సత్రే సమృద్ధేఽతిరథస్య రాజ్ఞో వేదీతలాదుత్పతితా సుతా యా। సేయం వనే వాసమిమం సుదుఃఖం కథం సహత్యద్య సతీ సుఖార్హా
సంపన్నమైన యజ్ఞంలో, మహారాజు, మహారథి వేదిపైన జన్మించిన ఆ సతీమణి, ఈ రోజు అడవిలో ఇంతటి దుఃఖాన్ని ఎలా భరిస్తోంది? సుఖానికి అర్హురాలు అయిన ఆమె ఎలా తట్టుకుంటోంది?
త్రివర్గముఖ్యస్ సమీరణస్య దేవేశ్వరస్యాప్యథవాఽశ్వినోశ్చ। ఏషాం సురాణాం తనయాః కథంను వనే చరన్త్యస్తసుఖాః సుఖార్హాః
వాయువు, ఇంద్రుడు, అశ్వినీదేవతలు వంటి త్రివర్గ ప్రధాన దేవతల కుమార్తెలు అయిన వీరు, సుఖానికి అర్హులై, ఇప్పుడు అడవిలో సుఖాలు లేకుండా ఎలా తిరుగుతున్నారు?
జితే హి ధర్మస్య సుతే సభార్యే సభ్రాతృకే సానుచరే నిరస్తే। దుర్యోధనే చాపి వివర్ధమానే కథం న సీదత్యవనిః సశైలా
ధర్మపుత్రుడు భార్యతో, సోదరులతో, అనుచరులతో కలిసి ఓడిపోయి, రాజ్యంనుండి వెళ్లిపోతే, దుర్యోధనుడు అభివృద్ధి చెందుతున్నప్పుడు, ఈ భూమి పర్వతాలతో సహా ఎందుకు మునిగిపోవడం లేదు?
న రామ కాలః పరిదేవనాయ యదుత్తరం త్వత్ర తదేవ సర్వే। సమాచరామో హ్యనతీతకాలం యుధిష్ఠిరో యద్యపి నాహ కించిత్
రామా, ఇది విలాపించడానికి సమయం కాదు. ఇకపై ఏది చేయడం సముచితం, మనమందరం అదే చేద్దాం. సమయం ఇంకా దాటిపోలేదు; యుధిష్ఠిరుడు ఏమీ చెప్పకపోయినా పరవాలేదు.
యే నాథవన్తోఽద్య భవన్తి లోకే తే నాత్మనా కర్మ సమారన్తే। తేషాం తు కార్యేషు భవన్తి నాథాః శైబ్యాదయో రామ యథా యయాతేః
ఈ లోకంలో ఎవరికైనా రక్షకులు ఉంటే, వారు తమ పనులను తామే చేయరు. వారి పనుల్లో, యయాతికి శైబ్యుడు లాంటి వారు సహాయం చేసినట్లు, రామా, వారికి రక్షకులు సహాయపడతారు.
యేషాం తథా రామ సమారభన్తే కార్యాణి నాథాః స్వమతేన లోకే। రతే నాథవన్తః పురుషప్రవీరా నానాథవత్కృచ్ఛ్రమవాప్నువన్తి
రామా, ఎవరి పనులను వారి రక్షకులు తమ ఇష్టానుసారం చేపడతారో, అలాంటి పురుషులు రక్షకులు ఉన్నా, రక్షకుల్లేని వారిలా కష్టాలను అనుభవిస్తారు.
కస్మాదిమౌ రామజనార్దనౌ చ ప్రద్యుమ్నసామ్బౌ చ మయా సమేతౌ। వసన్త్యరణ్యే సహ సోదరీయై- స్త్రైలోక్యనాథానభిగమ్య పార్థాః
రామా, జనార్దనుడు, ప్రద్యుమ్నుడు, సాంబుడు, నేను — మనమంతా సోదరులతో కలిసి అడవిలో ఉంటున్నాము. కానీ, త్రిలోకాధిపత్యం లేకుండా ఉన్న పాండవులను ఎవరూ చేరుకోలేకపోతున్నారు.
నిర్యాతు సాధ్యద్య దశార్హసేనా ప్రభూతనానాయుధచిత్రవర్మా। యమక్షయం గచ్ఛతు ధార్తరాష్ట్రః సబాన్ధవో వృష్ణిబలాభిభూతః
ఈ రోజు దశార్హుల సేన, అనేక ఆయుధాలు, మెరిసే కవచాలతో అలంకరించి బయలుదేరాలి. వృష్ణివంశ బలానికి లోనై, ధృతరాష్ట్రుని సంతానం బంధువులతో కలిసి నాశనం కావాలి.
త్వం హ్యేవ కోపాత్పృథివీమపీమాం సంవేష్టయేస్తిష్ఠతు శార్హ్గధన్వా। స ధార్తరాష్ట్రం జహి సానుబన్ధం వృత్రం యథా దేవపతిర్మహేన్ద్రః
నీవు కోపంతో ఈ భూమిని చుట్టుముట్టినా, శారంగధన్వుడు నిలబడిపోవాలి. అతడు ధృతరాష్ట్రుని కుమారుడిని, అతని అనుచరులను మహేంద్రుడు వృత్రాసురుడిని సంహరించినట్టు సంహరించాలి.
భ్రాతా చ మే యః స సఖా గురుశ్చ జనార్దనస్యాత్మసమశ్చ పార్థః। తదర్థమేకో హి య ఉద్యమన్వై కరోతి కర్ణోఽస్త్రమవారణీయమ్
నా సోదరుడు, స్నేహితుడు, గురువు, జనార్దనునికి ప్రాణసమానమైన అర్జునుని కోసం, కర్ణుడు ఒక్కడే ఆ అప్రతిహతమైన ఆయుధాన్ని ప్రయోగించబోతున్నాడు.
[యదర్థమైచ్ఛన్మనుజాః సుపుత్రం శిష్యం గురుం చాప్రతికూలవాదమ్। యదర్థమభ్యుద్యతముత్తమం త- త్కరోతి కర్మాగ్ర్యమపారణీయమ్ ।।]
ఆయన కోసమే మనుషులు మంచి కుమారుడిని, శిష్యుడిని, గురువును ఆశిస్తారు; ఆయన కోసమే ఉత్తములు అప్రతిహతమైన గొప్ప కార్యాన్ని చేయడానికి ముందుకు వస్తారు.
తస్యాస్త్రవర్షాణ్యహముత్తమాస్త్రై- ర్విహత్య సర్వాణఇ రణేఽభిభూయ। కాయాచ్ఛిరః సర్పవిషాగ్నికల్పైః శరోత్తమైరున్మథితాఽస్మి రామ
ఆయనపై యుద్ధంలో నేను శ్రేష్ఠమైన ఆయుధాలతో ఆయుధవర్షాన్ని అడ్డుకున్నాను; నా శరీరం పాముల విషం, అగ్ని లాంటి బాణాలతో గాయపడింది, రామా.
ఖఙ్గేన చాహం నిశితేన సఙ్ఖ్యే కాయాచ్ఛిరస్తస్య బలాత్ప్రమత్య। తతోఽస్ సర్వాననుగాన్హనిష్యే దుర్యోధనం చాపి కురూశ్చ సర్వాన్
యుద్ధంలో పదునైన ఖడ్గంతో అతని శిరస్సును శరీరం నుండి వేరు చేస్తాను; ఆ తరువాత అతని అనుచరులను, దుర్యోధనుని, కురువంశీయులను అంతమొందిస్తాను.
ఆత్తాయుధం మామిహ రౌహిణఏయ పశ్యన్తు భైమా యుధి జాతహర్షాః। నిఘ్నన్తమేకం కురుయోధముఖ్యా- నగ్నిం మహాకక్షమివాన్తకాలే
రోహిణీపుత్రా! యుద్ధంలో ఆనందంతో ఉన్న భీముని కుమారులు నన్ను ఆయుధాలతో సిద్ధంగా, ఒక్కడే కురు వీరులను సంహరిస్తూ, కాలాంతకాగ్ని లా చూస్తారు.
ప్రద్యుమ్నముక్తాన్నిశితాన్న శక్తాః। సోఢుం కృపద్రోణవికర్ణకర్ణాః। జానాసి పీర్యం చ తవాత్మజస్య కార్ష్ణిర్భవత్యేవ యథా రణస్థః
ప్రద్యుమ్నుడు వదిలిన ఆయుధాలను కృప, ద్రోణ, వికర్ణ, కర్ణులు తట్టుకోలేరు; నీ కుమారుని శౌర్యాన్ని, యుద్ధంలో కృష్ణుని కుమారుడు ఎలా ప్రబలుడో నీకే తెలుసు.
సామ్బః ససూతం సరథం భుజాభ్యాం దుఃశాసనం శాస్తు బలాత్ప్రమథ్య। న విద్యతేజామ్బవతీసుతస్య రణేఽవిషహ్యం హి రణోత్కటస్య
సాంబుడు తన చేతులతో దుఃశాసనుని, అతని రథసారథిని, రథాన్ని బలవంతంగా జయించి వశపరిచేస్తాడు; యుద్ధంలో జాంబవతీసుతుని ఎదురు నిలబడగలవాడు ఎవ్వరూ లేరు.
ఏతేన బాలేన హి శమ్బరస్య దైత్యస్య సైన్యం సహసా ప్రణున్నమ్। `హతః స పాపో యుధి కేవలేన యుద్ధేఽద్వితీయో హరితుల్యవీర్యః
ఈ యువకుడు శంబరాసురుని సైన్యాన్ని ఒక్కసారిగా చిత్తుచేశాడు; ఆ దుష్టుడు యుద్ధంలో ఒక్కడే సంహరించబడ్డాడు, యుద్ధంలో హరివంటి పరాక్రమం కలవాడు.
వృత్తోరురత్యాయతపీనబాహు- రేతేన సఙ్ఖ్యే నిహతోఽశ్వచక్రః। కో నామ సామ్బస్య మహారథస్య రణే సమక్షం రథమభ్యుదీయాత్
విస్తృతమైన, దీర్ఘమైన, బలమైన భుజాలతో యుద్ధంలో గుర్రాల రథాన్ని సంహరించాడు; సాంబుడు వంటి మహారథుని రథానికి యుద్ధంలో ఎదురుగా రావడానికి ఎవరు ధైర్యం చేస్తారు?
యథా ప్రవిశ్యాన్తరమన్తకస్య కాలే మనుష్యో న వినిష్క్రమేత। తథా ప్రవిశ్యాన్తరమస్య సఙ్ఖ్యే కో నామ జీవన్పునరావ్రజేచ్చ
కాలం వచ్చినప్పుడు మనిషి యమలోకంలోకి వెళ్లి తిరిగి రాని విధంగా, యుద్ధంలో ఇతని ఎదుటికి వచ్చినవాడు బ్రతికి తిరిగి రావడం అసాధ్యం.
ద్రోణం కచ భీష్మం చ మహారథౌ తౌ సుతైర్వృతం చాప్యథ సోమదత్తమ్। సర్వాణఇ సైన్యాని చ వాసుదేవః ప్రధక్ష్యతే సాయకవహ్నిజాలైః
ద్రోణుడు, భీష్ముడు, వారి కుమారులతో కూడిన సోమదత్తుడు, అన్ని సైన్యాలను వాసుదేవుడు బాణాల అగ్ని జ్వాలలతో దహించిపెడతాడు.
కింనామ లోకేషు విషహ్మమస్తి- కృష్ణస్య సర్వేషు సదేవకేషు। ఆత్తాయుధస్యోత్తమబాణపాణే- శ్చక్రాయుధస్యాప్రతిమస్య యుద్ధే
ఈ లోకాలలో దేవతలు, మనుషులందరిలోను, ఆయుధాలు ధరించిన, ఉత్తమ బాణాలు, చక్రాయుధం పట్టుకున్న యుద్ధంలో సమానుడే లేని కృష్ణుని ఎదురు నిలబడగలది ఏముంది?
తతో నిరుద్ధోఽప్యసిచర్మపాణి- ర్మహీమిమాం ధార్తరాష్ట్రైర్విసంజ్ఞైః। హృతోత్తమాఙ్గైర్నిహతైః కరోతు కీర్ణాఙ్కుశైర్వేదిమివాధ్వరేషు
నన్ను ధృతరాష్ట్రుని పక్షపాతులు ఖడ్గం, కవచంతో అడ్డుకున్నా, వారు తమ శ్రేష్ఠులు చనిపోయి, అయోమయంలో ఉండగా, భూమి వారి శరీరాలతో యజ్ఞవేదిక మీద కడ్డీలా నిండిపోతుంది.
గదోల్ముకౌ బాహుకభానునీథాః శూరశ్ర సఙ్ఖ్యే నిశఠః కుమారః। రణోత్కటౌ సారణచారుదేష్ణౌ కులోచితం విప్రథయన్తు కర్మ
గద, ఉల్ముక, బాహుక, భాను, నిథ, శూరశ్ర, నిశథ, కుమారుడు, రణోత్కట, సారణ, చారుదేష్ణ—ఈ వీరులు యుద్ధంలో తమ వంశానికి తగిన కార్యాలను ప్రదర్శించాలి.
సవృష్ణిభోజాన్ధకయోధముఖ్యా సమాగతా సాత్వతశూరసేనా। హత్వా రణే తాన్ధృతరాష్ట్రపుత్రా- న్లోకే యశః స్ఫీతముపాకరోతు
వృష్ణి, భోజ, అంధక వంశాల ముఖ్యులు, సాత్వత, శూరసేన వీరులు కూడి, యుద్ధంలో ధృతరాష్ట్రుని కుమారులను సంహరించి, లోకంలో గొప్ప కీర్తిని సంపాదించాలి.
తతోఽభిమన్యుః పృథివీం ప్రశాస్తు యావద్వ్రతం ధర్మభృతాంవరిష్ఠః। యుధిష్ఠిరః పారయతే మహాత్మా ద్యూతే యథోక్తం కురుసత్తమేన
తర్వాత అభిమన్యుడు తన ప్రతిజ్ఞ ఉన్నంత కాలం భూమిని పాలించాలి; ధర్మాన్ని పాటించే ఉత్తముడైన యుధిష్ఠిరుడు, కురువంశీయుడు చెప్పినట్టు, జూదంలో ఒప్పుకున్నదాన్ని నెరవేర్చాలి.
అస్మత్ప్రముక్తైర్విశిఖైర్జితారి- స్తతో మహీం భోక్ష్యతి ధర్మరాజః। నిర్ధార్తరాష్ట్రాం హతసూతపుత్రా- మేతద్ధి నః కృత్యతమం యశస్యమ్
మనమిచ్చిన బాణాలతో శత్రువులను జయించిన తరువాత, ధర్మరాజు ధృతరాష్ట్రుని కుమారులు, సూతపుత్రులు నశించిన భూమిని అనుభవిస్తాడు; ఇదే మనకు అత్యంత కీర్తికరమైన, చేయవలసిన పని.
అసంశయం మాధవ సత్యమేత- ద్గృహ్ణీమ తే వాక్యమదీనసత్వ। స్వాభ్యాం భుజాభ్యామజితాం తు భూమిం నేచ్ఛేత్కురూణామృషభః కథంచిత్
నిస్సందేహంగా, మాధవా, మీరు చెప్పింది నిజమే — మీ మాటను నేను అంగీకరిస్తున్నాను, ఎందుకంటే మీ ధైర్యం అసాధారణం. అయినా, కురువంశంలో శ్రేష్ఠుడు అయిన యుధిష్ఠిరుడు తన భుజబలంతో మాత్రమే ఈ అజేయమైన భూమిని ఏ విధంగానూ ఆక్రమించాలనుకోడు.
న హ్యేష కామాన్న భయాన్న లోభా- ద్యుధిష్ఠిరో జాతు జహ్యాత్స్వధర్మమ్। భీమార్జునౌ చాతిరథౌ యమౌ చ తథైవ కృష్ణా ద్రుపదాత్మజేయమ్
యుధిష్ఠిరుడు తన ధర్మాన్ని కోరికకోసం, భయంకోసం, లేదా లోభంకోసం ఎప్పుడూ వదిలిపెట్టడు. భీముడు, అర్జునుడు మహాశక్తిశాలి రథయోధులు, మాద్రీ కుమారులు ఇద్దరూ అలాగే, ద్రుపదుని కుమార్తె కృష్ణ కూడా అంతే.
ఉభౌ హి యుద్ధేఽప్రతిమౌ పృథివ్యాం వృకోదరశ్చైవ ధనంజయశ్చ। కస్మాన్న కృత్స్నాం పృథివీం ప్రశాసే- న్మాద్రీసుతాభ్యాం చ పురస్కృతోఽయమ్
వృకోదరుడు, ధనంజయుడు ఇద్దరూ యుద్ధంలో భూమిపై ఎవరికీ సమానులు కారు. మాద్రీ కుమారుల సహాయంతో యుధిష్ఠిరుడు మొత్తం భూమిని పాలించకూడదా?
యదా తు పాఞ్చాలపతిర్మహాత్మా సకేకయశ్చేదిపతిర్వయం చ। యుధ్యేమ విక్రమ్య రణే సమేతా- స్తదైవ సర్వే రిపవో హి న స్యుః
పాంచాల రాజు, కేకయ రాజు, మేము అందరం కలసి ధైర్యంగా యుద్ధంలో పోరాడితే, అప్పుడు శత్రువులు ఎవ్వరూ మిగలరు.