈ యజ్ఞాన్ని నేను ఒంటరిగా చేయగలను, ఓ మునివరా.
కరోతు వై భవాన్సత్రం బృహద్ద్యుమ్నస్య ధీమతః। బ్రహ్మహత్యాం చరిష్యేఽహం త్వదర్థం నియతేన్ద్రియః
బృహద్ద్యుమ్నుని యజ్ఞాన్ని నీవు నిర్వహించు. నీ కోసం నేను బ్రాహ్మణ హత్య పాపానికి ప్రతికారం చేసే తపస్సు ఆచరిస్తాను.
స తస్యబ్రహ్మహత్యాయాః పారం గత్వా యుధిష్ఠిర। అర్వావసుస్తదా సత్రమాజగామ పునర్మునిః
బ్రాహ్మణ హత్య పాపాన్ని దాటి, అర్వావసు మళ్లీ మునిగా యజ్ఞస్థలికి వచ్చాడు, ఓ యుధిష్ఠిరా.
తతః పరావసుర్దృష్ట్వా భ్రాతరం సముపస్థితమ్। బృహద్ద్యుమ్నమువాచేదం వచనం హర్షగద్గదమ్
తమ్ముడు వచ్చినదాన్ని చూసి, పరావసు ఆనందంతో ఉల్లాసంగా బృహద్ద్యుమ్నునికి ఇలా అన్నాడు.
ఏష తే బ్రహ్మహా యజ్ఞం మా ద్రష్టుం ప్రవిశేదితి। బ్రహ్మహా ప్రేక్షితేనాపి పీడయేత్త్వామసంశయమ్
ఇతడు బ్రాహ్మణ హంతకుడు; నీ యజ్ఞాన్ని చూడటానికి లోపలికి రాకూడదు. బ్రాహ్మణ హంతకుడి చూపు పడినా నీవు బాధపడతావు.
తచ్ఛ్రుత్వైవ తదా రాజా ప్రేష్యానాహ స విట్పతే। ప్రేష్యైరుత్సార్యమాణస్తు రాజన్నర్వావసుస్తదా। న మయా బ్రహ్మహత్యేయం కృతేత్యాహ పునఃపునః
ఇది విని, రాజు వెంటనే సేవకులకు ఆజ్ఞాపించాడు. అర్వావసును అక్కడి నుండి పంపించేటప్పుడు, అతడు పదే పదే 'నేను బ్రాహ్మణ హత్య చేయలేదు' అని చెప్పాడు.
ఉచ్యమానోఽసకృత్ప్రేష్యైర్బ్రహ్మహా ఇతి భారత। నైవస్మ ప్రతిజానామి బ్ర్హమహత్యాం స్వయంకృతామ్। మమ భ్రాత్రా కృతమిదం మయా స పరిమోక్షితః
భారతా, నేను బ్రాహ్మణ హంతకుడినని ఆ సేవకులు పదే పదే నన్ను పిలిచినా, నేను స్వయంగా బ్రాహ్మణ హత్య చేశానని ఒప్పుకోను. ఇది నా అన్నయ్య చేసిన పని, అతన్ని నేను ఇప్పుడు విమోచించాను.
స తథా ప్రవదన్క్రోధాత్తైశ్చ ప్రేష్యైః ప్రభాషితః। తూష్ణీం జగామ బ్రహ్మర్షిర్వనమేవ మహాతపాః
అలా కోపంతో ఆ సేవకులు మాట్లాడినప్పుడు, ఆ మహాతపస్వి బ్రహ్మర్షి మౌనంగా అరణ్యంలోకి వెళ్లిపోయాడు.
ఉగ్రం తపః సమాస్థాయ దివాకరమథాశ్రితః। రహస్యవేదం కృతవాన్సూర్యస్య ద్విజసత్తమః
తీవ్రమైన తపస్సు ఆచరించి, సూర్యుని ఆశ్రయించి, ఆ ఉత్తమ ద్విజుడు రహస్యమైన విద్యను సంపాదించాడు.
మూర్తిమాంస్తం దదర్శాథ స్వయమగ్రభుగవ్యయః
అప్పుడు, అక్షయుడైన, మొదట హవిస్సు స్వీకరించే దేవుడు స్వయంగా అతని ముందుకు ప్రత్యక్షమయ్యాడు.
ప్రీతాస్తస్యాభవన్దేవాః కర్మణాఽర్వావసోర్నృప। తం తే ప్రవరయామాసుర్నిరాసుశ్చ పరావసుమ్
రాజా, అతని కార్యానికి దేవతలు సంతోషించి, అతనికి వరాలు ఇచ్చి, పరావసును మళ్లీ బ్రతికించారు.
తతో దేవా వరం తస్మై దదురగ్నిపురోగమాః
ఆ తర్వాత అగ్ని ముందుండి దేవతలు అతనికి వరాన్ని ప్రసాదించారు.