ఏతత్ప్రకాశతే తీర్థం ప్రభాసం భాస్కరద్యుతే। ఇన్ద్రస్య దయితం పుణ్యం పవిత్రం పాపనాశనమ్
ఇది ప్రభాసం అనే పవిత్ర ప్రదేశం, సూర్యుని కాంతితో ప్రకాశిస్తోంది. ఇది ఇంద్రుడికి ప్రియమైనది, పవిత్రమైనది, పాపాలను నశింపజేసేది.
ఏతద్విష్ణుపదం నామ దృశ్యతే తీర్థముత్తమమ్। ఏషాం రమ్యా విపాశా చ నదీ పరమపావనీ
ఇది విష్ణుపదం అనే అత్యుత్తమ తీర్థం, ఇక్కడ కనిపిస్తుంది. ఇది అందమైన, అత్యంత పవిత్రమైన విపాశా నది.
అత్ర వై పుత్రశోకేన వసిష్ఠో భగవానృషిః। బద్ధ్వాఽత్మానం నిపతితో విపాశః పునరుత్థితః
ఇక్కడే తన కుమారుని మృతితో బాధపడిన వసిష్ఠ మహర్షి తనను తానే కట్టుకొని విపాశా నదిలో పడ్డాడు, కానీ మళ్లీ పైకి లేచాడు.
కాశ్మీరమణ్డలం చైతత్సర్వపుణ్యమరిందమ। మహర్షిభిశ్చాధ్యుషితం పశ్యేదం భ్రాతృభిః సహ
ఇది కాశ్మీరు ప్రాంతం, ఓ శత్రువులను జయించినవాడా. ఇది పూర్తిగా పవిత్రమైనది, మహర్షులు ఇక్కడ నివసించారు. నీ సోదరులతో కలిసి దీనిని చూడు.
యత్రౌత్తరాణాం సర్వేషామృషీణాం నాహుషస్య చ। అగ్నేశ్చైవాత్ర సంవాదః కాశ్యపశ్య చ భారత
ఇక్కడే ఉత్తర దిక్కున ఉన్న అన్ని ఋషులూ, నాహుషుడు, అగ్ని, కాశ్యపుడు సంభాషించారు, ఓ భారతా.
ఏతద్ద్వారం మహారాజ మానసస్య ప్రకాశతే। వర్షమస్య గిరేర్మధ్యే రామేణ శ్రీమతా కృతమ్
ఇది మానస సరస్సుకు ద్వారం, మహారాజా. ఇది ప్రకాశిస్తోంది. ఈ పర్వతాల మధ్య వర్షాకాలాన్ని శ్రీరాముడు ఏర్పాటు చేశాడు.
ఏష వాతికషణ్డో వై ప్రఖ్యాతః సత్యవిక్రమః। నాత్యవర్తత యద్ద్వారం విదేహాదుత్తరం చ యః
ఇది వాతిక వనం, నిజమైన పరాక్రమానికి ప్రసిద్ధి చెందినది. ఈ ద్వారాన్ని దాటి వెళ్ళని వాడు, విదేహ దేశం నుండి వచ్చినవాడు.
ఇదమాశ్చర్యమపరం దేశేఽస్మిన్పురుషర్షభ। క్షీణే యుగే తు కౌన్తేయ శర్వస్య సహ పార్షదైః। సహోమయా చ భవతి దర్శనం కామరూపిణః
ఈ భూమిలో ఇంకొక అద్భుతం ఉంది, ఓ పురుషోత్తమా. యుగం క్షీణిస్తున్నప్పుడు, కుంతీ కుమారుడా, శర్వుడు తన పరివారంతో, ఉమాతో కలసి, కావలసిన రూపంలో దర్శనం ఇస్తాడు.
అస్మిన్సరసి సత్రైర్వై చైత్రే మాసి పినాకినమ్। యజన్తే యాజకాః సమ్యక్ పరివారం శుభార్థినః
ఈ సరస్సులో, చైత్రమాసంలో, యజ్ఞకారులు తమ కుటుంబంతో కలిసి పినాకిని యాజ్ఞికంగా పూజిస్తారు, శుభం కోరుతూ.
అత్రోపస్పృశ్య సరసి శ్రద్దధానో జితేన్ద్రియః। క్షీణపాపః శుభాఁల్లోకాన్ప్రాప్నుతే నాత్ర సంశయః
ఇక్కడ ఈ సరస్సులో స్నానం చేసినవాడు, శ్రద్ధతో, ఇంద్రియాలను జయించినవాడు, పాపాలు తగ్గినవాడు, శుభమైన లోకాలను పొందుతాడు — ఇందులో సందేహం లేదు.
ఏష ఉజ్జానకో నామ పావకిర్యత్ర శాన్తవాన్। అరున్ధతీసహాయశ్చ వసిష్ఠో భగవానృషిః
ఇది ఉజ్జానక అనే ప్రదేశం, ఇక్కడ పవకుడు శాంతిని పొందాడు. అరుంధతితో కలిసి వసిష్ఠ మహర్షి ఇక్కడ ఉన్నాడు.
హ్రదశ్చ కుశవానేష యత్ర పద్మం కుశేశయమ్। ఆశ్రమశ్చైవ రుక్మిణ్యా యత్రాశామ్యదకోపనా
ఇది కుశవాన్ సరస్సు, ఇక్కడ కుశ గడ్డపై కమలం పెరుగుతుంది. ఇక్కడే రుక్మిణి ఆశ్రమం ఉంది, అక్కడ కోపముతో ఉన్నది శాంతిని పొందింది.
సమాధీనాం సమాసస్తు పాణ్డవేయ శ్రుతస్త్వయా। తం ద్రక్ష్యసి మహారాజ భృగుతున్దం మహాగిరిమ్
పాండవుడా, ధ్యానాల సంగ్రహాన్ని నీవు వినావు. మహారాజా, నీవు ఆ భృగుత్వ పర్వతాన్ని చూడబోతున్నావు.
వితస్తాం పశ్య రాజేన్ద్ర సర్వపాపప్రమోచనీమ్। మహర్షిభిశ్చాధ్యుషితాం శీతతోయాం సునిర్మలామ్
రాజాధిరాజా, అన్ని పాపాలను తొలగించే, మహర్షులు నివసించే, చల్లని, నిర్మలమైన నీటితో కూడిన విటస్తా నదిని చూడు.
జలాం చోపజలాం చైవ యమునామభితో నదీమ్। ఉశీనరో వై యత్రేష్ట్వా వాసవాదత్యరిచ్యత
యమునా దగ్గర నీరు, ఎండిన ఒడ్డులు కలిగిన నదిని చూడు. అక్కడ ఉశీనరుడు యజ్ఞం చేసి ఇంద్రునికంటే గొప్పవాడయ్యాడు.
తాం దేవసమితిం తస్య వాసవశ్చ విశాంపతే। అభ్యాగచ్ఛన్నృపవరం జ్ఞాతుమగ్నిశ్చ భారత
ప్రజల పాలకుడా, ఆ దేవతల సభకు వాసవుడు, అగ్ని ఇద్దరూ ఆ మహారాజును తెలుసుకోవాలని వచ్చారు.
జిజ్ఞాసమానౌ వరదౌ మహాత్మానముశీనరమ్। ఇన్ద్రః శ్యేనః కపోతోఽగ్నిర్భూత్వా యజ్ఞేఽభిజగ్మతుః
ఆ మహాత్ముడైన ఉశీనరుని పరీక్షించాలనే ఉద్దేశంతో ఇంద్రుడు గద్దగా, అగ్ని పావురంగా రూపం ధరించి యజ్ఞానికి వచ్చారు.
ఉరుం రాజ్ఞః సమాసాద్య కపోతః శ్యేనజాద్భయాత్। శరణార్థీ తదా రాజన్నిలిల్యే భయపీడితః
రాజా, గద్ద భయంతో భయపడిన పావురం, రక్షణ కోసం నీ వద్దకు వచ్చి, భయంతో అక్కడ దాగుకుంది.
ధర్మాత్మానం త్వాహురేకం సర్వే రాజన్మహీక్షితః। స వై ధర్మవిరుద్ధం త్వం కస్మాత్కర్మ చికీర్షసి
రాజా, భూమిని పాలించే అందరూ నిన్ను ధర్మాత్ముడిగా పిలుస్తారు. అలాంటప్పుడు నీవు ధర్మానికి విరుద్ధంగా ఎందుకు చేయాలనుకుంటున్నావు?
విహితం భక్షణం రాజన్పీడ్యమానస్య మే క్షుధా। మాహింసీర్ధర్మలోభేన ధర్మముత్సృజ్య మా నశః
రాజా, ఆకలితో బాధపడే వారికి భోజనం అనుమతించబడింది. ధర్మం కోసం ధర్మాన్ని వదిలిపెట్టి నశించకూడదు.
సంత్రస్తరూపస్త్రాణార్థీ త్వత్తో భీతో మహాద్విజ। మత్సకాశమనుప్రప్తః ప్రాణగృధ్నురయం ద్విజః
ఈ గొప్ప పక్షి, భయంతో, నీ దగ్గర రక్షణ కోసం, ప్రాణాల కోరికతో నా వద్దకు వచ్చాడు, ద్విజుడా.
ఏవమభ్యాగతస్యేహ కపోతస్యాభయార్థినః। అప్రదానే పరో ధర్మః కిం త్వం శ్యేనేహ పశ్యసి
ఇక్కడ భయంతో రక్షణ కోసం వచ్చిన పావురానికి ఆశ్రయం ఇవ్వకపోతే, గద్దకు నీవు ఏ ధర్మాన్ని చూస్తున్నావు?
ప్రస్పన్దమానః సంభ్రాన్తః కపోతః శ్యేన లక్ష్యతే। మత్సకాశం జీవితార్థీ తస్య త్యాగో విగర్హితః
పావురం భయంతో వణికిపోతూ, గద్ద దృష్టిలో ఉన్నాడు. అతడు ప్రాణాల కోసం నా దగ్గరికి వచ్చాడు. అతన్ని వదిలిపెట్టడం నిందించదగినది.
[యో హి కశ్చిద్ద్విజాన్హన్యాద్గాం వా లోకస్య మాతరమ్। శరణాగతం చ త్యజతే తుల్యం తేషాం హి పాతకమ్]
ఎవరైనా ద్విజుడిని లేదా లోకమాత అయిన ఆవును హతమార్చినా, లేదా ఆశ్రయం కోరినవారిని వదిలిపెట్టినా, ఆ పాపాలు సమానమే.
ఆహారత్సర్వభూతాని సంభవన్తి మహీపతే। ఆహారేణ వివర్ధన్తే తేన జీవన్తి జన్తవః
రాజా, అన్నం వల్లే అన్ని జీవులు పుడుతాయి. అన్నం వల్లే పెరుగుతారు. అన్నం వల్లే ప్రాణులు బ్రతుకుతారు.
శక్యతే దుస్త్యజేఽప్యర్థే చిరరాత్రాయ జీవితుమ్। న తు భోజనముత్సృజ్య శక్యం వర్తయితుం చిరమ్
బాధలు ఉన్నా, మనిషి ఎక్కువ కాలం బ్రతకగలడు. కానీ భోజనం లేకపోతే ఎక్కువ కాలం జీవించలేడు.
భక్ష్యాద్విలోపితస్యాద్య మమ ప్రాణా విశాంపతే। విసృజ్యకాయమేష్యన్తి పన్థానమపునర్భవమ్
రాజా, నేడు నాకు భోజనం దొరకకపోతే, నా ప్రాణాలు విడిచి, శరీరాన్ని వదిలి తిరిగి రాని మార్గంలో వెళ్లిపోతాను.
ప్రమృతే మయి ధర్మాత్మన్పుత్రదారాది నఙ్క్ష్యతి। రక్షమాణః కపోతం త్వం బహూన్ప్రాణాన్న రక్షసి
ధర్మాత్ముడా, నేను చనిపోతే నా పిల్లలు, భార్య, ఇతరులు నశించిపోతారు. నీవు పావురాన్ని కాపాడుతూ, అనేక ప్రాణాలను కాపాడటం లేదు.
బహూన్యో బాధతే ధర్మో న స ధర్మః కువర్త్మ తత్। అవిరోధీ తు యో ధర్మః స ధర్మః సత్యవిక్రమ
అనేక మందిని బాధించే ధర్మం నిజమైన ధర్మం కాదు; అది తప్పు మార్గం. ఎవరికీ హాని కలగని ధర్మమే నిజమైన ధర్మం, ఓ సత్యవంతుడా.
విరోధిషు మహీపాల నిశ్చిత్య గురులాఘవమ్। న బాధా విద్యతే యత్ర తం ధర్మం సముపాచరేత్
భూమి పాలకుడా, పరస్పర విరుద్ధమైన ధర్మాల్లో ఏది గొప్పదో, ఏది తక్కువదో బాగా ఆలోచించి, ఎవరికీ హాని లేని ధర్మాన్ని అనుసరించాలి.