ఏషా మధువిలా నామ సమఙ్గా సంప్రకాశతే। ఏతత్కర్దమిలం నామ భరతస్యాభిషేచనమ్
ఈ నది మధువిలా అని పిలవబడుతుంది, సమంగ నది ప్రకాశిస్తోంది. ఇది కర్దమిలం, భరతుని అభిషేక స్థలం.
అలక్ష్మ్యా కిల సంయుక్తో వృత్రం హత్వా శచీపతిః। ఆప్లుతః సర్వపాపేభ్యః సమఙ్గాయాం వ్యముచ్యత
ఇంద్రుడు దురదృష్టంతో బాధపడుతూ, వృత్రాసురుడిని సంహరించి, సమంగ నదిలో స్నానం చేసి అన్ని పాపాల నుంచి విముక్తి పొందాడు.
ఏతద్వినశనం కుక్షౌ మైనాకస్య నరర్షభ। అదితిర్యత్రపుత్రార్థం తదన్నమపచత్పురా
నరశ్రేష్ఠా, ఇదే మైనాకుని గర్భంలో వినాశన స్థలం. ఇక్కడే ఆదితి తన కుమారుని కోసం అన్నం వండింది.
ఏనం పర్వతరాజానమారుహ్య భరతర్షభాః। అయశస్యామసంశబ్ద్యామలక్ష్మీం వ్యపనోత్స్యథ
భరత వంశజా, ఈ పర్వతరాజును ఎక్కితే, అపకీర్తి, దురదృష్టం వంటివి నశించిపోతాయి.
ఏతే కనఖలా రాజన్నృషీణాం దయితా నగాః। ఏషా ప్రకాశతే గఙ్గా యుధిష్ఠిర యశస్వినీ
రాజా, ఇవే కనఖల పర్వతాలు, ఋషులు ఎంతో ఇష్టపడే కొండలు. యుదిష్ఠిరా, ఇక్కడే ప్రసిద్ధిగాంచిన గంగా నది ప్రకాశిస్తోంది.
సనత్కుమారో భగవానత్ర సిద్ధిమగాత్పురా। ఆజమీఢావగాహ్యైనాం సర్వపాపైః ప్రమోక్ష్యసే
ఇక్కడే భగవాన్ సనత్కుమారుడు ఒకప్పుడు సిద్ధిని పొందాడు. అజమీఢా, నువ్వు ఈ నదిలో స్నానం చేస్తే అన్ని పాపాల నుంచి విముక్తి పొందుతావు.
అపాం హ్రదం చ పుణ్యాఖ్యం భృగుతున్దం చ పర్వతమ్। తూష్ణీం గఙ్గాం చ కౌన్తేయ సానుజః సముపస్పృశ
ఓ కుంతీ కుమారా, నీవు అన్నదమ్ములతో కలిసి, పవిత్రమైన ఆ సరస్సును, భృగుతుండ అనే పర్వతాన్ని, గంగా నదిని మౌనంగా చేరి, నీటిని తాకావు.
ఆశ్రమః స్థూలశిరసో రమణీయః ప్రకాశతే। అత్ర మానం చ కౌన్తేయ క్రోధం చైవ వివర్జయ
ఇక్కడ స్థూలశిరసు మహర్షి ఆశ్రమం అందంగా మెరిసిపోతోంది. ఓ కుంతీ కుమారా, ఇక్కడ అహంకారం, కోపం వదిలేయి.
ఏష రైభ్యాశ్రమః శ్రీమాన్పాణ్డవేయ ప్రకాశతే। భారద్వాజో యత్రకవిర్యవక్రీతో వ్యనశ్యత
ఇక్కడ రైభ్య మహర్షి ఆశ్రమం ఎంతో వైభవంగా కనిపిస్తోంది, ఓ పాండవా. యవక్రీతుడు మోసం చేసి, అక్కడే భారద్వాజ మహర్షి ప్రాణాలు కోల్పోయాడు.
కథం యుక్తోఽభవదృషిర్భరద్వాజః ప్రతాపవాన్। కిమర్థం చ యవక్రీతః పుత్రోఽనశ్యత వై మునేః
భారద్వాజ మహర్షి ఎలా ఇంత బాధపడిపోయాడు? యవక్రీతుడు, ఆ మహర్షి కుమారుడు, ఎందుకు నశించాడు, మహర్షీ?
ఏతత్సర్వం యథావృత్తం శ్రోతుమిచ్ఛామి తత్త్వతః। కర్మభిర్దేవకల్పానాం కీర్త్యమానైర్భృశం రమే
ఈ సంగతులన్నీ నిజంగా ఎలా జరిగాయో నేను వినాలని కోరుకుంటున్నాను. దేవతలతో సమానమైన వారి కథలు వినడంలో నాకు ఎంతో ఆనందం కలుగుతుంది.
భరద్వాజశ్చ రైభ్యశ్చ సఖాయౌ సంబభూవతుః। తావూషతురిహాత్యన్తం ప్రీయమాణౌ వనాన్తరే
భారద్వాజుడు, రైభ్యుడు ఇద్దరూ మంచి మిత్రులయ్యారు. వారు ఇద్దరూ ఈ అడవిలో ఎంతో సంతోషంగా కలిసి నివసించారు.
రైభ్యస్య తు సుతావాస్తామర్వావసుపరావసూ। ఆసీద్యవక్రీః పుత్రస్తు భరద్వాజస్య భారత
రైభ్యుడికి ఇద్దరు కుమారులు — అర్వావా, పరావసు. భారద్వాజునికి యవక్రీతుడు అనే కుమారుడు ఉండేవాడు, ఓ భారత వంశజా.
రైభ్యో విద్వాన్సహాపత్యస్తపస్వీ చేతరోఽభవత్। తయోశ్చాప్యతులా ప్రీతిరభవద్భరతర్షభ
రైభ్యుని కుమారుల్లో అర్వావా విద్యావంతుడు, తపస్సులో నిపుణుడు. వారిద్దరి మధ్య అపూర్వమైన అనురాగం ఉండేది, ఓ భారత శ్రేష్ఠా.
యవక్రీః పితరం దృష్ట్వా తపస్వినమసత్కృతమ్। దృష్ట్వా చ సత్కృతం విప్రై రైభ్యం పుత్రైః సహానఘః
యవక్రీతుడు తన తపస్సు చేసే తండ్రి గౌరవం పొందకపోవడాన్ని చూసి, బ్రాహ్మణులు రైభ్యుని కుమారులతో గౌరవించడాన్ని చూసి, ఓ పాపరహితుడా,
పర్యతప్యత తేజస్వీ మన్యునాఽభిపరిప్లుతః। తపస్తేపే తతో ఘోరం వేదజ్ఞానాయ పాణ్డవ
అతడు కోపంతో బాధపడి, మనసు మంటపడి, వేదజ్ఞానం కోసం ఘోరమైన తపస్సు చేయడం ప్రారంభించాడు, ఓ పాండవా.
సుసమిద్ధే మహత్యగ్నౌ శరీరముపతాపయన్। జనయామాస సంతాపమిన్ద్రస్య సుమహాతపాః
పెద్ద అగ్నిని వెలిగించి, తన శరీరాన్ని వేధిస్తూ, యవక్రీతుడు తన ఘోర తపస్సుతో ఇంద్రుడికే బాధ కలిగించాడు.
తత ఇన్ద్రో యవక్రీతముపగమ్య యుధిష్ఠిర। అబ్రవీత్కస్య హేతోస్త్వమాస్థితస్తప ఉత్తమమ్
అప్పుడు ఇంద్రుడు యవక్రీతుని దగ్గరకు వచ్చి, 'ఈ గొప్ప తపస్సు ఎందుకు చేస్తున్నావు?' అని అడిగాడు, ఓ యుధిష్ఠిరా.
ద్విజానామనధీతా వై వేదాః సురగణార్చిత। ప్రతిభాన్త్వితి తప్యేహమిదం పరమకం తపః
'దేవతలు పూజించే వేదాలు, చదవని బ్రాహ్మణులకు కనిపించవు. అందుకే నేను ఈ పరమ తపస్సు చేస్తున్నాను.'
స్వాధ్యాయార్థం సమారమ్భో మమాయం పాకశాసన। తపసా జ్ఞాతుమిచ్ఛామి సర్వజ్ఞానాని కౌశిక
'ఈ కష్టం నేను స్వాధ్యాయానికి చేస్తున్నాను, ఓ వజ్రాయుధా. తపస్సుతో అన్ని జ్ఞానాలు తెలుసుకోవాలని కోరుకుంటున్నాను, ఓ కౌశికా.'
కాలేన మహతా వేదాః శక్యా గురుముఖాద్విభో। ప్రాప్తుం తస్మాదయం యత్నః పరమో మే సమాస్థితః
'వేదాలు గురువు ద్వారా, చాలా కాలం తర్వాత మాత్రమే పొందగలుగుతారు, ఓ మహాబలుడా. అందుకే నేను ఈ గొప్ప ప్రయత్నం చేస్తున్నాను.'
అమార్గ ఏష విప్రర్షే యేన త్వం యాతుమిచ్ఛసి। కిం విఘాతేన తే విప్ర గచ్ఛాధీహి గురోర్ముఖాత్
'ఓ బ్రాహ్మణ శ్రేష్ఠా, నీవు వెళ్ళాలనుకుంటున్న ఈ మార్గం సరైనది కాదు. ఎందుకు వృథాగా ఇబ్బంది పడుతున్నావు? గురువు దగ్గర చదువు.'
ఏవముక్త్వా గతః శక్రో యవక్రీరపి భారత। భూయ ఏవాకరోద్యత్నం తపస్యమితవిక్రమః
ఇలా చెప్పి శక్రుడు వెళ్లిపోయాడు. కానీ యవక్రీతుడు తన సంకల్పంలో నిలబడిపోయి, మరల తపస్సులో మునిగిపోయాడు.
ఘోరేణ తపసా రాజంస్తప్యమానో మహత్తపః। సంతాపయామాస భృశం దేవేన్ద్రమితి నః శ్రుతమ్
ఘోరమైన తపస్సు చేస్తూ, ఆ మహాతపస్వి ఇంద్రుణ్ణి కూడా చాలా బాధపెట్టాడు, ఓ రాజా — మనం వినినట్లు.
తం తథా తప్యమానం తు తపస్తీవ్రం మహామునిమ్। ఉపేత్య బలభిద్దేవో వారయామాస వై పునః
ఆ మహర్షి తీవ్రమైన తపస్సులో లీనమై ఉన్నప్పుడు, బలాన్ని ఛేదించే దేవుడు మళ్లీ వచ్చి అతన్ని ఆపేందుకు ప్రయత్నించాడు.
అశక్యోఽర్థః సమారబ్ధో నైతద్బుద్ధికృతం తవ। ప్రతిభాస్యన్తి వై వేదాస్తవ చైవ పితుశ్చ తే
నీవు సాధ్యం కాని పనిని ప్రారంభించావు; ఇది నీ సరిగ్గా ఆలోచించి చేసిన పని కాదు. వేదాలు నీకూ, నీ తండ్రికీ తప్పక ప్రత్యక్షమవుతాయి.
న చైతదేవం క్రియతే దేవరాజసమీప్సితమ్। మహతా నియమేనాహం తప్స్యే ఘోరతరం తపః
దేవేంద్రుడు కోరినది ఇలా జరగకపోతే, నేను ఇంకా కఠినమైన నియమంతో మరింత ఘోరమైన తపస్సు చేస్తాను.
సమిద్ధేఽగ్నావుపకృత్యాఙ్గమఙ్గం హోష్యామి వా మఘవంస్తన్నిబోధ। యద్యేతదేవం న కరోషి కామం మమేప్సితం దేవరాజేహ సర్వమ్
మగవంతుడా! అగ్ని మండుతున్నప్పుడు నేను నా అవయవాలను ఒక్కొక్కటిగా హోమం చేస్తాను — ఇది తెలుసుకో. దేవేంద్రుడా! నీవు నా కోరికను ఇక్కడ నెరవేర్చకపోతే, నేను ఇదే చేస్తాను.
నిశ్చయం తమభిజ్ఞాయ మునేస్తస్య మహాత్మనః। ప్రతివారణహేత్వర్థం బుద్ధ్యా సంచిన్త్య బుద్ధిమాన్
ఆ మహాత్ముడైన మునికి ఉన్న దృఢనిశ్చయాన్ని గ్రహించిన ఆ జ్ఞానవంతుడు, అతన్ని ఎలా ఆపాలా అని తనలో ఆలోచించాడు.
తత ఇన్ద్రోఽకరోద్రూపం బ్రాహ్మణస్య తపస్వినః। అనేకశతవర్షస్య దుర్బలస్య సయక్ష్మణః
అప్పుడే ఇంద్రుడు వందల సంవత్సరాలు గడిచిన వృద్ధుడు, బలహీనుడు, వ్యాధిగ్రస్తుడైన బ్రాహ్మణ తపస్వి రూపాన్ని ధరించాడు.