[యదర్థమైచ్ఛన్మనుజాః సుపుత్రం శిష్యం గురుం చాప్రతికూలవాదమ్। యదర్థమభ్యుద్యతముత్తమం త- త్కరోతి కర్మాగ్ర్యమపారణీయమ్ ।।]
ఆయన కోసమే మనుషులు మంచి కుమారుడిని, శిష్యుడిని, గురువును ఆశిస్తారు; ఆయన కోసమే ఉత్తములు అప్రతిహతమైన గొప్ప కార్యాన్ని చేయడానికి ముందుకు వస్తారు.
తస్యాస్త్రవర్షాణ్యహముత్తమాస్త్రై- ర్విహత్య సర్వాణఇ రణేఽభిభూయ। కాయాచ్ఛిరః సర్పవిషాగ్నికల్పైః శరోత్తమైరున్మథితాఽస్మి రామ
ఆయనపై యుద్ధంలో నేను శ్రేష్ఠమైన ఆయుధాలతో ఆయుధవర్షాన్ని అడ్డుకున్నాను; నా శరీరం పాముల విషం, అగ్ని లాంటి బాణాలతో గాయపడింది, రామా.
ఖఙ్గేన చాహం నిశితేన సఙ్ఖ్యే కాయాచ్ఛిరస్తస్య బలాత్ప్రమత్య। తతోఽస్ సర్వాననుగాన్హనిష్యే దుర్యోధనం చాపి కురూశ్చ సర్వాన్
యుద్ధంలో పదునైన ఖడ్గంతో అతని శిరస్సును శరీరం నుండి వేరు చేస్తాను; ఆ తరువాత అతని అనుచరులను, దుర్యోధనుని, కురువంశీయులను అంతమొందిస్తాను.
ఆత్తాయుధం మామిహ రౌహిణఏయ పశ్యన్తు భైమా యుధి జాతహర్షాః। నిఘ్నన్తమేకం కురుయోధముఖ్యా- నగ్నిం మహాకక్షమివాన్తకాలే
రోహిణీపుత్రా! యుద్ధంలో ఆనందంతో ఉన్న భీముని కుమారులు నన్ను ఆయుధాలతో సిద్ధంగా, ఒక్కడే కురు వీరులను సంహరిస్తూ, కాలాంతకాగ్ని లా చూస్తారు.
ప్రద్యుమ్నముక్తాన్నిశితాన్న శక్తాః। సోఢుం కృపద్రోణవికర్ణకర్ణాః। జానాసి పీర్యం చ తవాత్మజస్య కార్ష్ణిర్భవత్యేవ యథా రణస్థః
ప్రద్యుమ్నుడు వదిలిన ఆయుధాలను కృప, ద్రోణ, వికర్ణ, కర్ణులు తట్టుకోలేరు; నీ కుమారుని శౌర్యాన్ని, యుద్ధంలో కృష్ణుని కుమారుడు ఎలా ప్రబలుడో నీకే తెలుసు.
సామ్బః ససూతం సరథం భుజాభ్యాం దుఃశాసనం శాస్తు బలాత్ప్రమథ్య। న విద్యతేజామ్బవతీసుతస్య రణేఽవిషహ్యం హి రణోత్కటస్య
సాంబుడు తన చేతులతో దుఃశాసనుని, అతని రథసారథిని, రథాన్ని బలవంతంగా జయించి వశపరిచేస్తాడు; యుద్ధంలో జాంబవతీసుతుని ఎదురు నిలబడగలవాడు ఎవ్వరూ లేరు.
ఏతేన బాలేన హి శమ్బరస్య దైత్యస్య సైన్యం సహసా ప్రణున్నమ్। `హతః స పాపో యుధి కేవలేన యుద్ధేఽద్వితీయో హరితుల్యవీర్యః
ఈ యువకుడు శంబరాసురుని సైన్యాన్ని ఒక్కసారిగా చిత్తుచేశాడు; ఆ దుష్టుడు యుద్ధంలో ఒక్కడే సంహరించబడ్డాడు, యుద్ధంలో హరివంటి పరాక్రమం కలవాడు.
వృత్తోరురత్యాయతపీనబాహు- రేతేన సఙ్ఖ్యే నిహతోఽశ్వచక్రః। కో నామ సామ్బస్య మహారథస్య రణే సమక్షం రథమభ్యుదీయాత్
విస్తృతమైన, దీర్ఘమైన, బలమైన భుజాలతో యుద్ధంలో గుర్రాల రథాన్ని సంహరించాడు; సాంబుడు వంటి మహారథుని రథానికి యుద్ధంలో ఎదురుగా రావడానికి ఎవరు ధైర్యం చేస్తారు?
యథా ప్రవిశ్యాన్తరమన్తకస్య కాలే మనుష్యో న వినిష్క్రమేత। తథా ప్రవిశ్యాన్తరమస్య సఙ్ఖ్యే కో నామ జీవన్పునరావ్రజేచ్చ
కాలం వచ్చినప్పుడు మనిషి యమలోకంలోకి వెళ్లి తిరిగి రాని విధంగా, యుద్ధంలో ఇతని ఎదుటికి వచ్చినవాడు బ్రతికి తిరిగి రావడం అసాధ్యం.
ద్రోణం కచ భీష్మం చ మహారథౌ తౌ సుతైర్వృతం చాప్యథ సోమదత్తమ్। సర్వాణఇ సైన్యాని చ వాసుదేవః ప్రధక్ష్యతే సాయకవహ్నిజాలైః
ద్రోణుడు, భీష్ముడు, వారి కుమారులతో కూడిన సోమదత్తుడు, అన్ని సైన్యాలను వాసుదేవుడు బాణాల అగ్ని జ్వాలలతో దహించిపెడతాడు.
కింనామ లోకేషు విషహ్మమస్తి- కృష్ణస్య సర్వేషు సదేవకేషు। ఆత్తాయుధస్యోత్తమబాణపాణే- శ్చక్రాయుధస్యాప్రతిమస్య యుద్ధే
ఈ లోకాలలో దేవతలు, మనుషులందరిలోను, ఆయుధాలు ధరించిన, ఉత్తమ బాణాలు, చక్రాయుధం పట్టుకున్న యుద్ధంలో సమానుడే లేని కృష్ణుని ఎదురు నిలబడగలది ఏముంది?
తతో నిరుద్ధోఽప్యసిచర్మపాణి- ర్మహీమిమాం ధార్తరాష్ట్రైర్విసంజ్ఞైః। హృతోత్తమాఙ్గైర్నిహతైః కరోతు కీర్ణాఙ్కుశైర్వేదిమివాధ్వరేషు
నన్ను ధృతరాష్ట్రుని పక్షపాతులు ఖడ్గం, కవచంతో అడ్డుకున్నా, వారు తమ శ్రేష్ఠులు చనిపోయి, అయోమయంలో ఉండగా, భూమి వారి శరీరాలతో యజ్ఞవేదిక మీద కడ్డీలా నిండిపోతుంది.
గదోల్ముకౌ బాహుకభానునీథాః శూరశ్ర సఙ్ఖ్యే నిశఠః కుమారః। రణోత్కటౌ సారణచారుదేష్ణౌ కులోచితం విప్రథయన్తు కర్మ
గద, ఉల్ముక, బాహుక, భాను, నిథ, శూరశ్ర, నిశథ, కుమారుడు, రణోత్కట, సారణ, చారుదేష్ణ—ఈ వీరులు యుద్ధంలో తమ వంశానికి తగిన కార్యాలను ప్రదర్శించాలి.
సవృష్ణిభోజాన్ధకయోధముఖ్యా సమాగతా సాత్వతశూరసేనా। హత్వా రణే తాన్ధృతరాష్ట్రపుత్రా- న్లోకే యశః స్ఫీతముపాకరోతు
వృష్ణి, భోజ, అంధక వంశాల ముఖ్యులు, సాత్వత, శూరసేన వీరులు కూడి, యుద్ధంలో ధృతరాష్ట్రుని కుమారులను సంహరించి, లోకంలో గొప్ప కీర్తిని సంపాదించాలి.
తతోఽభిమన్యుః పృథివీం ప్రశాస్తు యావద్వ్రతం ధర్మభృతాంవరిష్ఠః। యుధిష్ఠిరః పారయతే మహాత్మా ద్యూతే యథోక్తం కురుసత్తమేన
తర్వాత అభిమన్యుడు తన ప్రతిజ్ఞ ఉన్నంత కాలం భూమిని పాలించాలి; ధర్మాన్ని పాటించే ఉత్తముడైన యుధిష్ఠిరుడు, కురువంశీయుడు చెప్పినట్టు, జూదంలో ఒప్పుకున్నదాన్ని నెరవేర్చాలి.
అస్మత్ప్రముక్తైర్విశిఖైర్జితారి- స్తతో మహీం భోక్ష్యతి ధర్మరాజః। నిర్ధార్తరాష్ట్రాం హతసూతపుత్రా- మేతద్ధి నః కృత్యతమం యశస్యమ్
మనమిచ్చిన బాణాలతో శత్రువులను జయించిన తరువాత, ధర్మరాజు ధృతరాష్ట్రుని కుమారులు, సూతపుత్రులు నశించిన భూమిని అనుభవిస్తాడు; ఇదే మనకు అత్యంత కీర్తికరమైన, చేయవలసిన పని.
అసంశయం మాధవ సత్యమేత- ద్గృహ్ణీమ తే వాక్యమదీనసత్వ। స్వాభ్యాం భుజాభ్యామజితాం తు భూమిం నేచ్ఛేత్కురూణామృషభః కథంచిత్
నిస్సందేహంగా, మాధవా, మీరు చెప్పింది నిజమే — మీ మాటను నేను అంగీకరిస్తున్నాను, ఎందుకంటే మీ ధైర్యం అసాధారణం. అయినా, కురువంశంలో శ్రేష్ఠుడు అయిన యుధిష్ఠిరుడు తన భుజబలంతో మాత్రమే ఈ అజేయమైన భూమిని ఏ విధంగానూ ఆక్రమించాలనుకోడు.
న హ్యేష కామాన్న భయాన్న లోభా- ద్యుధిష్ఠిరో జాతు జహ్యాత్స్వధర్మమ్। భీమార్జునౌ చాతిరథౌ యమౌ చ తథైవ కృష్ణా ద్రుపదాత్మజేయమ్
యుధిష్ఠిరుడు తన ధర్మాన్ని కోరికకోసం, భయంకోసం, లేదా లోభంకోసం ఎప్పుడూ వదిలిపెట్టడు. భీముడు, అర్జునుడు మహాశక్తిశాలి రథయోధులు, మాద్రీ కుమారులు ఇద్దరూ అలాగే, ద్రుపదుని కుమార్తె కృష్ణ కూడా అంతే.
ఉభౌ హి యుద్ధేఽప్రతిమౌ పృథివ్యాం వృకోదరశ్చైవ ధనంజయశ్చ। కస్మాన్న కృత్స్నాం పృథివీం ప్రశాసే- న్మాద్రీసుతాభ్యాం చ పురస్కృతోఽయమ్
వృకోదరుడు, ధనంజయుడు ఇద్దరూ యుద్ధంలో భూమిపై ఎవరికీ సమానులు కారు. మాద్రీ కుమారుల సహాయంతో యుధిష్ఠిరుడు మొత్తం భూమిని పాలించకూడదా?
యదా తు పాఞ్చాలపతిర్మహాత్మా సకేకయశ్చేదిపతిర్వయం చ। యుధ్యేమ విక్రమ్య రణే సమేతా- స్తదైవ సర్వే రిపవో హి న స్యుః
పాంచాల రాజు, కేకయ రాజు, మేము అందరం కలసి ధైర్యంగా యుద్ధంలో పోరాడితే, అప్పుడు శత్రువులు ఎవ్వరూ మిగలరు.
నేదం చిత్రం మాధవ యద్బ్రవీషి సత్యం తు మే రక్ష్యతమం న రాజ్యమ్। కృష్ణస్తు మాం వేద యథావదేకః కృష్ణం చ వేదాహమథో యథావత్
మాధవా, మీరు చెప్పింది ఆశ్చర్యం కాదు. కానీ నాకు రాజ్యం కన్నా సత్యాన్ని కాపాడుకోవడమే ముఖ్యమైనది. కృష్ణుడు నన్ను నిజంగా ఎలా ఉన్నానో ఒక్కతనే తెలుసు, నేను కూడా కృష్ణుణ్ని అంతే సరిగ్గా తెలుసు.
యదైవ కాలం పురుషప్రవీరో వేత్స్యత్యయం మాధవ విక్రమస్య। తదా రణే త్వం చ శినిప్రవీర సుయోధనం జేష్యసి కేశవశ్చ
పురుషులలో శ్రేష్ఠుడు అయిన యుధిష్ఠిరుడు ధైర్యానికి సమయం వచ్చిందని తెలుసుకున్నప్పుడు, శినివంశంలో శ్రేష్ఠుడైన మీరు, కేశవుడు ఇద్దరూ యుద్ధంలో సుయోధనుడిని జయిస్తారు.
ప్రతిప్రయాన్త్వద్య దశార్హవీరా దృష్టోస్మి నాథైర్నరలోకనాథైః। ధర్మేఽప్రమాదం కురుతాప్రమేయా ద్రష్టాఽస్మి భూయః సుఖినః సమేతాన్
ఇప్పుడు దశార్హ వీరులు వెళ్ళిపోతున్నప్పుడు, నేను మానవ లోకాధిపతులు లేని వాడినైపోయాను. మీరు ఎప్పుడూ ధర్మంలో అప్రమత్తంగా ఉండండి; మళ్ళీ మీరు అందరూ ఆనందంగా కలసి ఉండడాన్ని చూడాలని ఆశిస్తున్నాను.
తేఽన్యోన్యమామన్త్ర్య తథాఽభివాద్య వృద్ధాన్పరిష్వజ్య శిశూంశ్చ సర్వాన్। యదుప్రవీరాః స్వగృహాణి జగ్ము- స్తే చాపి తీర్థాన్యముసంవిచేరుః
అందరూ పరస్పరం వీడ్కోలు చెప్పుకుని, వృద్ధులను ఆలింగనం చేసి, పిల్లలను ఆశీర్వదించి, యదువంశ వీరులు తమ ఇళ్లకు వెళ్లారు; మిగతావారు తీర్థయాత్రలకు వెళ్లారు.
విసృజ్య వృష్ణీనను ధర్మరాజౌ విదర్భరాజోపచితాం సుతీర్థామ్। జగామ పుణ్యాం సరితం పయోష్ణీం సభ్రాతృభృత్యః సహ లోమశేన
వృష్ణులను వీడ్కోలు చెప్పిన తరువాత, ధర్మరాజు, విదర్భ రాజుతో పాటు, తన సోదరులు, సేవకులు, లోమశునితో కలిసి పవిత్రమైన పయోష్ణీ నదికి వెళ్లాడు.
సుతేన సోమేన విమిశ్రతోయాం పయః పయోష్ణీం ప్రతి సోధ్యువాస। ద్విజాతిముఖ్యైర్ముదితైర్మహాత్మా సంస్తూయమానః స్తుతిభిర్వరాభిః
తన కుమారుడు సోముడితో కలిసి పయోష్ణీ నది తీరంలో ఉండగా, ఆ మహాత్ముడిని ఆనందంగా ఉన్న ప్రముఖ బ్రాహ్మణులు ఉత్తమమైన స్తోత్రాలతో ప్రశంసించారు.
గయేన యజమానేన సోమేనేహ పురందరః। తర్పిత శ్రూయతే రాజన్స తృప్తో ముదమభ్యగాత్
ఇక్కడ, రాజా, గయుడు యజ్ఞం చేసి సోమరసంతో ఇంద్రుని సంతృప్తిపరిచాడని, ఇంద్రుడు సంతోషంగా ఆనందించాడని చెబుతారు.
ఇహ దేవైః సహేన్ద్రైశ్చ ప్రజాపతిభిరేవ చ। ఇష్టం బహువిధైర్యజ్ఞైర్మహద్భిర్భూరిదక్షిణైః
ఇక్కడ దేవతలు, ఇంద్రుడు, ప్రజాపతులు కలిసి ఎన్నో విధాలుగా, గొప్పగా, విరివిగా దానం చేసిన యజ్ఞాలు నిర్వహించారు.
ఆధూర్తరజసశ్చేహ రాజా వజ్రధరం ప్రభుః। తర్పయామాస సోమేన హయమేధేషు సప్తసు
ఇక్కడ, తన తపస్సుతో మలినాలు తొలగించుకున్న రాజు, వజ్రాయుధుడైన ఇంద్రుని, ఏడు అశ్వమేధ యాగాలలో సోమరసంతో సంతృప్తిపరిచాడు.
తస్య సప్తసు యజ్ఞేషు సర్వమాసీద్ధిరణ్యయమ్। వానప్రస్థం చ భౌమం చ యద్ద్రవ్యం నియతం మఖే
ఆయన చేసిన ఆ ఏడు యజ్ఞాల్లో, వనవాసులకు, భూమిపై ఉన్నవారికీ అవసరమైన అన్ని వస్తువులు బంగారంతో తయారయ్యేవి.