తస్యైతద్దేవయజనం స్థానమాదిత్యవర్చసః। యస్య పుణ్యతమే దేశే కురుక్షేత్రేస్య మధ్యతః
ఈ స్థలం, ఆదిత్యుడిలా ప్రకాశించే ఆ మహాత్ముని దేవయజ్ఞం జరిగిన ప్రదేశం. ఇది కురుక్షేత్ర మధ్యలోని అత్యంత పవిత్రమైన ప్రాంతం.
తథా త్వమపి రాజేన్ద్ర మాన్ధాతేవ మహీపతిః। ధర్మం కృత్వా మహీం రక్ష స్వర్గలోకం గమిష్యసి
అలాగే, రాజాధిరాజా, నువ్వు కూడా మాంధాతిలా ధర్మాన్ని పాటించి భూమిని రక్షించు. అప్పుడు నువ్వు స్వర్గలోకాన్ని పొందుతావు.
ఏతత్తే సర్వమాఖ్యాతం మాన్ధాతుశ్చరితం మహత్। జన్మ చాగ్ర్యం మహీపాల యన్మాం త్వం పరిపృచ్ఛసి
రాజా, నువ్వు అడిగినట్లు మాంధాతి మహాత్ముని గొప్ప కార్యాలు, అతని ఉత్తమ జన్మ అన్నీ నీకు వివరంగా చెప్పాను.
ఏవముక్తః స కౌన్తేయో లోమశేన మహర్షిణా। పప్రచ్ఛానన్తరం భూయః సోమకం ప్రతి భారత
అలా మహర్షి లోమశుడు చెప్పిన తర్వాత, కుంతీ కుమారుడు మరల సోమకుని గురించి అడిగాడు, ఓ భారత.
కథంవీర్యః స రాజాఽభూత్సోమకో దదతాంవరః। కర్మాణ్యస్య ప్రభావం చ శ్రోతుమిచ్ఛామి తత్త్వతః
ఆ రాజు సోమకుని వీరత్వం ఎలా ఉండేది? అతడు గొప్ప దాత. అతని కార్యాలు, శక్తి గురించి నాకు పూర్తిగా వినాలనుంది.
యుధిష్ఠిరాసీన్నృపతిః సోమకో నామ ధార్మికః। తస్య భార్యాశతం రాజన్సదృశీనామభూత్తదా
ఒకప్పుడు సోమకుడు అనే ధార్మికుడు రాజుగా ఉండేవాడు. అతనికి ఆ కాలంలో సమానమైన వంద మంది భార్యలు ఉండేవారు.
స వై యత్నేన మహతా తాసు పుత్రం మహీపతిః। కంచిన్నాసాదయామాస కాలేన మహతా హ్యపి
ఆ రాజు ఎంత ప్రయత్నించినా, ఎంతకాలమైనా, ఆ భార్యలలో ఎవరి ద్వారా అయినా కుమారుడు కలగలేదు.
కదాచిత్తస్ వృద్ధస్య యతమానస్య ధీమతః। జన్తుర్నామ సుతస్తస్య జ్యేష్ఠాయాం సమజాయత
చివరికి, వృద్ధుడైన తర్వాత, ఎంతో శ్రమపడి, అతని పెద్ద భార్యకు జంతు అనే కుమారుడు జన్మించాడు.
తం జాతం మాతరః సర్వాః పరివార్య సమాసతే। సతతం పృష్ఠతః కృత్వా కామభోగాన్విశాంపతే
ఆ బాలుడు పుట్టిన తర్వాత, అన్ని తల్లులు చుట్టూ చేరి, ఎప్పుడూ అతన్ని దగ్గరగా ఉంచి, కావాల్సిన ఆనందాలు అందించేవారు.
తతః పిపీలికా జన్తుం కదాచిదదశత్స్ఫిచి। స దష్టో హ్యరుదద్రాజంస్తేన దుఃఖేన బాలకః
ఒకసారి, జంతును ఒక పిట్టు తొడపై కొరికింది. దాంతో చిన్నవాడు బాధతో ఏడ్చాడు.
తతస్తా మాతరః సర్వాః ప్రాక్రోశన్భృశదుఃఖితాః। ప్రవార్య జనతుం సహసా స శబ్దస్తుములోఽభవత్
అప్పుడు అన్ని తల్లులు తీవ్రంగా బాధపడి, జంతును చూసి గట్టిగా ఏడవడం మొదలుపెట్టారు. ఆ అరుపు పెద్దగా వినిపించింది.
తమార్తనాదం సహసా శుశ్రావ స మహీపతిః। అమాత్యపర్షదో మధ్యే ఉపవిష్టః సహర్త్విజా
ఆ అరుపు అకస్మాత్తుగా ఆ రాజు చెవిన పడింది. ఆయన మంత్రి, పురోహితులతో కలిసి కూర్చున్నప్పుడు ఆ శబ్దం వినిపించింది.
తతః ప్రస్థాపయామాస కిమేతదితి పార్థివః। తస్మై క్షత్తా యథావృత్తమాచచక్షే సుతం ప్రతి
అప్పుడు రాజు, ఏమైందో తెలుసుకోమని ఒకరిని పంపించాడు. అతని కుమారుని విషయాన్ని సహాయకుడు యథావిధిగా వివరించాడు.
త్వరమాణః స చోత్థాయ సోమకః సహ మన్త్రిభిః। ప్రవిశ్యాన్తఃపురం పుత్రమాశ్వాసయదరిందమః
ఆ వెంటనే సోమకుడు తన మంత్రులతో కలిసి లేచి, అంతఃపురంలోకి వెళ్లి, శత్రువులను జయించే తన కుమారుణ్ని ఓదార్చాడు.
సాన్త్వయిత్వా తు తం పుత్రం నిష్క్రమ్యాన్తఃపురాన్నృపః। ఋత్విజా సహితో రాజన్సహామాత్య ఉపావిశత్
తన కుమారుని ఓదార్చిన తర్వాత రాజు అంతఃపురం నుండి బయటకు వచ్చి, ఋత్విజులు మరియు మంత్రులతో కలిసి కూర్చున్నాడు.
ధిగస్త్విహైకపుత్రత్వమపుత్రత్వం వరం భవేత్। నిత్యాతురత్వాద్భూతానాం శోక ఏవైకపుత్రతా
ఒక్క కుమారుడు ఉండడం ఎంత దురదృష్టకరం! కుమారుడు లేకపోవడం మేలే. జీవులకు ఎప్పుడూ ఉండే ఆందోళన ఒక్క కుమారుని వల్లే వస్తుంది.
ఇదం భార్యాశతం బ్రహ్మన్పరీక్ష్యసదృశం ప్రభో। పుత్రార్థినా మయా వోఢం న తాసాం విద్యతే ప్రజా
బ్రాహ్మణుడా, ప్రభూ! నేను ఈ వందమంది భార్యలను పరిశీలించి, కుమారుని కోరికతో వివాహం చేసుకున్నాను. కానీ వారిలో ఎవరికీ సంతానం కలగలేదు.
ఏకః కథంచిదుత్పన్నః పుత్రో జన్తురయం మమ। యతమానాసు సర్వాసు కింను దుఃఖమతః పరమ్
వారందరిలోనూ నా ప్రయత్నాలతో ఏదో విధంగా ఈ కుమారుడు ఒక్కరే పుట్టాడు. దీని కంటే ఇంకెంత పెద్ద దుఃఖం ఉండగలదు?
వయశ్చ సమతీతం మే సభార్యస్యం ద్విజోత్తమ। ఆసాం ప్రాణాః సమాయత్తా మమ చాత్రైకపుత్రకే
ద్విజోత్తమా! నా యవ్వనం నా భార్యలతో పాటు గడిచిపోయింది. ఇప్పుడు మా అందరి ప్రాణాలు ఈ ఒక్క కుమారునిపైనే ఆధారపడి ఉన్నాయి.
స్యాత్తు కర్మ తథా యుక్తం యేన పుత్రశతం భవేత్। మహతా లఘునా వాఽపి కర్మణా దుష్కరేణ వా
ఎదైనా చిన్నదైనా, పెద్దదైనా, కష్టమైనదైనా, సులభమైనదైనా—ద్వారా వంద మంది కుమారులు కలిగే ఏదైనా కార్యం ఉందా?
అస్తి చైతాదృశం కర్మ యేన పుత్రశతం భవేత్। యది శక్నోషి తత్కర్తుమథ వక్ష్యామి సోమక
అలాంటి కార్యం ఉంది—దాని ద్వారా వంద మంది కుమారులు కలుగుతారు. నీవు చేయగలిగితే, సోమకా! నేను నీకు చెప్పుతాను.
కార్యం వా యది వాఽకార్యం యేన పుత్రశతం భవేత్। కృతమేవేతి తద్విద్ధి భగవాన్ప్రబ్రవీతు మే
ఏది చేయదగినదైనా, చేయరానిదైనా, వంద మంది కుమారులు కలిగే దేనినైనా నేను చేసినట్టే భావించు. భగవంతుడు దయచేసి నాకు చెప్పాలి.
యజస్వ జన్తునా రాజంస్త్వం మయా వితతే క్రతౌ। తతః పుత్రశతం శ్రీమద్భవిష్యత్యచిరేణ తే
రాజా! నేను ఏర్పాటు చేసే యాగంలో నీవు నీ కుమారుని బలిగా అర్పించు. అప్పుడు త్వరలోనే నీకు వంద మంది ప్రతిష్టాత్మకమైన కుమారులు కలుగుతారు.
వపార్యా హూయమానాయాం ధూమమాఘ్రాయ మాతరః। తతస్తాః సుమహావీర్యాఞ్జనయిష్యన్తి తే సుతాన్
బలి చేసిన అవయవాలను హోమం చేస్తే, ఆ పొగను తల్లులు పీల్చినప్పుడు, వారు గొప్ప శక్తితో నీకు కుమారులను ప్రసవిస్తారు.
తస్యామేవ తు తే జన్తుర్భవితా పునరాత్మజః। ఉత్తరే చాస్య సౌవర్ణం లక్ష్మ పార్శ్వే భవిష్యతి
అదే భార్యలో నీ కుమారుడు మళ్లీ పుడతాడు. అతని పక్కన బంగారు ముద్ర కనిపిస్తుంది.
బ్రహ్మన్యద్యద్యథా కార్యం తత్కురుష్వ తథాతథా। పుత్రకామతయా సర్వంకరిష్యామి వచస్తవ
బ్రాహ్మణుడు చెప్పినట్లు ఏది చేయాలో అది చేయు. కుమారుల కోరికతో నీ మాటలన్నీ నేను నెరవేర్చుతాను.
తతః స యాజయామాస సోమకం తేన జన్తునా। మాతరస్తు బలాతపుత్రమపాకార్షుః కృపాన్వితాః
అప్పుడు ఆ కుమారునితో సోమకుడికి యాగం చేయించారు. కానీ తల్లులు కరుణతో కుమారుని బలవంతంగా లాక్కున్నారు.
హా హతాః స్మేతి వాశన్త్యస్తీవ్రశోకసమాహతాః। తం మాతరః ప్త్యకర్షన్గృహీత్వా దక్షిణే కరే
'మేము నాశనమయ్యాము!' అని విలపిస్తూ, తీవ్రమైన దుఃఖంతో తల్లులు అతన్ని కుడి చేతితో పట్టుకుని లాక్కున్నారు.
సవ్యే పాణౌ గృహీత్వా తు యాజకోపి స్మ కర్షతి। కురరీణామివార్తానామపాకృష్య తు తం సుతమ్
పూజారి కూడా అతని ఎడమ చేతిని పట్టుకుని లాక్కున్నాడు. దుఃఖంతో విలపించే పక్షుల వేదనలా కుమారుని లాక్కెళ్లాడు.
విశస్య చైనం విధివద్వపామస్య జుహావ సః। వపాయాం హూయమానాయాం గన్ధమాఘ్రాయ మాతరః
ఆచారప్రకారం అతన్ని బలి చేసి, అవయవాలను హోమం చేశాడు. హోమం జరిగేటప్పుడు తల్లులు ఆ వాసనను పీల్చారు.