క్రోశయోజనమాత్రా హి గోకర్ణస్య ప్రమాణతః। పతన్త్యజస్రం వేగేన వహ్నావగ్నిమతాం వర
గోకర్ణం పొడవు ఒక క్రోశం. వారు ఎడతెరిపిలేకుండా వేగంగా అగ్నిలో పడిపోతున్నారు, అగ్నిశక్తులలో ఉత్తముడా!
ఏవం శతసహస్రాణి ప్రయుతాన్యర్బుదాని చ। అవశాని వినష్టాని పన్నగానాం తు తత్ర వై
అక్కడ లక్షలాది, కోటిన్నర, కోట్లాది పాములు, ఏమీ చేయలేక, బలహీనంగా నాశనం అయ్యాయి.
తురగా ఇవ తత్రాన్యే హస్తిహస్తా ఇవాపరే। మత్తా ఇవ చ మాతఙ్గా మహాకాయా మహాబలాః
కొంతమంది గుర్రాల్లా, మరికొందరు ఏనుగుల్లా ఉన్నారు; మత్తులో ఉన్న పెద్ద ఏనుగుల్లా, విపరీతమైన శరీరాలు, అపారమైన బలంతో ఉన్నారు.
ఉచ్చావచాశ్చ బహవో నానావర్ణా విషోల్బణాః। ఘోరాశ్చ పరిఘప్రఖ్యా దన్దశూకా మహాబలాః। ప్రపేతురగ్నావురగా మాతృవాగ్దణ్డపీడితాః
ఎక్కువ మంది పొడవుగా, కొంతమంది తక్కువగా, వేర్వేరు రంగులతో, విషంతో నిండినవారు; భయంకరంగా, ఇనుప దండాల్లా, మహాబలంతో ఉన్న పాములు, తల్లిదండ్రుల మాటలు, దండ శిక్ష వల్ల అగ్నిలో పడిపోయారు.
సర్పసత్రే తదా రాజ్ఞః పాణ్డవేయస్య ధీమతః। జనమేజయస్య కే త్వాసన్నృత్విజః పరమర్షయః
పాండవుని కుమారుడు, జ్ఞానవంతుడు అయిన జనమేజయుని సర్పయాగంలో, ఆ సమయంలో ఎవరు ఋత్వికులు, మహర్షులారా?
కే సదస్యా బభూవుశ్చ సర్పసత్రే సుదారుణే। విషాదజననేఽత్యర్థం పన్నగానాం మహాభయ
ఆ భయంకరమైన సర్పయాగంలో, విషం పుట్టించి, పాములకు మహాభయాన్ని కలిగించిన ఆ సభలో ఎవరు సభ్యులుగా ఉన్నారు?
సర్వం విస్తరశస్తాత భవాఞ్ఛంసితుమర్హతి। సర్పసత్రవిధానజ్ఞవిజ్ఞేయాః కే చ సూతజ
తండ్రి, ఆ సర్పయాగ విధానాన్ని తెలిసిన సూతులు ఎవరో, మీరు మొత్తం వివరంగా చెప్పాలి.
హన్త తే కథయిష్యామి నామానీహ మనీషిణామ్। యే ఋత్విజః సదస్యాశ్చ తస్యాసన్నృపతేస్తదా
ఇప్పుడు ఆ రాజుకు అప్పట్లో ఋత్వికులు, సభ్యులు అయిన జ్ఞానులు ఎవరో వారి పేర్లు చెబుతాను.
తత్ర హోతా బభూవాథ బ్రాహ్మణశ్చణ్డభార్గవః। చ్యవనస్యాన్వయే ఖ్యాతో జాతో వేదవిదాం వరః
అక్కడ హోతగా చండభార్గవుడు అనే బ్రాహ్మణుడు ఉన్నాడు. ఆయన చ్యవన వంశానికి చెందినవాడు, వేదపండితులలో ప్రముఖుడు.
ఉద్గాతా బ్రాహ్మణో వృద్ధో విద్వాన్కౌత్సౌఽథ జైమినిః। బ్ర్హమాఽభవచ్ఛార్ఙ్గరవోఽథాధ్వర్యుశ్చాపి పిఙ్గలః
ఉద్గాతగా వృద్ధుడైన కౌత్సుడు, జైమినీ అనే బ్రాహ్మణులు ఉన్నారు. బ్రహ్మగా శార్ఙ్గరవుడు, అధ్వర్యువుగా పింగళుడు ఉన్నాడు.
సదస్యశ్చాభవద్వ్యాసః పుత్రశిష్యసహాయవాన్। ఉద్దాలకః ప్రమతకః శ్వేతకేతుశ్చ పిఙ్గలః
వ్యాసుడు తన కుమారులు, శిష్యులతో కలిసి సభ్యుడిగా ఉన్నాడు. ఉద్దాలకుడు, ప్రమతకుడు, శ్వేతకేతు, పింగళుడు కూడా ఉన్నారు.
అసితో దేవలశ్చైవ నారదః పర్వతస్తథా। ఆత్రేయః కుమ్డజఠరౌ ద్విజః కాలఘటస్తథా
అసితుడు, దేవలుడు, నారదుడు, పర్వతుడు, ఆత్రేయుడు, కుమ్డజఠరుడు, కాలఘటుడు అనే బ్రాహ్మణుడు కూడా ఉన్నారు.
వాత్స్యః శ్రుతశ్రవా వృద్ధో జపస్వాధ్యాయశీలవాన్। కోహలో దేవశర్మా చ మౌద్గల్యః సమసౌరభః
వాత్స్యుడు, వృద్ధుడైన శ్రుతశ్రవ, జపం, అధ్యయనం చేసే స్వభావం ఉన్నవాడు; కోహలుడు, దేవశర్మ, మౌద్గల్యుడు, సమసౌరభుడు కూడా ఉన్నారు.
ఏతే చాన్యే చ బహవో బ్రాహ్మణా వేదపారగాః। సదస్యాశ్చాభవంస్తత్ర సత్రే పారిక్షితస్య హ
వారు మాత్రమే కాదు, ఇంకా అనేకమంది వేదపండితులు కూడా అక్కడ పరిక్షిత్తు కుమారుని యాగంలో సభ్యులుగా ఉన్నారు.
జుహ్వత్స్వృత్విక్ష్వథ తదా సర్పసత్రే మహాక్రతౌ। అహయః ప్రాపతంస్తత్ర ఘోరాః ప్రాణిభయావహాః
ఆ మహాసర్పయాగంలో ఋత్వికులు హోమాలు చేస్తున్నప్పుడు, భయంకరమైన, ప్రాణులకు భయాన్ని కలిగించే పాములు అక్కడ పడిపోయాయి.
వసామేదోవహాః కుల్యా నాగానాం సంప్రవర్తితాః। వవౌ గన్ధశ్చ తుములో దహ్యతామనిశం తదా
అప్పుడు పాముల మాంసం, మజ్జతో నిండిన కాలువలు ప్రవహించాయి. పాములు రాత్రింబవళ్ళు కాలిపోతుండగా, దుర్గంధం గాలిలో వ్యాపించింది.
పతతాం చైవ నాగానాం ధిష్ఠితానాం తథామ్బరే। అశ్రూయతానిశం శబ్దః పచ్యతాం చాగ్నినా భృశమ్
ఆకాశంలో ఉన్న ఆ సర్పాలు పడిపోతుండగా, ఎడతెరిపిలేకుండా ఒక గొప్ప శబ్దం వినిపించేది. అవన్నీ భయంకరంగా అగ్నిలో కాలిపోతున్నాయి.
తక్షకస్తు స నాగేన్ద్రః పురందరనివేశనమ్। గతః శ్రుత్వైవ రాజానం దీక్షితం జనమేజయమ్
కానీ తక్షకుడు అనే నాగరాజు, రాజు జనమేజయుడు యజ్ఞానికి దీక్ష చేశాడని విని, ఇంద్రుని నివాసానికి వెళ్లిపోయాడు.
తతః సర్వం యథావృత్తమాఖ్యాయ భుజగోత్తమః। అగచ్ఛచ్ఛరణం భీత ఆగస్కృత్వా పురందరమ్
అప్పుడతడు, జరిగిన సంగతులన్నీ చెప్పి, భయంతో, తప్పు చేసినవాడిగా, ఇంద్రుని ఆశ్రయించాడు.
తమిన్ద్రః ప్రాహ సుప్రీతో న తవాస్తీహ తక్షక। భయం నాగేన్ద్ర తస్మాద్వై సర్పసత్రాత్కదాచన
ఇంద్రుడు ఆనందంగా తక్షకునితో ఇలా అన్నాడు: 'ఇక్కడ నీకు ఎప్పుడూ ఎలాంటి భయం లేదు, ఓ నాగరాజా! ఆ సర్పసత్రం వల్ల నీకు భయం ఉండదు.'
ప్రసాదితో మయా పూర్వం తవార్థాయ పితామహః। తస్మాత్తవ భయం నాస్తి వ్యేతు తేనసో జ్వరః
'నిన్ను కాపాడాలని నేను మునిపితామహుణ్ణి ముందే ప్రసన్నం చేసుకున్నాను. అందువల్ల నీకు భయం లేదు. నీ మనసులోని ఆ కలవరాన్ని విడిచిపెట్టు.'
ఏవమాశ్వాసితస్తేన తతః స భుజగోత్తమః। ఉవాస భవనే తస్మిఞ్శక్రస్య ముదితః సుఖీ
ఇలా ఇంద్రుడు ధైర్యం చెప్పిన తరువాత, ఆ ఉత్తమ సర్పుడు ఆనందంగా, సంతోషంగా ఇంద్రుని ఇంట్లో ఉండిపోయాడు.
అజస్రం నిపతత్స్వగ్నౌ నాగేషు భృశదుఃఖితః। అల్పశేషపరీవారో వాసుకిః పర్యతప్యత
అయితే, సర్పాలు ఎడతెరిపిలేకుండా అగ్నిలో పడిపోతుండగా, కొంతమంది మాత్రమే తనతో ఉన్న వాసుకి ఎంతో బాధపడ్డాడు.
కశ్మలం చావిశద్ధోరం వాసుకిం పన్నగోత్తమమ్। స ఘూర్ణమానహృదయో భగినీమిదమబ్రవీత్
ఆ సమయంలో, భయంకరమైన నిరాశ వాసుకిని పట్టుకుంది. హృదయం తడబడుతూ, తన సోదరికి ఇలా అన్నాడు.
దహ్యన్తేఽఙ్గాని మే భద్రే న దిశః ప్రతిభాన్తి మామ్। సీదామీవ చ సంమోహాద్ధూర్ణతీవ చ మే మనః
'సోదరి! నా అవయవాలు కాలిపోతున్నట్టు అనిపిస్తోంది. దిక్కులు కనబడడం లేదు. మూర్ఛతో మునిగిపోతున్నట్టు ఉంది, మనసు తడబడిపోతోంది.'
దృష్టిర్భ్రామ్యతి మేఽతీవ హృదయం దీర్యతీవ చ। పతిష్యామ్యవశోఽద్యాహం తస్మిన్దీప్తే విభావసౌ
'నా చూపు బాగా తిరుగుతోంది, హృదయం చీలిపోతున్నట్టు ఉంది. నేడు నేను లాథ్యంగా ఆ మండుతున్న అగ్నిలో పడిపోతాను.'
పారిక్షితస్య యజ్ఞోఽసౌ వర్తతేఽస్మజ్జిఘాంసయా। వ్యక్తం మయాఽభిగన్తవ్యం ప్రేతరాజనివేశనమ్
'పరిక్షిత్తు కుమారుని యజ్ఞం మన నాశనం కోసం జరుగుతోంది. నాకు స్పష్టంగా తెలుస్తోంది, నేను యమపురికి వెళ్లాల్సిందే.'
అయం స కాలః సంప్రాప్తో యదర్థమసి మే స్వసః। జరత్కరౌ(పురా)మయాదత్తాత్రాయస్వాస్మాన్సబాన్ధవాన్
'సోదరి! నేను నిన్ను జరత్కారునికి ఇచ్చిన కారణం కోసం ఇప్పుడు సమయం వచ్చింది. నన్ను, నా బంధువులను కాపాడాలి.'
ఆస్తీకః కిల యజ్ఞం తం వర్తన్తం భుజగోత్తమే। ప్రతిషేత్స్యతి మాం పూర్వం స్వయమాహ పితామహః
'ఆస్తికుడు ఆ యజ్ఞాన్ని ఆపుతాడని అంటున్నారు. మునిపితామహుడు ఇదే విషయాన్ని నాకు ముందే చెప్పారు.'
తద్వత్సే బ్రూహి వత్సం స్వం కుమారం వృద్ధసంమతమ్। మమాద్య త్వం సభృత్యస్య మోక్షార్థం వేదవిత్తమమ్
'కాబట్టి, సోదరి! వేదాలు తెలిసిన నీ కుమారుడు, పెద్దలందరికీ ప్రీతిపాత్రుడైన ఆస్తికుడిని పిలిచి, నన్ను, నా కుటుంబాన్ని రక్షించమని చెప్పు.'