శృణుష్వావహితో రాజన్రాజ్ఞస్తస్య మహాత్మనః। యథా మాన్ధాతృశబ్దో వై లోకేషు పరిగీయతే
ఓ రాజా! ఆ మహాత్ముడైన మంధాత అనే పేరు ప్రజల్లో ఎలా ప్రసిద్ధి చెందిందో, నీవు శ్రద్ధగా విను.
ఇక్ష్వాకువంశప్రభవో యువనాశ్వో మహీపతిః। సోఽయజత్పృథివీపాలః క్రతుభిర్భూరిదక్షిణైః
ఇక్ష్వాకుల వంశంలో పుట్టిన యువనాశ్వుడు అనే రాజు, భూమిపై పాలకుడవు, అనేక యజ్ఞాలు చేసి, విరివిగా దానాలు ఇచ్చాడు.
అశ్వమేధసహస్రం చ ప్రాప్య ధర్మభృతాంవరః। అన్యైశ్చ క్రతుభిర్ముఖ్యైరయజత్స్వాప్తదక్షిణైః
ధర్మాన్ని పాటించే వారిలో అగ్రగణ్యుడైన యువనాశ్వుడు, వెయ్యి అశ్వమేధ యజ్ఞాలు, ఇతర ముఖ్యమైన యజ్ఞాలు కూడా, యోగ్యమైన దానాలతో నిర్వహించాడు.
అనపత్యస్తు రాజర్షిః స మహాత్మా మహావ్రతః। మన్త్రిష్వాధాయ తద్రాజ్యం వనిత్యో బభూవ హ। శాస్త్రదృష్టేన విధినా సంయోజ్యాత్మానమాత్మవాన్
ఆ మహాత్ముడైన రాజర్షి, సంతానం లేకపోయినా, గొప్ప వ్రతాలు ఆచరించేవాడు. తన రాజ్యాన్ని మంత్రులకు అప్పగించి, వినయంగా జీవిస్తూ, శాస్త్రంలో చెప్పిన విధంగా తన మనస్సును ఆత్మలో కలిపాడు.
స కదాచిన్నృపో రాజన్నుపవాసేన దుఃఖితః। పిపాసాశుష్కహృదయః ప్రవివేశాశ్రమం భృగోః
ఒకసారి, ఆ రాజు ఉపవాసంతో బాధపడి, దాహంతో గుండె ఎండిపోయి, భృగువు ఆశ్రమంలోకి ప్రవేశించాడు.
తామేవ రాత్రిం రాజేన్ద్ర మహాత్మా భృగునన్దనః। ఇష్టిం చకార సౌద్యుమ్నేర్మహర్షిః పుత్రకారణాత్
అదే రాత్రి, రాజాధిరాజా! భృగువంశంలో పుట్టిన మహర్షి, కుమారసంతానం కోసం యజ్ఞం నిర్వహించాడు.
సంభృతో మన్త్రపూతేన వారిణా కలశో మహాన్। తత్రాతిష్ఠత రాజేన్ద్ర పూర్వమేవ సమాహితః
మంత్రాలతో పవిత్రమైన నీటిని పెద్ద పాత్రలో నింపి, దాన్ని ముందుగానే శ్రద్ధగా అక్కడ ఉంచారు, రాజా!
యత్ప్రాశ్య ప్రసవేత్తస్య పత్నీ శక్రసమం సుతమ్। `తద్వారి విహితం రాజన్యస్మిన్నాసీత్సుసంస్కృతమ్'। తం న్యస్య వేద్యాం కలశం సుషుపుస్తే మహర్షయః
ఆ నీటిని తాగితే, అతని భార్యకు ఇంద్రుడితో సమానమైన కుమారుడు జన్మిస్తాడు. ఆ నీరు ప్రత్యేకంగా సిద్ధం చేసి, వేదికపై ఉంచారు. మహర్షులు అక్కడే నిద్రించారు.
రాత్రిజాగరణాచ్ఛ్రాన్తాన్సౌద్యుమ్నిః సమతీత్య తాన్। శుష్కకణ్ఠః పిపాసార్తః పానీయార్థీ భృశం నృపః। తం ప్రవిశ్యాశ్రమం శాన్తః పానీయం సోఽభ్యయాచత
రాత్రి నిద్రలేమితో అలసిపోయిన వారిని దాటి, సౌద్యుమ్ని అనే రాజు, దాహంతో గొంతు ఎండిపోయి, నీటి కోసం ఆశ్రమంలోకి నిశ్చలంగా వచ్చి, నీరు అడిగాడు.
తస్య శ్రాన్తస్య శుష్కేణ కణ్ఠేన క్రోశతస్తదా। నాశ్రౌషీత్కశ్చన తదా శకునేరివ వాశతః
ఆయన అలసటతో, ఎండిపోయిన గొంతుతో ఎంత పిలిచినా, ఆ సమయంలో ఎవ్వరూ వినలేదు. అది పక్షి అరుపు లాంటిదిగా ఉండిపోయింది.
తతస్తం కలశం దృష్ట్వా జలపూర్ణం స పార్థివః। అభ్యద్రవత వేగేన పీత్వా చామ్భో వ్యవాసృజత్
ఆ తరువాత, నీటితో నిండిన పాత్రను చూసి, ఆ రాజు వేగంగా వెళ్లి, ఆ నీటిని తాగి, ఖాళీ చేశాడు.
స పీత్వా శీతలం తోయం పిపాసార్తో మహీపతిః। నిర్వాణమగమద్ధీమాన్సుసుఖీ చాభవత్తదా
ఆ చల్లని నీటిని తాగిన తరువాత, దాహంతో బాధపడుతున్న ఆ రాజు, తక్షణమే శాంతిని, సంతోషాన్ని పొందాడు.
తతస్తే ప్రత్యబుధ్యన్త మునయః సతపోధనాః। నిస్తోయం తం చ కలశం దదృశుః సర్వ ఏవ తే
తర్వాత, తపస్సులో నిమగ్నమైన మునులు లేచి, ఆ పాత్రలో నీరు లేకపోవడం చూసారు.
కస్య కర్మేదమితి తే పర్యపృచ్ఛన్సమాగతాః। యువనాశ్వో మమేత్యేవం సత్యం సమభిపద్యత
అందరూ కలిసి, ఇది ఎవరి పని అని అడిగారు. యువనాశ్వుడు, 'ఇది నా పని' అని నిజాయితీగా ఒప్పుకున్నాడు.
న యుక్తమితి తం ప్రాహ భగవాన్భార్గవస్తదా। సుతార్థం స్థాపితా హ్యాపస్తపసా చైవ సంభృతాః
అప్పుడు భృగువంశీయుడు, 'ఇది సరి కాదు; ఈ నీరు కుమారసంతానం కోసం, తపస్సుతో సిద్ధం చేశాం' అని అన్నాడు.
మయా హ్యత్రాహితం బ్రహ్మ తప ఆస్థాయ దారుణమ్। పుత్రార్థం తవ రాజర్షే మహాబలపరాక్రమ
'ఓ రాజర్షి! నీకు కుమారుడు కలగాలని, నేను కఠినమైన తపస్సు చేసి, ఈ నీటిని ఇక్కడ ఉంచాను.'
మహాబలో మహావీర్యస్తపోబలసమన్వితః। యః శక్రమపి వీర్యేణ గమయేద్యమసాదనమ్
'అతడు మహాబలుడు, మహావీరుడు, తపస్సు శక్తితో కూడినవాడు. ఇంద్రునికన్నా బలవంతుడై, యమలోకాన్ని కూడా చేరగలడు.'
అనేన విధినా రాజన్మయైతదుపపాదితమ్। అబ్భక్షణం త్వయా రాజన్న యుక్తం కృతమద్య వై
'ఈ విధంగా నేను ఈ కార్యాన్ని సిద్ధం చేశాను, రాజా! కాని నువ్వు ఈ నీటిని తాగడం సరికాదు.'
న త్వద్య శక్యమస్మాభిరేతత్కర్తుమతోఽనయ్థా। నూనం దైవకృతం హ్యేతద్యదేవం కృతవానసి
ఈ రోజు మనం వేరే విధంగా చేయలేకపోయాము. ఇది ఖచ్చితంగా విధి వల్లే జరిగింది, అందుకే నీవు ఇలా చేసావు.
పిపాసితేన యాః పీతా విధిమన్త్రపురస్కృతాః। ఆపస్త్వయా మహారాజ మత్తపోవీర్యసంభృతాః
మహారాజా! నీవు తాగిన నీళ్ళు, యాజ్ఞిక మంత్రాలతో శుద్ధి చేయబడి, తపస్సు బలంతో నిండినవే.
తాభ్యస్త్వమాత్మనా పుత్రమీదృశం జనయిష్యసి। విధాస్యామో వయం తత్ర తవేష్టిం పరమాద్భుతామ్
ఆ నీళ్ళ వలన నీవే ఇలాంటి కుమారుని పొందుతావు. ఆ విషయంలో మేము నీకు అద్భుతమైన యజ్ఞాన్ని నిర్వహిస్తాము.
యథా శక్రసమం పుత్రం జనయిష్యసి వీర్యవాన్। `న చ ప్రాణైర్మహారాజ వియోగస్తే భవిష్యతి
నీవు ఇంద్రునికి సమానమైన బలవంతుడైన కుమారుని పొందేందుకు, మహారాజా! నీకు ప్రాణవియోగం కలగదు.
మా ఖిదస్త్వం హి రాజేనద్ర దైవం హి బలవత్తరమ్'। గర్భధారణజం వాఽపి న ఖేదం సమవాప్స్యసి
రాజా! నీవు మనసు బాధపడవద్దు. విధి శక్తివంతమైనది. గర్భాన్ని ధరించడం వల్ల కూడా నీవు ఎలాంటి కష్టం అనుభవించవు.
తతో వర్షశతే పూర్ణే తస్య రాజ్ఞో మహాత్మనః। వామం పార్శ్వం వినిర్భిద్య సుతః సూర్య ఇవ స్థితః
అందుకు వంద సంవత్సరాలు పూర్తయ్యాక, ఆ మహాత్ముడైన రాజుని ఎడమ ప్రక్కనుండి, సూర్యునిలా ప్రకాశించే కుమారుడు జన్మించాడు.
నిశ్చక్రామ మహాతేజా న చ తం మృత్యురావిశత్। యువనాశ్వం నరపతిం తదద్భుతమివాభవత్
ఆ మహాతేజస్వి కుమారుడు బయటకు వచ్చాడు. మరణం అతనిని తాకలేదు. యువనాశ్వుడికి ఇది ఒక అద్భుతంగా అనిపించింది.
తతః శక్రో మహాతేజాస్తం దిదృక్షురుపాగమత్। తతో దేవా మహేన్ద్రం తమపృచ్ఛన్ధాస్యతీతి కిమ్
అప్పుడే మహాబలుడు ఇంద్రుడు అతడిని చూడాలని వచ్చాడు. దేవతలు ఇంద్రుని అడిగారు: 'ఈవాడు ఎలా పోషించబడతాడు?' అని.
ప్రదేశినీం తతోఽస్యాస్యే శక్రః సమభిసందధే। మామయం ధాస్యతీత్యేవం భాషితే చైవ వజ్రిణా। మాంధాతేతి చ నామాస్య చక్రుః సేన్ద్రా దివౌకసః
ఆపుడు ఇంద్రుడు తన చూపుడు వేళిని ఆ శిశువు నోట్లో పెట్టి, 'ఇతడు నన్ను ఆశ్రయించి పెరుగుతాడు' అన్నాడు. అప్పుడు దేవతలు అతనికి 'మాంధాత' అనే పేరు పెట్టారు.
ప్రదేశినీం శక్రదత్తామాఖాద్య స శిశుస్తదా। అవర్ధత మహాతేజాః కిష్కూన్రాజంస్త్ర్యోదశ
ఇంద్రుడు ఇచ్చిన చూపుడు వేళిని ఆ శిశువు పీల్చి, మహాతేజస్విగా పెరిగి, మూడు కిష్కిందా రాజ్యాలను పాలించాడు.
వేదాస్తం సధనుర్వేదా దివ్యాన్స్త్రాణి చేశ్వరమ్। ఉపతస్థుర్మహారాజం ధ్యాతమాత్రాణి సర్వశః
వేదాలు, ధనుర్విద్య, దివ్యాస్త్రాలు—all ఇవన్నీ ఆ మహారాజుని ధ్యానం చేయగానే ప్రత్యక్షమయ్యాయి.
ధనురాజగవం నామ శరాః శృఙ్గోద్భవాశ్చ యే। అభేద్యం కవచం చైవ సద్యస్తముపశిశ్రియుః
ఆజగవం అనే విల్లు, కొమ్ముల నుంచి పుట్టిన బాణాలు, దుర్భేద్యమైన కవచం—all ఇవి వెంటనే అతనికి లభించాయి.