గురులాఘవమాజ్ఞాయ ధర్మాధర్మవినిశ్చయే। యతో భూయాంస్తతో రాజన్కురు ధర్మవినిశ్చయమ్
ధర్మం, అధర్మం ఏది ఎక్కువ మంచిదో తెలుసుకుని, రాజా, ఎక్కడ ఎక్కువ పుణ్యం ఉంటుందో అక్కడే ధర్మాన్ని నిర్ణయించాలి.
బహుకల్యాణసంయుక్తం భాషసే విహగోత్తమ। సుపర్ణః పక్షిరాట్ కిం త్వం ధర్మం జ్ఞాత్వాఽభిభాషసే
నీ మాటలు ఎంతో మేలైనవి, పక్షిరాజు! సుపర్ణా, నీవు ధర్మాన్ని పూర్తిగా తెలుసుకుని ఇలా మాట్లాడుతున్నావా?
తథాహి ధర్మసంయుక్తం బహుచిత్రం చ భాషసే। న తేఽస్త్యవిదితం కించిదితి త్వాం లక్షయామ్యహమ్। శరణైషిపరిత్యాగం కథం సాధ్వితి మన్యసే
నీవు ధర్మాన్ని ఎన్నో విధాలుగా వివరించావు. నీకు తెలియని విషయం ఏదీ లేదని నేను గుర్తించాను. అలాంటప్పుడు, ఆశ్రయం కోరినవాడిని వదిలిపెట్టడం ఎలా మంచిదని భావిస్తున్నావు?
ఆహారార్థం సమారమ్భస్తవ చాయం విహంగమ। శక్యశ్చాప్యన్యథా కర్తుమాహారోఽప్యధికస్త్వయా
ఈ ప్రయత్నం నీకు ఆహారం కోసం, పక్షీ! అయినా, నీవు ఇంకే విధంగా అయినా ఎక్కువగా ఆహారం సంపాదించగలవు.
గోవృషో వా వరాహో వా మృగో వా మహిషోపి వా। త్వదర్థమద్య క్రియతాం యచ్చాన్యదిహ కాఙ్క్షసి
నేడు నీకోసం ఒక ఎద్దు, పంది, జింక లేదా మేషం ఏదైనా సిద్ధం చేయించమని చెప్పు. లేక నీకు ఇంకేం కావాలో అది కూడా చెప్పు.
న వరాహం న చోక్షాణం న మృగాన్వివిధాంస్తథా। భక్షయామి మహారాజ కిం మమాన్యేన కేచచిత్
నాకు పంది, ఎద్దు, లేదా వివిధ జింకలు తినడం అలవాటు లేదు, మహారాజా. ఇంకెవరైనా జంతువుతో నాకు పని లేదు.
యస్తు మే దైవవిహితో భక్షః క్షత్రియపుఙ్గవ। తముత్సృజ మహీపాల కపోతమిమమేవ మే
నా విధిగా నిర్ణయించబడిన ఆహారం ఏదైతే ఉందో, క్షత్రియులలో శ్రేష్ఠుడా, అదే నాకు ఇవ్వు, రాజా. ఈ పావురమే నాకు కట్టబెట్టిన ఆహారం.
శ్యేనాః కపోతాన్స్వాదన్తి శ్రుతిరేషా సనాతనీ। మా రాజన్సారమజ్ఞాత్వా కదలీస్కన్ధమాసజ
గద్దలు పావురాలను తింటాయి — ఇది ఎప్పటినుంచో వస్తున్న నిబంధన. రాజా, అసలు విషయాన్ని గ్రహించకుండా అరటి చెట్టు కాండాన్ని పట్టుకోకు.
రాష్ట్రం శివీనామృద్ధం వై శాధి పక్షిభిరర్చితః। కృత్స్నమేతన్మయా దత్తం రాజవద్విహగోత్తమ
శివుల రాజ్యం ఎంతో సంపదతో ఉంది, పక్షులందరిచే గౌరవించబడింది. ఈ రాజ్యాన్ని మొత్తం నీకే అప్పగించాను, పక్షిరాజా.
యం వా కామయసే కామం శ్యేన సర్వం దదాని తే। వినేమం పక్షిణం శ్యన శరణార్థినమాగతమ్
నీకు ఏది కావాలనిపించినా, గద్దా, నేను నీకు ఇస్తాను. కానీ ఆశ్రయం కోసం వచ్చిన ఈ పక్షిని మాత్రం ఇవ్వలేను.
యేనేమం స్థాపయేథాస్త్వం కర్మణా పక్షిసత్తమ। తదాచక్ష్వ కరిష్యామి న హి దాస్యే కపోతకమ్
ఈ పక్షిని ఎలా కాపాడుకోవచ్చో నీవు చెప్పు, పక్షులలో శ్రేష్ఠుడా. నేను అది చేస్తాను. కానీ పావురాన్ని మాత్రం ఇవ్వను.
ఉశీనర కపోతే తే యది స్నేహో నరాధిప। ఆత్మనో మాంసముత్కృత్య కపోతతులయా ధృతమ్
ఉశీనరా, నీకు ఈ పావురంపై ప్రేమ ఉంటే, రాజా, నీ శరీర మాంసాన్ని కోసి, పావురానికి సమానంగా తూకం వేయించు.
యదా సమం కపోతేన తవ మాంసం నృపోత్తమ। త్వయా ప్రదేయం తన్మహ్యం సా మే తుష్టిర్భవిష్యతి
పావురానికి సమానంగా నీ మాంసాన్ని నీవు నాకు ఇస్తే, రాజులలో శ్రేష్ఠుడా, అప్పుడే నేను సంతృప్తి చెందుతాను.
అనుగ్రహమిమం మన్యే శ్యేన యన్మాభియాచసే। తస్మాత్తేఽద్య ప్రదాస్యామి స్వమాంసం తులయా ధృతమ్
నీ కోరికను నేను దయగా భావిస్తున్నాను, గద్దా. అందుకే, నేడు నా మాంసాన్ని తూకంలో వేసి నీకు ఇస్తాను.
అథోత్కృత్య స్వమాంసం తు రాజా పరమధర్మవిత్। తులయామాస కౌన్తేయ కపోతేన సమం విభో
ఆ తరువాత, రాజు తన మాంసాన్ని కోసి, ధర్మాన్ని బాగా తెలిసినవాడిగా, పావురానికి సమానంగా తూకంలో వేసాడు, కౌంతేయా.
ధ్రియమాణః కపోతస్తు మాంసేనాత్యతిరిచ్యతే। పునశ్చోత్కృత్యమాంసాని రాజా ప్రాదాదుశీనరః
పావురాన్ని తూకంలో వేసినప్పుడు, అది మాంసాన్ని మించిపోయింది. అప్పుడు రాజు ఉశీనరుడు మరింత మాంసాన్ని కోసి పెట్టాడు.
న విద్యతే యదా మాంసం కపోతేన సమం ధృతమ్। తత ఉత్కృత్తమాంసోఽసావారురోహ స్వయం తులామ్
పావురానికి సమానంగా మాంసం లేనప్పుడు, రాజు తన మాంసాన్ని కోసుకుని తానే తూకంలో ఎక్కాడు.
ఇన్ద్రోఽహమస్మి ధర్మజ్ఞ కపోతో హవ్యవాడయమ్। జిజ్ఞాసమానౌ ధర్మ త్వాం యజ్ఞవాటముపాగతౌ
నీవు ధర్మాన్ని బాగా తెలిసినవాడవు, నేను ఇంద్రుడిని. ఈ పావురం హవ్యవాహనుడు అగ్నిదేవుడు. మేము నీ ధర్మాన్ని పరీక్షించేందుకు యజ్ఞవాటికకు వచ్చాము.
యత్తే మాంసాని గాత్రేభ్య ఉక్తృత్తాని విశాంపతే। ఏషా తే శాశ్వతీ కీర్తిర్లోకానభిభవిష్యతి
నీ శరీరం నుండి నీవు కోసిన మాంసం వల్ల నీకు ఎప్పటికీ నిలిచిపోయే పేరు లభిస్తుంది, అది అన్ని లోకాలను మించిపోతుంది.
యావల్లోకే మనుష్యాస్త్వాం కథయిష్యన్తి పార్థివ। తావత్కీర్తిశ్చ లోకాశ్చ స్థాస్యన్తి తవ శాశ్వతాః
ఈ లోకంలో ప్రజలు నిన్ను గురించి చెప్పుకునేంతవరకు, ఓ రాజా, నీ పేరు, నీ రాజ్యాలు ఎప్పటికీ నిలిచిపోతాయి.
ఇత్యుక్త్వా భూమిపతయే తస్మై దత్త్వా యథేప్సితమ్। ప్రశస్య జగ్మతూ రాజన్నిన్ద్రాగ్రీ తుష్టమానసౌ
ఇలా రాజుతో మాట్లాడి, అతనికి కావాల్సినదాన్ని ఇచ్చి, అతన్ని పొగిచి, ఇంద్రుడు, అగ్ని ఇద్దరూ సంతోషంగా వెళ్లిపోయారు.
ఉశీనరోఽపిధర్మాత్మా ధర్మేణావృత్యరోదసీ। విభ్రాజమానో వపుషాఽప్యారురోహ త్రివిష్టపమ్
ధర్మాన్ని ఆచరించే ఉశీనరుడు, తన తేజంతో ప్రకాశిస్తూ, భూమి-ఆకాశాలను ధర్మంతో కప్పి, దేవతల లోకానికి చేరాడు.
తదేతత్సదనం రాజన్రాజ్ఞస్తస్య మహాత్మనః। పశ్యస్వైతన్మయా సార్ధం పుణ్యం పాపప్రమోచనమ్
ఇదిగో, ఓ రాజా, ఆ మహాత్ముడైన రాజు నివసించిన స్థలం ఇది. నాతో కలిసి ఈ పవిత్రమైన, పాపాలను తొలగించే స్థలాన్ని చూడు.
తత్ర వై సతతం దేవా మునయశ్చ సనాతనాః। దృశ్యన్తే బ్రాహ్మణై రాజన్పుణ్యవద్భిర్మహాత్మభిః
అక్కడ ఎప్పుడూ దేవతలు, పురాతన ఋషులు, మంచి గుణాలున్న బ్రాహ్మణులు, మహాత్ములు కనిపిస్తారు, ఓ రాజా.
యః కథ్యతే మన్త్రవిదగ్ర్యబుద్ధి- రౌద్దాలకిః శ్వేతకేతుః పృథివ్యామ్। తస్యాశ్రమం పశ్యత పాణ్డవేయా సదాఫలైరుపపన్నం మహీజైః
మంత్రాలలో నిపుణుడిగా, తెలివిగా పేరుగాంచిన ఉద్దాలకుని కుమారుడు శ్వేతకేతువు అని భూమిపై ప్రసిద్ధి. పాండవులారా, ఎల్లప్పుడూ ఫలించే చెట్లతో నిండిన అతని ఆశ్రమాన్ని చూడండి.
సాక్షాదత్ర శ్వేతకేతుర్దదర్శ సరస్వతీం మానుషదేహరూపామ్। వేత్స్యామి వాణీమితి సంప్రవృత్తాం సరస్వతీం శ్వేతకేతుర్బభాషే
అక్కడే శ్వేతకేతువు స్వయంగా మానవ రూపంలో ఉన్న సరస్వతిని చూశాడు. ఆమె మాటలు ప్రారంభించగానే, శ్వేతకేతువు సరస్వతిని ఉద్దేశించి మాట్లాడాడు.
అస్మిన్యుగే బ్రహ్మకృతాం వరిష్ఠా- వాస్తాం మునీ మాతులభాగినేయౌ। అష్టావక్రశ్చైవ కహోలసూను- రౌద్దాలకిః శ్వేతకేతుః పృథివ్యామ్
ఈ యుగంలో బ్రహ్మ నుండి జన్మించిన గొప్ప ఋషులు ఇక్కడే ఉంటారు. మామ, మేనల్లుడు అయిన అష్టావక్రుడు, కహోలుని కుమారుడు, ఉద్దాలకుని కుమారుడు శ్వేతకేతువు భూమిపై ప్రసిద్ధులు.
విదేహరాజస్ సమీపతస్తౌ ఘీరావుభౌ మాతులభాగినేయౌ। ప్రవిశ్య యజ్ఞాయతనం వివాదే వన్దిం నిజగ్రాహతురప్రమేయౌ
విదేహరాజు సమీపంలో ఆ మామ-మేనల్లుడు ఇద్దరూ యజ్ఞశాలలోకి ప్రవేశించి, వాదంలో అపారమైన జ్ఞానం ఉన్న వందిని పట్టుకున్నారు.
వాదే భఙ్క్త్వా మజ్జయామాస నద్యామ్
వాదంలో అతన్ని ఓడించి, నదిలో ముంచారు.
కథంప్రభావః స బభూవ విప్ర- స్తథాభూతం యో నిజగ్రాహ వన్దిమ్। `కించాధికృత్యాథ తయోర్వివాదో విదేహరాజస్ సమీప ఆసీత్
ఆ బ్రాహ్మణుడు ఎలా అంతటి శక్తివంతుడయ్యాడు? వారు వాదించిన విషయం ఏమిటి? ఆ వాదం విదేహరాజు సమక్షంలో ఎలా జరిగింది?