కింనామ వక్ష్యత్యవనిప్రధానః పితృడన్సమాగమ్య పరత్ర పాపః। పుత్రేషు సమ్యక్వరితం మయేతి పుత్రానపాపాన్వ్యపరోప్య రాజ్యాత్
ఈ భూమిని పాలించే ప్రధానుడు, తన నిష్పాపమైన కుమారులను రాజ్యాధికారం నుండి అన్యాయంగా దూరం చేసి, 'నేను నా పిల్లల పట్ల న్యాయంగా ప్రవర్తించాను' అని చెప్పుకుంటూ, పితృలోకంలో పితృదేవతలను ఎదుర్కొనేప్పుడు ఏమి చెప్పగలడు?
నాసౌ ధియా సంప్రతి పశ్యతి స్మ కింనామ కృత్వాఽహమచక్షురేవమ్। జాతః పృథివ్యామితి పార్థివేషు ప్రవ్రాజ్యకౌన్తేయమితి స్మ రాజ్యాత్
ఇప్పుడు అతడు తన మనసులో, 'నేను ఏమి చేశాను? అందుకే నన్ను ఇలా అంటున్నారు. రాజులలో జన్మించిన నేను, కుంతీ కుమారుడిని రాజ్యంనుండి వెలివేశాను' అని ఆలోచించడంలేదు.
నూనం సమృద్ధాన్పితృలోకభూమౌ చామీకరాభాన్క్షితిజాన్ప్రఫుల్లాన్। విచిత్రవీర్యస్య సుతః సపుత్రః కృత్వా నృశంసం వత పశ్యతి స్మ
విచిత్రవీర్యుని కుమారుడు తన కుమారులతో కలిసి పితృలోకంలో ఉన్నప్పుడు, బంగారు వర్ణంతో, సంపన్నంగా, వికసిస్తున్న భూమిపాలకులను చూస్తూ, తాను చేసిన క్రూరతను గుర్తు చేసుకుంటున్నాడు.
వ్యూఢోత్తరాంసాన్పృథులోహితాక్షా- నిమామ్స్మ పృచ్ఛన్స శృణోతి నూనమ్। ప్రాస్థాపయద్యత్స వనం సశఙ్కో యుధిష్ఠిరం సానుజమాత్తశస్త్రమ్
విపులమైన భుజాలు, పెద్ద ఎర్ర కళ్ళు కలిగిన వారిని గురించి అడుగుతుంటే, అతడు భయంతో యుధిష్ఠిరుని సోదరులతో కలిసి ఆయుధాలతో అడవికి పంపిన విషయాన్ని తప్పకుండా వింటున్నాడు.
యోఽయం పరషాం పృతనాం సమృద్ధాం నిరాయుధో దీర్ఘభుజో నిహన్యాత్। శ్రుత్వైవ శబ్దం హి వృకోదరస్య ముఞ్చన్తి సైన్యాని శకృత్సమూత్రమ్
ఈయన, శత్రువుల బలమైన సైన్యాన్ని ఆయుధం లేకుండానే, దీర్ఘమైన భుజాలతో సంహరించగలడు. వృకోదరుని గర్జన విని, సైనికులు భయంతో తమను తాము నియంత్రించుకోలేక పారిపోతారు.
స క్షుత్పిపాసాధ్వకృశస్తరస్వీ సమేత్య నానాయుధబాణపాణిః। వనే స్మరన్వాసమిమం సుఘోరం శేషం న కుర్యాదితి నిశ్చితం మే
ఆయన ఆకలి, దాహం, ప్రయాణం వల్ల క్షీణించినా, వేగవంతుడై, చేతిలో అనేక ఆయుధాలు, బాణాలు పట్టుకుని, ఈ భయంకరమైన అడవి జీవనాన్ని గుర్తు చేసుకుంటూ, ఎవరినీ మిగిలనివ్వడు — ఇది నాకు నిశ్చయం.
న హ్యస్ వీర్యేణ బలేన కశ్చి- త్సమః పృథివ్యామపి విద్యతేఽన్యః। స శీతవాతాతపకర్శితాఙ్గో న శేషమాజావసుహృత్సు కుర్యాత్
భూమిపై శక్తిలో, పరాక్రమంలో ఇతనికి సమానుడు మరొకరు లేరు. అయినా, చలి, గాలి, ఎండ వల్ల శరీరం క్షీణించినా, తన మిత్రులలో ఎవ్వరినీ మిగిలనివ్వడు.
ప్రాచ్యాం నృపానేకరథేన జిత్వా వృకోదరః సానుచరాన్రణేషు। స్వస్త్యాగమద్యోఽతిరథస్తరస్వీ సోయం వనే క్లిశ్యతి చీరవాసాః
వృకోదరుడు ఒకే రథంతో తూర్పు దిక్కున రాజులను యుద్ధంలో జయించి, సురక్షితంగా తిరిగి వచ్చాడు. అలాంటి మహాబలుడు ఇప్పుడు అడవిలో చీరధారణతో బాధపడుతున్నాడు.
యః సిన్ధుకూలే వ్యజయన్నృదేవా- న్సమాగతాన్దాక్షిణాత్యాన్మహీపాన్। తం పశ్యతేమం సహదేవమద్య తరస్వినం తాపసవేషరూపమ్
సింధు తీరంలో దక్షిణ దిక్కున రాజులను ఓడించిన వేగవంతుడైన సహదేవుడు, ఇప్పుడు తపస్వి వేషంలో అడవిలో బాధపడుతున్నాడని చూడండి.
యః పార్థివానేకరథేన వీరో దిశం ప్రతీచీం ప్రత్నియుద్ధశౌణ్డః। జిగ్యే రణే తం నకులం వనేఽస్మి- న్సంపశ్యతైనం మలదిగ్ధగాత్రమ్
పశ్చిమ దిక్కున రాజులను ఒకే రథంతో, పునఃపునః యుద్ధంలో గెలిచిన వీరుడు, ఇప్పుడు ఈ అడవిలో మట్టి పూసుకున్న శరీరంతో నకులుడు ఉన్నాడని చూడండి.
సత్రే సమృద్ధేఽతిరథస్య రాజ్ఞో వేదీతలాదుత్పతితా సుతా యా। సేయం వనే వాసమిమం సుదుఃఖం కథం సహత్యద్య సతీ సుఖార్హా
సంపన్నమైన యజ్ఞంలో, మహారాజు, మహారథి వేదిపైన జన్మించిన ఆ సతీమణి, ఈ రోజు అడవిలో ఇంతటి దుఃఖాన్ని ఎలా భరిస్తోంది? సుఖానికి అర్హురాలు అయిన ఆమె ఎలా తట్టుకుంటోంది?
త్రివర్గముఖ్యస్ సమీరణస్య దేవేశ్వరస్యాప్యథవాఽశ్వినోశ్చ। ఏషాం సురాణాం తనయాః కథంను వనే చరన్త్యస్తసుఖాః సుఖార్హాః
వాయువు, ఇంద్రుడు, అశ్వినీదేవతలు వంటి త్రివర్గ ప్రధాన దేవతల కుమార్తెలు అయిన వీరు, సుఖానికి అర్హులై, ఇప్పుడు అడవిలో సుఖాలు లేకుండా ఎలా తిరుగుతున్నారు?
జితే హి ధర్మస్య సుతే సభార్యే సభ్రాతృకే సానుచరే నిరస్తే। దుర్యోధనే చాపి వివర్ధమానే కథం న సీదత్యవనిః సశైలా
ధర్మపుత్రుడు భార్యతో, సోదరులతో, అనుచరులతో కలిసి ఓడిపోయి, రాజ్యంనుండి వెళ్లిపోతే, దుర్యోధనుడు అభివృద్ధి చెందుతున్నప్పుడు, ఈ భూమి పర్వతాలతో సహా ఎందుకు మునిగిపోవడం లేదు?
న రామ కాలః పరిదేవనాయ యదుత్తరం త్వత్ర తదేవ సర్వే। సమాచరామో హ్యనతీతకాలం యుధిష్ఠిరో యద్యపి నాహ కించిత్
రామా, ఇది విలాపించడానికి సమయం కాదు. ఇకపై ఏది చేయడం సముచితం, మనమందరం అదే చేద్దాం. సమయం ఇంకా దాటిపోలేదు; యుధిష్ఠిరుడు ఏమీ చెప్పకపోయినా పరవాలేదు.
యే నాథవన్తోఽద్య భవన్తి లోకే తే నాత్మనా కర్మ సమారన్తే। తేషాం తు కార్యేషు భవన్తి నాథాః శైబ్యాదయో రామ యథా యయాతేః
ఈ లోకంలో ఎవరికైనా రక్షకులు ఉంటే, వారు తమ పనులను తామే చేయరు. వారి పనుల్లో, యయాతికి శైబ్యుడు లాంటి వారు సహాయం చేసినట్లు, రామా, వారికి రక్షకులు సహాయపడతారు.
యేషాం తథా రామ సమారభన్తే కార్యాణి నాథాః స్వమతేన లోకే। రతే నాథవన్తః పురుషప్రవీరా నానాథవత్కృచ్ఛ్రమవాప్నువన్తి
రామా, ఎవరి పనులను వారి రక్షకులు తమ ఇష్టానుసారం చేపడతారో, అలాంటి పురుషులు రక్షకులు ఉన్నా, రక్షకుల్లేని వారిలా కష్టాలను అనుభవిస్తారు.
కస్మాదిమౌ రామజనార్దనౌ చ ప్రద్యుమ్నసామ్బౌ చ మయా సమేతౌ। వసన్త్యరణ్యే సహ సోదరీయై- స్త్రైలోక్యనాథానభిగమ్య పార్థాః
రామా, జనార్దనుడు, ప్రద్యుమ్నుడు, సాంబుడు, నేను — మనమంతా సోదరులతో కలిసి అడవిలో ఉంటున్నాము. కానీ, త్రిలోకాధిపత్యం లేకుండా ఉన్న పాండవులను ఎవరూ చేరుకోలేకపోతున్నారు.
నిర్యాతు సాధ్యద్య దశార్హసేనా ప్రభూతనానాయుధచిత్రవర్మా। యమక్షయం గచ్ఛతు ధార్తరాష్ట్రః సబాన్ధవో వృష్ణిబలాభిభూతః
ఈ రోజు దశార్హుల సేన, అనేక ఆయుధాలు, మెరిసే కవచాలతో అలంకరించి బయలుదేరాలి. వృష్ణివంశ బలానికి లోనై, ధృతరాష్ట్రుని సంతానం బంధువులతో కలిసి నాశనం కావాలి.
త్వం హ్యేవ కోపాత్పృథివీమపీమాం సంవేష్టయేస్తిష్ఠతు శార్హ్గధన్వా। స ధార్తరాష్ట్రం జహి సానుబన్ధం వృత్రం యథా దేవపతిర్మహేన్ద్రః
నీవు కోపంతో ఈ భూమిని చుట్టుముట్టినా, శారంగధన్వుడు నిలబడిపోవాలి. అతడు ధృతరాష్ట్రుని కుమారుడిని, అతని అనుచరులను మహేంద్రుడు వృత్రాసురుడిని సంహరించినట్టు సంహరించాలి.
భ్రాతా చ మే యః స సఖా గురుశ్చ జనార్దనస్యాత్మసమశ్చ పార్థః। తదర్థమేకో హి య ఉద్యమన్వై కరోతి కర్ణోఽస్త్రమవారణీయమ్
నా సోదరుడు, స్నేహితుడు, గురువు, జనార్దనునికి ప్రాణసమానమైన అర్జునుని కోసం, కర్ణుడు ఒక్కడే ఆ అప్రతిహతమైన ఆయుధాన్ని ప్రయోగించబోతున్నాడు.
[యదర్థమైచ్ఛన్మనుజాః సుపుత్రం శిష్యం గురుం చాప్రతికూలవాదమ్। యదర్థమభ్యుద్యతముత్తమం త- త్కరోతి కర్మాగ్ర్యమపారణీయమ్ ।।]
ఆయన కోసమే మనుషులు మంచి కుమారుడిని, శిష్యుడిని, గురువును ఆశిస్తారు; ఆయన కోసమే ఉత్తములు అప్రతిహతమైన గొప్ప కార్యాన్ని చేయడానికి ముందుకు వస్తారు.
తస్యాస్త్రవర్షాణ్యహముత్తమాస్త్రై- ర్విహత్య సర్వాణఇ రణేఽభిభూయ। కాయాచ్ఛిరః సర్పవిషాగ్నికల్పైః శరోత్తమైరున్మథితాఽస్మి రామ
ఆయనపై యుద్ధంలో నేను శ్రేష్ఠమైన ఆయుధాలతో ఆయుధవర్షాన్ని అడ్డుకున్నాను; నా శరీరం పాముల విషం, అగ్ని లాంటి బాణాలతో గాయపడింది, రామా.
ఖఙ్గేన చాహం నిశితేన సఙ్ఖ్యే కాయాచ్ఛిరస్తస్య బలాత్ప్రమత్య। తతోఽస్ సర్వాననుగాన్హనిష్యే దుర్యోధనం చాపి కురూశ్చ సర్వాన్
యుద్ధంలో పదునైన ఖడ్గంతో అతని శిరస్సును శరీరం నుండి వేరు చేస్తాను; ఆ తరువాత అతని అనుచరులను, దుర్యోధనుని, కురువంశీయులను అంతమొందిస్తాను.
ఆత్తాయుధం మామిహ రౌహిణఏయ పశ్యన్తు భైమా యుధి జాతహర్షాః। నిఘ్నన్తమేకం కురుయోధముఖ్యా- నగ్నిం మహాకక్షమివాన్తకాలే
రోహిణీపుత్రా! యుద్ధంలో ఆనందంతో ఉన్న భీముని కుమారులు నన్ను ఆయుధాలతో సిద్ధంగా, ఒక్కడే కురు వీరులను సంహరిస్తూ, కాలాంతకాగ్ని లా చూస్తారు.
ప్రద్యుమ్నముక్తాన్నిశితాన్న శక్తాః। సోఢుం కృపద్రోణవికర్ణకర్ణాః। జానాసి పీర్యం చ తవాత్మజస్య కార్ష్ణిర్భవత్యేవ యథా రణస్థః
ప్రద్యుమ్నుడు వదిలిన ఆయుధాలను కృప, ద్రోణ, వికర్ణ, కర్ణులు తట్టుకోలేరు; నీ కుమారుని శౌర్యాన్ని, యుద్ధంలో కృష్ణుని కుమారుడు ఎలా ప్రబలుడో నీకే తెలుసు.
సామ్బః ససూతం సరథం భుజాభ్యాం దుఃశాసనం శాస్తు బలాత్ప్రమథ్య। న విద్యతేజామ్బవతీసుతస్య రణేఽవిషహ్యం హి రణోత్కటస్య
సాంబుడు తన చేతులతో దుఃశాసనుని, అతని రథసారథిని, రథాన్ని బలవంతంగా జయించి వశపరిచేస్తాడు; యుద్ధంలో జాంబవతీసుతుని ఎదురు నిలబడగలవాడు ఎవ్వరూ లేరు.
ఏతేన బాలేన హి శమ్బరస్య దైత్యస్య సైన్యం సహసా ప్రణున్నమ్। `హతః స పాపో యుధి కేవలేన యుద్ధేఽద్వితీయో హరితుల్యవీర్యః
ఈ యువకుడు శంబరాసురుని సైన్యాన్ని ఒక్కసారిగా చిత్తుచేశాడు; ఆ దుష్టుడు యుద్ధంలో ఒక్కడే సంహరించబడ్డాడు, యుద్ధంలో హరివంటి పరాక్రమం కలవాడు.
వృత్తోరురత్యాయతపీనబాహు- రేతేన సఙ్ఖ్యే నిహతోఽశ్వచక్రః। కో నామ సామ్బస్య మహారథస్య రణే సమక్షం రథమభ్యుదీయాత్
విస్తృతమైన, దీర్ఘమైన, బలమైన భుజాలతో యుద్ధంలో గుర్రాల రథాన్ని సంహరించాడు; సాంబుడు వంటి మహారథుని రథానికి యుద్ధంలో ఎదురుగా రావడానికి ఎవరు ధైర్యం చేస్తారు?
యథా ప్రవిశ్యాన్తరమన్తకస్య కాలే మనుష్యో న వినిష్క్రమేత। తథా ప్రవిశ్యాన్తరమస్య సఙ్ఖ్యే కో నామ జీవన్పునరావ్రజేచ్చ
కాలం వచ్చినప్పుడు మనిషి యమలోకంలోకి వెళ్లి తిరిగి రాని విధంగా, యుద్ధంలో ఇతని ఎదుటికి వచ్చినవాడు బ్రతికి తిరిగి రావడం అసాధ్యం.
ద్రోణం కచ భీష్మం చ మహారథౌ తౌ సుతైర్వృతం చాప్యథ సోమదత్తమ్। సర్వాణఇ సైన్యాని చ వాసుదేవః ప్రధక్ష్యతే సాయకవహ్నిజాలైః
ద్రోణుడు, భీష్ముడు, వారి కుమారులతో కూడిన సోమదత్తుడు, అన్ని సైన్యాలను వాసుదేవుడు బాణాల అగ్ని జ్వాలలతో దహించిపెడతాడు.