తతస్తా మాతరః సర్వాః ప్రాక్రోశన్భృశదుఃఖితాః। ప్రవార్య జనతుం సహసా స శబ్దస్తుములోఽభవత్
అప్పుడు అన్ని తల్లులు తీవ్రంగా బాధపడి, జంతును చూసి గట్టిగా ఏడవడం మొదలుపెట్టారు. ఆ అరుపు పెద్దగా వినిపించింది.
తమార్తనాదం సహసా శుశ్రావ స మహీపతిః। అమాత్యపర్షదో మధ్యే ఉపవిష్టః సహర్త్విజా
ఆ అరుపు అకస్మాత్తుగా ఆ రాజు చెవిన పడింది. ఆయన మంత్రి, పురోహితులతో కలిసి కూర్చున్నప్పుడు ఆ శబ్దం వినిపించింది.
తతః ప్రస్థాపయామాస కిమేతదితి పార్థివః। తస్మై క్షత్తా యథావృత్తమాచచక్షే సుతం ప్రతి
అప్పుడు రాజు, ఏమైందో తెలుసుకోమని ఒకరిని పంపించాడు. అతని కుమారుని విషయాన్ని సహాయకుడు యథావిధిగా వివరించాడు.
త్వరమాణః స చోత్థాయ సోమకః సహ మన్త్రిభిః। ప్రవిశ్యాన్తఃపురం పుత్రమాశ్వాసయదరిందమః
ఆ వెంటనే సోమకుడు తన మంత్రులతో కలిసి లేచి, అంతఃపురంలోకి వెళ్లి, శత్రువులను జయించే తన కుమారుణ్ని ఓదార్చాడు.
సాన్త్వయిత్వా తు తం పుత్రం నిష్క్రమ్యాన్తఃపురాన్నృపః। ఋత్విజా సహితో రాజన్సహామాత్య ఉపావిశత్
తన కుమారుని ఓదార్చిన తర్వాత రాజు అంతఃపురం నుండి బయటకు వచ్చి, ఋత్విజులు మరియు మంత్రులతో కలిసి కూర్చున్నాడు.
ధిగస్త్విహైకపుత్రత్వమపుత్రత్వం వరం భవేత్। నిత్యాతురత్వాద్భూతానాం శోక ఏవైకపుత్రతా
ఒక్క కుమారుడు ఉండడం ఎంత దురదృష్టకరం! కుమారుడు లేకపోవడం మేలే. జీవులకు ఎప్పుడూ ఉండే ఆందోళన ఒక్క కుమారుని వల్లే వస్తుంది.
ఇదం భార్యాశతం బ్రహ్మన్పరీక్ష్యసదృశం ప్రభో। పుత్రార్థినా మయా వోఢం న తాసాం విద్యతే ప్రజా
బ్రాహ్మణుడా, ప్రభూ! నేను ఈ వందమంది భార్యలను పరిశీలించి, కుమారుని కోరికతో వివాహం చేసుకున్నాను. కానీ వారిలో ఎవరికీ సంతానం కలగలేదు.
ఏకః కథంచిదుత్పన్నః పుత్రో జన్తురయం మమ। యతమానాసు సర్వాసు కింను దుఃఖమతః పరమ్
వారందరిలోనూ నా ప్రయత్నాలతో ఏదో విధంగా ఈ కుమారుడు ఒక్కరే పుట్టాడు. దీని కంటే ఇంకెంత పెద్ద దుఃఖం ఉండగలదు?
వయశ్చ సమతీతం మే సభార్యస్యం ద్విజోత్తమ। ఆసాం ప్రాణాః సమాయత్తా మమ చాత్రైకపుత్రకే
ద్విజోత్తమా! నా యవ్వనం నా భార్యలతో పాటు గడిచిపోయింది. ఇప్పుడు మా అందరి ప్రాణాలు ఈ ఒక్క కుమారునిపైనే ఆధారపడి ఉన్నాయి.
స్యాత్తు కర్మ తథా యుక్తం యేన పుత్రశతం భవేత్। మహతా లఘునా వాఽపి కర్మణా దుష్కరేణ వా
ఎదైనా చిన్నదైనా, పెద్దదైనా, కష్టమైనదైనా, సులభమైనదైనా—ద్వారా వంద మంది కుమారులు కలిగే ఏదైనా కార్యం ఉందా?
అస్తి చైతాదృశం కర్మ యేన పుత్రశతం భవేత్। యది శక్నోషి తత్కర్తుమథ వక్ష్యామి సోమక
అలాంటి కార్యం ఉంది—దాని ద్వారా వంద మంది కుమారులు కలుగుతారు. నీవు చేయగలిగితే, సోమకా! నేను నీకు చెప్పుతాను.
కార్యం వా యది వాఽకార్యం యేన పుత్రశతం భవేత్। కృతమేవేతి తద్విద్ధి భగవాన్ప్రబ్రవీతు మే
ఏది చేయదగినదైనా, చేయరానిదైనా, వంద మంది కుమారులు కలిగే దేనినైనా నేను చేసినట్టే భావించు. భగవంతుడు దయచేసి నాకు చెప్పాలి.
యజస్వ జన్తునా రాజంస్త్వం మయా వితతే క్రతౌ। తతః పుత్రశతం శ్రీమద్భవిష్యత్యచిరేణ తే
రాజా! నేను ఏర్పాటు చేసే యాగంలో నీవు నీ కుమారుని బలిగా అర్పించు. అప్పుడు త్వరలోనే నీకు వంద మంది ప్రతిష్టాత్మకమైన కుమారులు కలుగుతారు.
వపార్యా హూయమానాయాం ధూమమాఘ్రాయ మాతరః। తతస్తాః సుమహావీర్యాఞ్జనయిష్యన్తి తే సుతాన్
బలి చేసిన అవయవాలను హోమం చేస్తే, ఆ పొగను తల్లులు పీల్చినప్పుడు, వారు గొప్ప శక్తితో నీకు కుమారులను ప్రసవిస్తారు.
తస్యామేవ తు తే జన్తుర్భవితా పునరాత్మజః। ఉత్తరే చాస్య సౌవర్ణం లక్ష్మ పార్శ్వే భవిష్యతి
అదే భార్యలో నీ కుమారుడు మళ్లీ పుడతాడు. అతని పక్కన బంగారు ముద్ర కనిపిస్తుంది.
బ్రహ్మన్యద్యద్యథా కార్యం తత్కురుష్వ తథాతథా। పుత్రకామతయా సర్వంకరిష్యామి వచస్తవ
బ్రాహ్మణుడు చెప్పినట్లు ఏది చేయాలో అది చేయు. కుమారుల కోరికతో నీ మాటలన్నీ నేను నెరవేర్చుతాను.
తతః స యాజయామాస సోమకం తేన జన్తునా। మాతరస్తు బలాతపుత్రమపాకార్షుః కృపాన్వితాః
అప్పుడు ఆ కుమారునితో సోమకుడికి యాగం చేయించారు. కానీ తల్లులు కరుణతో కుమారుని బలవంతంగా లాక్కున్నారు.
హా హతాః స్మేతి వాశన్త్యస్తీవ్రశోకసమాహతాః। తం మాతరః ప్త్యకర్షన్గృహీత్వా దక్షిణే కరే
'మేము నాశనమయ్యాము!' అని విలపిస్తూ, తీవ్రమైన దుఃఖంతో తల్లులు అతన్ని కుడి చేతితో పట్టుకుని లాక్కున్నారు.
సవ్యే పాణౌ గృహీత్వా తు యాజకోపి స్మ కర్షతి। కురరీణామివార్తానామపాకృష్య తు తం సుతమ్
పూజారి కూడా అతని ఎడమ చేతిని పట్టుకుని లాక్కున్నాడు. దుఃఖంతో విలపించే పక్షుల వేదనలా కుమారుని లాక్కెళ్లాడు.
విశస్య చైనం విధివద్వపామస్య జుహావ సః। వపాయాం హూయమానాయాం గన్ధమాఘ్రాయ మాతరః
ఆచారప్రకారం అతన్ని బలి చేసి, అవయవాలను హోమం చేశాడు. హోమం జరిగేటప్పుడు తల్లులు ఆ వాసనను పీల్చారు.
ఆర్తా నిపేతుః సహసా పృథివ్యాం కురునన్దన। సర్వాశ్చ గర్భానలబంస్తతస్తాః పార్థివాఙ్గనాః
ఆ బాధతో తల్లులు ఒక్కసారిగా నేలపై పడిపోయారు. ఆ రాజకులందరికీ గర్భంలో అగ్ని కలిగింది.
తతో దశసు మాసేషు సోమకస్య విశాంపతే। జజ్ఞే పుత్రశతం పూర్ణం తాసు సర్వాసు భారత
పదినెలల తర్వాత, భరత వంశీయుడా! ఆ స్త్రీలందరిలోనూ సోమకుడికి వంద మంది కుమారులు పుట్టారు.
జన్తుర్జ్యేష్ఠః సమభవజ్జనిత్ర్యామేవ పూర్వవత్। స తాసామిష్ట ఏవాసీన్న తథాఽన్యే నిజాః సుతాః
తల్లి నుండి పెద్దవాడు పుట్టాడు, మునుపటిలాగే. అతడే అందరిలో ఇష్టపడ్డవాడు, మిగతా కుమారులు అలా కాకపోయారు.
తచ్చ లక్షణమస్యాసీత్సౌవర్ణం పార్శ్వ ఉత్తరే। తస్మిన్పుత్రశతే చాగ్ర్యః స బభూవ గుణైరపి
అతని ఉత్తర వైపున బంగారు ముద్ర ఉంది. వంద మంది కుమారుల్లో అతడు గుణాలలోను అగ్రస్థానంలో నిలిచాడు.
తతః స లోకమగమత్సోమకస్య గురుః పరమ్। అన్వక్షమేవ పశ్చాత్తు సోమకోప్యగమత్పరమ్
ఆ తర్వాత సోమకుని గురువు పరలోకానికి వెళ్లాడు. వెంటనే సోమకుడూ పరమ స్థానానికి చేరాడు.
అథ తం నరకే ఘోరే పచ్యమానం దదర్శ సః। తమపృచ్ఛత్కిమర్థం త్వం నరకే పచ్యసే ద్విజ
అక్కడ అతడు తన గురువు భయంకరమైన నరకంలో బాధపడుతూ ఉన్నాడని చూశాడు. 'ఏమిటి కారణం వల్ల నీవు నరకంలో శిక్ష అనుభవిస్తున్నావు, ద్విజా?' అని అడిగాడు.
తమబ్రవీద్గురుః సోఽథ పచ్యమానోఽగ్నినా భృశమ్। త్వం మయా యాజితో రాజంస్తస్యేదం కర్మణః ఫలమ్
అప్పుడు ఆ గురువు అగ్నిలో తీవ్రమైన బాధతో ఉండగానే ఇలా అన్నాడు: 'రాజా! నువ్వు నాకు యజ్ఞం చేయించావు. అదే ఈ ఫలితం.'
ఏతచ్ఛ్రుత్వా స రాజర్షిర్ధర్మరాజమథాబ్రవీత్। అహమత్ర ప్రవేక్ష్యామి ముచ్యతాం మమ యాజకః
ఇది విని ఆ రాజర్షి ధర్మరాజుని ఇలా అడిగాడు: 'నేను ఇక్కడికి ప్రవేశిస్తాను. నా యాజకుడిని విడుదల చేయండి.'
మత్కృతే హి మహాభాగః పచ్యతే నరకాగ్నినా। `సోహమాత్మానమాధాస్యే నరకే ముచ్యతాం గురుః
నా కోసం ఈ మహాత్ముడు నరకాగ్నిలో కాలిపోతున్నాడు. అందుకే నేను నరకంలోకి వెళ్తాను. గురువు విడుదల కావాలి.
నాన్య కర్తుః ఫలం రాజన్నుపభుఙ్క్తే కదాచన। ఇమాని తవ దృశ్యన్తే ఫలాని వదతాంవర
రాజా! ఎవ్వరూ ఇతరుల కర్మ ఫలితాన్ని అనుభవించరు. ఇవన్నీ నీ స్వంత ఫలితాలే, ఉత్తమ వక్తా!