ఏతత్సర్వం యథావృత్తం శ్రోతుమిచ్ఛామి తత్త్వతః। కర్మభిర్దేవకల్పానాం కీర్త్యమానైర్భృశం రమే
ఈ సంగతులన్నీ నిజంగా ఎలా జరిగాయో నేను వినాలని కోరుకుంటున్నాను. దేవతలతో సమానమైన వారి కథలు వినడంలో నాకు ఎంతో ఆనందం కలుగుతుంది.
భరద్వాజశ్చ రైభ్యశ్చ సఖాయౌ సంబభూవతుః। తావూషతురిహాత్యన్తం ప్రీయమాణౌ వనాన్తరే
భారద్వాజుడు, రైభ్యుడు ఇద్దరూ మంచి మిత్రులయ్యారు. వారు ఇద్దరూ ఈ అడవిలో ఎంతో సంతోషంగా కలిసి నివసించారు.
రైభ్యస్య తు సుతావాస్తామర్వావసుపరావసూ। ఆసీద్యవక్రీః పుత్రస్తు భరద్వాజస్య భారత
రైభ్యుడికి ఇద్దరు కుమారులు — అర్వావా, పరావసు. భారద్వాజునికి యవక్రీతుడు అనే కుమారుడు ఉండేవాడు, ఓ భారత వంశజా.
రైభ్యో విద్వాన్సహాపత్యస్తపస్వీ చేతరోఽభవత్। తయోశ్చాప్యతులా ప్రీతిరభవద్భరతర్షభ
రైభ్యుని కుమారుల్లో అర్వావా విద్యావంతుడు, తపస్సులో నిపుణుడు. వారిద్దరి మధ్య అపూర్వమైన అనురాగం ఉండేది, ఓ భారత శ్రేష్ఠా.
యవక్రీః పితరం దృష్ట్వా తపస్వినమసత్కృతమ్। దృష్ట్వా చ సత్కృతం విప్రై రైభ్యం పుత్రైః సహానఘః
యవక్రీతుడు తన తపస్సు చేసే తండ్రి గౌరవం పొందకపోవడాన్ని చూసి, బ్రాహ్మణులు రైభ్యుని కుమారులతో గౌరవించడాన్ని చూసి, ఓ పాపరహితుడా,
పర్యతప్యత తేజస్వీ మన్యునాఽభిపరిప్లుతః। తపస్తేపే తతో ఘోరం వేదజ్ఞానాయ పాణ్డవ
అతడు కోపంతో బాధపడి, మనసు మంటపడి, వేదజ్ఞానం కోసం ఘోరమైన తపస్సు చేయడం ప్రారంభించాడు, ఓ పాండవా.
సుసమిద్ధే మహత్యగ్నౌ శరీరముపతాపయన్। జనయామాస సంతాపమిన్ద్రస్య సుమహాతపాః
పెద్ద అగ్నిని వెలిగించి, తన శరీరాన్ని వేధిస్తూ, యవక్రీతుడు తన ఘోర తపస్సుతో ఇంద్రుడికే బాధ కలిగించాడు.
తత ఇన్ద్రో యవక్రీతముపగమ్య యుధిష్ఠిర। అబ్రవీత్కస్య హేతోస్త్వమాస్థితస్తప ఉత్తమమ్
అప్పుడు ఇంద్రుడు యవక్రీతుని దగ్గరకు వచ్చి, 'ఈ గొప్ప తపస్సు ఎందుకు చేస్తున్నావు?' అని అడిగాడు, ఓ యుధిష్ఠిరా.
ద్విజానామనధీతా వై వేదాః సురగణార్చిత। ప్రతిభాన్త్వితి తప్యేహమిదం పరమకం తపః
'దేవతలు పూజించే వేదాలు, చదవని బ్రాహ్మణులకు కనిపించవు. అందుకే నేను ఈ పరమ తపస్సు చేస్తున్నాను.'
స్వాధ్యాయార్థం సమారమ్భో మమాయం పాకశాసన। తపసా జ్ఞాతుమిచ్ఛామి సర్వజ్ఞానాని కౌశిక
'ఈ కష్టం నేను స్వాధ్యాయానికి చేస్తున్నాను, ఓ వజ్రాయుధా. తపస్సుతో అన్ని జ్ఞానాలు తెలుసుకోవాలని కోరుకుంటున్నాను, ఓ కౌశికా.'
కాలేన మహతా వేదాః శక్యా గురుముఖాద్విభో। ప్రాప్తుం తస్మాదయం యత్నః పరమో మే సమాస్థితః
'వేదాలు గురువు ద్వారా, చాలా కాలం తర్వాత మాత్రమే పొందగలుగుతారు, ఓ మహాబలుడా. అందుకే నేను ఈ గొప్ప ప్రయత్నం చేస్తున్నాను.'
అమార్గ ఏష విప్రర్షే యేన త్వం యాతుమిచ్ఛసి। కిం విఘాతేన తే విప్ర గచ్ఛాధీహి గురోర్ముఖాత్
'ఓ బ్రాహ్మణ శ్రేష్ఠా, నీవు వెళ్ళాలనుకుంటున్న ఈ మార్గం సరైనది కాదు. ఎందుకు వృథాగా ఇబ్బంది పడుతున్నావు? గురువు దగ్గర చదువు.'
ఏవముక్త్వా గతః శక్రో యవక్రీరపి భారత। భూయ ఏవాకరోద్యత్నం తపస్యమితవిక్రమః
ఇలా చెప్పి శక్రుడు వెళ్లిపోయాడు. కానీ యవక్రీతుడు తన సంకల్పంలో నిలబడిపోయి, మరల తపస్సులో మునిగిపోయాడు.
ఘోరేణ తపసా రాజంస్తప్యమానో మహత్తపః। సంతాపయామాస భృశం దేవేన్ద్రమితి నః శ్రుతమ్
ఘోరమైన తపస్సు చేస్తూ, ఆ మహాతపస్వి ఇంద్రుణ్ణి కూడా చాలా బాధపెట్టాడు, ఓ రాజా — మనం వినినట్లు.
తం తథా తప్యమానం తు తపస్తీవ్రం మహామునిమ్। ఉపేత్య బలభిద్దేవో వారయామాస వై పునః
ఆ మహర్షి తీవ్రమైన తపస్సులో లీనమై ఉన్నప్పుడు, బలాన్ని ఛేదించే దేవుడు మళ్లీ వచ్చి అతన్ని ఆపేందుకు ప్రయత్నించాడు.
అశక్యోఽర్థః సమారబ్ధో నైతద్బుద్ధికృతం తవ। ప్రతిభాస్యన్తి వై వేదాస్తవ చైవ పితుశ్చ తే
నీవు సాధ్యం కాని పనిని ప్రారంభించావు; ఇది నీ సరిగ్గా ఆలోచించి చేసిన పని కాదు. వేదాలు నీకూ, నీ తండ్రికీ తప్పక ప్రత్యక్షమవుతాయి.
న చైతదేవం క్రియతే దేవరాజసమీప్సితమ్। మహతా నియమేనాహం తప్స్యే ఘోరతరం తపః
దేవేంద్రుడు కోరినది ఇలా జరగకపోతే, నేను ఇంకా కఠినమైన నియమంతో మరింత ఘోరమైన తపస్సు చేస్తాను.
సమిద్ధేఽగ్నావుపకృత్యాఙ్గమఙ్గం హోష్యామి వా మఘవంస్తన్నిబోధ। యద్యేతదేవం న కరోషి కామం మమేప్సితం దేవరాజేహ సర్వమ్
మగవంతుడా! అగ్ని మండుతున్నప్పుడు నేను నా అవయవాలను ఒక్కొక్కటిగా హోమం చేస్తాను — ఇది తెలుసుకో. దేవేంద్రుడా! నీవు నా కోరికను ఇక్కడ నెరవేర్చకపోతే, నేను ఇదే చేస్తాను.
నిశ్చయం తమభిజ్ఞాయ మునేస్తస్య మహాత్మనః। ప్రతివారణహేత్వర్థం బుద్ధ్యా సంచిన్త్య బుద్ధిమాన్
ఆ మహాత్ముడైన మునికి ఉన్న దృఢనిశ్చయాన్ని గ్రహించిన ఆ జ్ఞానవంతుడు, అతన్ని ఎలా ఆపాలా అని తనలో ఆలోచించాడు.
తత ఇన్ద్రోఽకరోద్రూపం బ్రాహ్మణస్య తపస్వినః। అనేకశతవర్షస్య దుర్బలస్య సయక్ష్మణః
అప్పుడే ఇంద్రుడు వందల సంవత్సరాలు గడిచిన వృద్ధుడు, బలహీనుడు, వ్యాధిగ్రస్తుడైన బ్రాహ్మణ తపస్వి రూపాన్ని ధరించాడు.
యవక్రీతస్య యత్తీర్థముచితం శైచకర్మణి। భాగీరథ్యాం తత్ర సేతుం వాలుకాభిశ్చకార సః
యవక్రీతుని స్నానానికి అనుకూలమైన తీర్థంలో, భాగీరథి నదిపై ఇంద్రుడు ఇసుకతో ఒక వంతెన నిర్మించటం ప్రారంభించాడు.
యదాఽస్య వదతో వాక్యం న స చక్రే ద్విజోత్తమః। వాలుకాభిస్తతః శక్రో గఙ్గాం సమభిపూరయన్
అతనితో ఎంత చెప్పినా, ఆ బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠుడు స్పందించలేదు. అప్పుడు ఇంద్రుడు గంగా నదిని ఇసుకతో నింపడం మొదలుపెట్టాడు.
వాలుకాముష్టిమనిశం భాగీరథ్యాం వ్యసర్జయత్। స్నాతుమభ్యాగతం శక్రో యవక్రీతమదర్శయత్
ఆ రాత్రి అంతా ఇంద్రుడు ఇసుక ముట్టలు భాగీరథి నదిలో వేసాడు. యవక్రీతుడు స్నానం చేయడానికి వచ్చినప్పుడు, ఇంద్రుడు తనను చూపించాడు.
తం దదర్శ యవక్రీతో యత్నవన్తం నిబన్ధనే। ప్రహసంశ్చాబ్రవీద్వాక్యమిదం స మునిపుఙ్గవః
యవక్రీతుడు అతడిని ఆ అడ్డంకిని నిర్మించడంలో శ్రమపడుతూ చూసి, నవ్వుతూ ఆ మహర్షి ఇలా అన్నాడు.
కిమిదం వర్తతే బ్రహ్మన్కించ తే హ చికీర్షితమ్। అతీవ హి మహాన్యత్నః క్రియతేఽయం నిరర్థకః
బ్రాహ్మణా! ఇది ఏమిటి? నీవు ఏం చేయాలని చూస్తున్నావు? నీవు ఎంత శ్రమిస్తున్నా, ఇది పూర్తిగా వృథా ప్రయత్నమే.
బన్ధిష్యే సేతునా గఙ్గాం సుఖః పన్థా భవిష్యతి। క్లిశ్యతే హి జనస్తాత తరమాణః పునఃపునః
నేను గంగా నదిని వంతెనతో అడ్డగిస్తాను, అప్పుడు దారి సులభంగా ఉంటుంది. ఎందుకంటే, తండ్రి, ప్రజలు మళ్లీ మళ్లీ ఈ నదిని దాటి చాలా ఇబ్బంది పడుతున్నారు.
నాయం శక్యస్త్వయా బద్ధుం మహానోఘస్తపోధన। అశక్యాద్వినివర్తస్వ శక్యమర్థం సమారభ
తపస్సు ఉన్నవాడా! ఈ గొప్ప ప్రవాహాన్ని నువ్వు అడ్డగట్టలేవు. సాధ్యం కానిది వదిలిపెట్టి, సాధ్యమైన పనిని చేయు.
యథైవ భవతా చేద తపో వేదార్థముద్యతమ్। అశక్యం తద్వదస్మాభిరయం భారః సమాహితః
నీవు వేదాల కోసం తపస్సు చేస్తున్నది ఎలా సాధ్యం కానిదో, నేను చేపట్టిన ఈ పని కూడా అలాగే సాధ్యం కాదు.
యథా తవ నిరర్థోఽయమారమ్భస్త్రిదశేశ్వర। తథా యది మమాపీదం మన్యసే పాకశాసన
దేవతల అధిపతీ! నీ ప్రయత్నం ఎలా ఫలితం లేనిదో, నా పని కూడా అలాగే అని నువ్వు భావిస్తే, పాకశాసనుడా, అదే సరే.
క్రియతాం యద్భవేచ్ఛక్యం త్వయా సురగణేశ్వర। వరాంశ్చ మే ప్రయచ్ఛాన్యాసన్యైర్విద్వాన్భవితాస్మ్యహమ్
దేవతల అధిపతీ! నీవు చేయగలిగినదాన్ని చేయు. నాకు ఇతర వరాలు దయచేయు, అప్పుడు నేనూ పండితుడవుతాను.