రూపేణ వయసా చైవ భదనేన మదేన చ। బభఞ్జ వనవృక్షాణాం శాఖాః పరమపుష్పితాః
ఆమె తన అందం, యవ్వనం, ఉల్లాసం, గర్వంతో అడవి చెట్లపై పుష్పాలతో నిండిన కొమ్మలను విరిగేసింది.
తాం సఖీరహితామేకామేకవస్త్రామలంకృతామ్। దదర్శ భార్గవో ధమాంశ్చరన్తీమివ విద్యుతమ్
ఆమె ఒక్కతే, స్నేహితులు లేని సమయంలో, ఒక్క వస్త్రంతో అలంకరించబడి, మెరుపులా సంచరిస్తుండగా, భృగుపుత్రుడు ఆమెను చూశాడు.
తాం పశ్యమానో విజనే స రేమే పరమద్యుతిః। క్షామకణ్ఠశ్చ విప్రర్షిస్తపోబలసమన్వితః। తామాబభాషేకల్యాణీం సా చాస్య న శృణోతి వై
ఆ మహాతేజస్వి ఋషి, క్షీణమైన మెడతో, తపస్సు శక్తితో నిండినవాడు, ఆ ఒంటరిగా ఉన్న సుభాగ్యవంతురాలిని చూసి పలికాడు. కానీ ఆమె అతని మాటలు వినలేదు.
తతః సుకన్యా వల్మీకే దృష్ట్వా భార్గవచక్షుషీ। కౌతూహలాత్కణ్టకేన బుద్ధిమోహబలాత్కృతా। కింను ఖల్విదమిత్యుక్త్వా నిర్బిభేదాస్య లోచనే
తర్వాత సుకన్య, వాల్మీకంలో భృగుపుత్రుని కళ్ళను చూసి, ఆశ్చర్యంతో, తెలియని ఉత్సుకతతో, 'ఇది ఏమిటి?' అని అనుకుని, ఒక ముల్లుతో అతని కళ్ళను గాయపరిచింది.
అక్రుద్ధ్యత్స తథా విద్ధే నేత్రే పరమమన్యుమాన్। తతః శర్యాతిసైన్యస్య శకృన్మూత్రే సమావృణోత్
అలా కళ్ళు గాయపడ్డా, ఆ ఋషి కోపపడలేదు. కానీ అతడు తీవ్రమైన కోపంతో, శర్యాతి సైన్యంలో మలమూత్ర ప్రవాహాన్ని ఆపేశాడు.
తతో రుద్ధే శకృన్మూత్రే సైన్యమాసీత్సుదుఃఖితమ్। తథాగతమభిప్రేక్ష్య పర్యపృచ్ఛత్స పార్థివః
అలా మలమూత్రం ఆగిపోవడంతో సైన్యం చాలా బాధపడింది. ఆ పరిస్థితిని చూసి, రాజు కారణం తెలుసుకోవాలని అడిగాడు.
తపోనిత్యస్య వృద్ధస్య రోషణస్య విశేషతః। కేనాపకృతమద్యేహ భార్గవస్య మహాత్మనః। జ్ఞాతం వా యది వాఽజ్ఞాతం తద్ద్రుతం బ్రూత మాచిరమ్
ఎవరైనా తపస్సులో నిమగ్నుడై, కోపానికి ప్రసిద్ధుడైన ఆ మహాత్ముడు భృగుపుత్రునికి తెలిసీ తెలియకా అపచారం చేశాడా? వెంటనే చెప్పండి, ఆలస్యం చేయకండి.
తమూచుః సైనికాః సర్వే న విద్మోఽపకృతం వయమ్। సర్వోపాయైర్యథాకామం భవాంస్తదధిగచ్ఛతు
అందుకు సైనికులందరూ, 'మేము ఎవరు అపచారం చేశామో తెలియదు. మీరు కావాలంటే అన్ని మార్గాల్లో తెలుసుకోండి' అని సమాధానమిచ్చారు.
తతః స పృథివీపాలః సామ్నా చోగ్రేణ చ స్వయమ్। పర్యపృచ్ఛత్సుహృద్వర్గం పర్యజానన్న చైవ తే
అంతట రాజు స్వయంగా తన మిత్రులను మృదువుగా, కఠినంగా కూడా అడిగాడు. కానీ వాళ్లకు కూడా ఏమి తెలియలేదు.
ఆనాహార్తం తతో దృష్ట్వా తత్సైన్యమనుఖార్దితమ్। పితరం దుఃఖితం దృష్ట్వా సుకన్యేదమథాబ్రవీత్
ఆ సైన్యం మలమూత్రం పోక బంధించబడి బాధపడుతూ, తన తండ్రి దుఃఖంతో ఉన్నాడని చూసిన సుకన్య, వెంటనే ఇలా చెప్పింది.
మయాఽటన్త్యేహ వల్మీకే దృష్టం సత్వమభిజ్వలత్। ఖద్యోతవదభిజ్ఞాతం తన్మయా విద్ధమన్తికాత్
నేను ఇక్కడ చీమల గుట్ట దగ్గర తిరుగుతూ ఉండగా, ఒక ప్రకాశవంతమైన జీవిని చూశాను. అది జ్యోతిర్వంతంగా మెరిసిపోతూ, నిప్పు పురుగు లా కనిపించింది. దాన్ని నేను దగ్గరగా చూసి గుర్తించి, కొట్టాను.
ఏతచ్ఛ్రుత్వా తు వల్మీకం శర్యాతిస్తూర్ణమభ్యయాత్। తత్రాపశయ్త్తపోవృద్ధం చన్ద్రాదిత్యసమప్రభమ్
ఇలా విన్న శర్యాతి వెంటనే ఆ చీమల గుట్టవైపు వెళ్లాడు. అక్కడ అతను దీక్షలో ప్రావీణ్యం పొందిన, చంద్రుడు సూర్యుడు లా ప్రకాశించే ఒక మునిని చూశాడు.
అయాచదథ సైన్యార్థం ప్రాఞ్జలిః పృథివీపతిః। అజ్ఞానాద్బాలయా యత్తే కృతం తత్క్షన్తుమర్హసి
రాజు చేతులు జోడించి, యుద్ధానికి సహాయం కోరుతూ, 'నా కుమార్తె తెలియక, బాల్యంతో చేసిన తప్పును క్షమించాలి' అని మునిని వేడుకున్నాడు.
తతోఽబ్రవీన్మహీపాలం చ్యవనో భార్గవస్తదా। అపమానాదహం విద్ధో హ్యనయా దర్పపూర్ణయా
అప్పుడు భృగువంశజుడైన చ్యవనుడు రాజుతో ఇలా అన్నాడు: 'ఈ గర్వంతో నిండిన యువతితో నేను అవమానించబడ్డాను.'
రూపౌదార్యసమాయుక్తాం లోభమోహబలాత్కృతామ్। తామేవ ప్రతిగృహ్యాహం రాజన్దుహితరం తవ। క్షంస్యామీతి మహీపాల సత్యమేతద్బ్రవీమి తే
ఆమె అందంతో, ఉదారతతో కూడినవాడే అయినా, లోభం మాయ వల్ల అలా చేసింది. అందుకే రాజా, నేను నీ కుమార్తెను స్వీకరిస్తాను. అలా చేస్తే ఆమెను క్షమిస్తాను — ఇది నిజం, నీకు చెప్పుతున్నాను.
ఋషేర్వచనమాజ్ఞాయ శర్యాతిరవిచారయన్। దదౌ దుహితరం తస్మై చ్యవనాయ మహాత్మనే
మునివారి మాటలు విని, శర్యాతి ఏమాత్రం సందేహించకుండా తన కుమార్తెను మహాత్ముడైన చ్యవనునికి ఇచ్చాడు.
ప్రతిగృహ్య చ తాం కన్యాం భగవాన్ప్రససాద హ। ప్రాప్తప్రసాదౌ రాజా వై ససైన్యః పురమావ్రజత్
ఆ యువతిని స్వీకరించిన చ్యవనుడు సంతృప్తి పొందాడు. రాజు సైన్యంతో కలసి ఆనందంగా తన పట్టణానికి తిరిగి వెళ్లాడు.
సుకన్యాఽపి పతిం లబ్ధ్వా తపస్వినమనిన్దితా। నిత్యం పర్యచరత్ప్రీత్యా తపసా నియమేన చ
సుకన్యా, నిందలేని ఆమె, తపస్సు చేసుకునే భర్తను పొందిన తర్వాత, ఎల్లప్పుడూ ప్రేమతో, నియమంతో, తపస్సుతో ఆయనకు సేవచేసింది.
అగ్నీనామతీథీనాం చ శుశ్రూషునసూయికా। సమారాధయత క్షిప్రం చ్యవనం సా శుభాననా
అగ్నులకు, అతిథులకు సేవ చేయడంలో ఆసక్తి చూపుతూ, అసూయ లేకుండా, ఆ మంగళముఖి సుకన్యా త్వరగా చ్యవనుని సంతుష్టిపరిచింది.
కస్య చిత్త్వథ కాలస్య త్రిదశావశ్వినౌ నృప। కృతాభిషేకాం వివృతాం సుకన్యాం తామపశ్యతామ్
కొంతకాలం తర్వాత, ఓ రాజా, దేవతలలో అగ్రస్థానంలో ఉన్న అశ్వినీదేవులు, అలంకారంతో ప్రకాశిస్తూ తిరుగుతున్న సుకన్యను చూశారు.
తాం దృష్ట్వా దర్శనీయాఙ్గీం దేవరాజసుతామివ। ఊచతుః సమభిద్రుత్య నాసత్యావశ్వినావిదమ్
ఆమె అందమైన అవయవాలను చూసి, ఇంద్రుని కుమార్తె లా మెరిసిపోతున్న ఆమెను అశ్వినీదేవులు దగ్గరకు వచ్చి ఇలా అడిగారు.
కస్య త్వమసి వామోరు వనేఽస్మిన్కిం కరోషి చ। ఇచ్ఛావ భద్రే జ్ఞాతుం త్వాం తత్వమాఖ్యాహి శోభనే
'నీవెవరు, సన్నని తొడలవాలిని? ఈ అడవిలో ఏమి చేస్తున్నావు? మేము నీ గురించి నిజం తెలుసుకోవాలనుకుంటున్నాం. అందాలవతీ, దయచేసి చెప్పు.'
తతః సుకన్యా సంవీతా తావువాచ సురోత్తమౌ। శర్యాతితనయాం విత్తం భార్యాం మాం చ్యవనస్య చ
అప్పుడు సుకన్యా, మర్యాదగా ముఖాన్ని కప్పుకుని, ఆ ఇద్దరు దేవతలకు ఇలా చెప్పింది: 'నేను శర్యాతి కుమార్తెను, చ్యవనుని భార్యను.'
నామ్నా చాహం సుకన్యేతి నృలోకేఽస్మిన్ప్రతిష్ఠితా। సాఽహంసర్వాత్మనా నిత్యం భర్తారమనువర్తినీ
'నా పేరు సుకన్యా. ఈ మానవ లోకంలో నాకు మంచి పేరు ఉంది. నేను నా భర్తకు మనసారా ఎల్లప్పుడూ విధేయురాలిని.'
అథాశ్వినౌ ప్రహస్యైతామబ్రూతాం పునరేవ తు। కథం త్వమసి కల్యాణి పిత్రా దత్తాఽఽగతా వనే
అశ్వినీదేవులు చిరునవ్వుతో మళ్లీ అడిగారు: 'నీ తండ్రి ఇచ్చిన నీవు, కల్యాణిని, ఎలా అడవిలో నివసిస్తున్నావు?'
భ్రాజసేఽస్మిన్వనే భీరు విద్యుత్సౌదామనీ యథా। న దేవేష్వపి తుల్యాం హి త్వయా పశ్యావ భామిని
'ఈ అడవిలో నీవు మెరిసిపోతున్నావు, భయపడే వాడివి, మెరుపు లాంటి వెలుగుతో. దేవతల్లో కూడా నీకు సమానంగా ఎవ్వరూ లేరు, అందాలవతీ.'
అనాభరణసంపన్నా పరమామ్బరవర్జితా। శోభయస్యధికం భద్రే వనమప్యనలంకృతా
'నీవు ఆభరణాలు లేకుండా, సాధారణ వస్త్రాలు ధరించి ఉన్నా, అలంకారం లేకున్నా, ఈ అడవిని ఇంకా అందంగా చేస్తున్నావు, మృదువైనవాడివి.'
సర్వాభరణసంపననా పరమామ్వరధారిణీ। శోభేథాస్త్వనవద్యాఙ్గి న త్వేవం మలపఙ్కినీ
'అన్ని ఆభరణాలతో, ఉత్తమ వస్త్రాలు ధరించి ఉంటే, నీవు మరింత ప్రకాశించేవాడివి, నిందలేని అవయవాలవాలిని. కానీ ఇలా మురికి, ధూళితో ఉండగా కాదు.'
కస్మాదేవంవిధా భూత్వా జరాజర్జరితం పతిమ్। త్వముపాస్సే హ కల్యాణి కామభోగబహిష్కృతమ్
ఓ సౌభాగ్యవతీ! నువ్వు ఇంత అందమైనవాడివై, వృద్ధాప్యంతో బలహీనమైన, కామసుఖాలకు దూరమైన ఈ వృద్ధుడిని ఎందుకు భర్తగా సేవిస్తున్నావు?
అసమర్థం పరిత్రాణే పోషణే తు శుచిస్మితే। సా త్వం చ్యవనముత్సృజ్యవరయస్వైకమావయోః
ఓ స్వచ్ఛమైన చిరునవ్వుతో ఉన్నవాడా! అతడు నిన్ను రక్షించడానికీ, పోషించడానికీ అసమర్థుడు. కాబట్టి నీవు చ్యవనుని వదిలి, మమ్మల్ని ఇద్దరిలో ఒకరిని భర్తగా ఎంచుకో.