శ్రుత్వా తు తే తస్య వచః ప్రతీతా- స్తాంశ్చాపి దృష్ట్వా సుకృశనతీవ। నేత్రోద్భవం సంముముచుర్మహార్హా దుఃఖార్తిజం వారి మహానుభావాః
ఆయన మాటలు విని, వారిని అతి క్షీణులుగా చూసి, ఆ మహనీయులు, గొప్ప హృదయాలు కలవారు, తీవ్ర దుఃఖంతో కన్నీళ్లు పెట్టుకున్నారు.
ప్రభాసతీర్థమాసాద్యపాణ్డవా వృష్ణయస్తథా। కిమకుర్వన్కథాశ్చైషాం కాస్తత్రాసంస్తపోధన
ప్రబాస తీర్థాన్ని చేరిన పాండవులు, వృష్ణులు అక్కడ ఏమి చేశారు? ఆ తపస్సు చేసే మహర్షుల మధ్య ఎలాంటి కథలు, సంఘటనలు జరిగాయి?
తే హి సర్వే మహాత్మానః సర్వశాస్త్రవిశారదాః। వృష్ణయః పాణ్డవాశ్చైవ సుహృదశ్చపరస్పరమ్
వారు అందరూ మహాత్ములు, అన్ని శాస్త్రాలలో నిపుణులు—వృష్ణులు, పాండవులు, పరస్పర మిత్రులు కూడి ఉన్నారు.
ప్రభాసతీర్థం సంప్రాప్య పుణ్యం తీర్థం మహోదధేః। వృష్ణయః పాణ్డవాన్వీరాః పరివార్యోపతస్థిరే
పవిత్రమైన సముద్రతీర ప్రబాస తీర్థానికి చేరుకున్న వీర వృష్ణులు, పాండవులను చుట్టుముట్టి, దగ్గరగా వచ్చారు.
తతో గోక్షీరకున్దేన్దుమృణఆలరజతప్రభః। వనమాలీ హలీ రామో బభాషే పుష్కరేక్షణమ్
అప్పుడు, అడవి పూల మాల ధరించిన, హలాయుధుడైన రాముడు, పాల, మల్లెపువ్వు, చంద్రుడు, ముత్యాలు, వెండి వంటి ప్రకాశంతో మెరిసిపోతూ, కమలాక్షుడైన కృష్ణునితో మాటలాడాడు.
న కృష్ణ ధర్మశ్చరితో భవాయ జన్తోరధర్మశ్చ పరాభవాయ। యుధిష్ఠిరో యత్రజటీ మహాత్మా వనాశ్రయః క్లిశ్యతి చీరవాసాః
కృష్ణా! ధర్మాన్ని ఆచరించడం జీవులకు మేలు, అధర్మం నాశనానికి దారి తీస్తుంది. అయినా, యుధిష్ఠిరుడు ఆ మహాత్ముడు జటలు వేసుకుని, అరణ్యంలో చీరధారణతో బాధపడుతున్నాడు.
దుర్యోధనశ్చాపి మహీం ప్రశాస్తి న చాస్య భూమిర్వివరం దదాతి। ధర్మాదధర్మశ్చరితో వరీయా- నితీవ మన్యేత నరోఽల్పబుద్ధిః
దుర్యోధనుడు భూమిని పాలిస్తున్నాడు, అయినా భూమి అతనిని మింగడం లేదు. ధర్మం కన్నా అధర్మమే విజయవంతమవుతోందని, కొంతమంది మూర్ఖులు అనుకుంటారు.
శఙ్కా మిథః సంజనితా నరాణామ్
ఇలా, మనుషుల మధ్య అనుమానం ఏర్పడింది.
అయం స ధర్మప్రభవో నరేన్ద్రో ధర్మే ధృతః సత్యధృతిః ప్రదాతా। చలేద్ధి రాజ్యాచ్చ సుఖాచ్చ పార్థో ధర్మాదపేతస్తు కథం వివర్ధేత్
ఈ రాజు ధర్మానికి మూలం, సత్యానికి, దానానికి నిలయమైనవాడు. ధర్మంలో స్థిరంగా ఉన్న పార్థుడు రాజ్యాన్ని, సుఖాన్ని కోల్పోతే, అధర్మం ఎలా వృద్ధిచెందుతుంది?
కథం ను భీష్మశ్చ కృపశ్చ విప్రో ద్రోణశ్చ రాజా చ కులస్య వృద్ధః। ప్రవ్రాజ్య పార్థాన్సుమాప్నువన్తి ధిక్పాపబుద్ధీన్భరతప్రధానాన్
భీష్ముడు, బ్రాహ్మణుడైన కృప, ద్రోణుడు, వంశంలో వృద్ధుడైన రాజు—వీరు పాండవులను అరణ్యానికి పంపి, ఇంకా సుఖంగా ఉండగలుగుతున్నారా? దుష్టబుద్ధి కలిగిన భారత వంశాధిపతులకు శాపమొస్తుంది.
కింనామ వక్ష్యత్యవనిప్రధానః పితృడన్సమాగమ్య పరత్ర పాపః। పుత్రేషు సమ్యక్వరితం మయేతి పుత్రానపాపాన్వ్యపరోప్య రాజ్యాత్
ఈ భూమిని పాలించే ప్రధానుడు, తన నిష్పాపమైన కుమారులను రాజ్యాధికారం నుండి అన్యాయంగా దూరం చేసి, 'నేను నా పిల్లల పట్ల న్యాయంగా ప్రవర్తించాను' అని చెప్పుకుంటూ, పితృలోకంలో పితృదేవతలను ఎదుర్కొనేప్పుడు ఏమి చెప్పగలడు?
నాసౌ ధియా సంప్రతి పశ్యతి స్మ కింనామ కృత్వాఽహమచక్షురేవమ్। జాతః పృథివ్యామితి పార్థివేషు ప్రవ్రాజ్యకౌన్తేయమితి స్మ రాజ్యాత్
ఇప్పుడు అతడు తన మనసులో, 'నేను ఏమి చేశాను? అందుకే నన్ను ఇలా అంటున్నారు. రాజులలో జన్మించిన నేను, కుంతీ కుమారుడిని రాజ్యంనుండి వెలివేశాను' అని ఆలోచించడంలేదు.
నూనం సమృద్ధాన్పితృలోకభూమౌ చామీకరాభాన్క్షితిజాన్ప్రఫుల్లాన్। విచిత్రవీర్యస్య సుతః సపుత్రః కృత్వా నృశంసం వత పశ్యతి స్మ
విచిత్రవీర్యుని కుమారుడు తన కుమారులతో కలిసి పితృలోకంలో ఉన్నప్పుడు, బంగారు వర్ణంతో, సంపన్నంగా, వికసిస్తున్న భూమిపాలకులను చూస్తూ, తాను చేసిన క్రూరతను గుర్తు చేసుకుంటున్నాడు.
వ్యూఢోత్తరాంసాన్పృథులోహితాక్షా- నిమామ్స్మ పృచ్ఛన్స శృణోతి నూనమ్। ప్రాస్థాపయద్యత్స వనం సశఙ్కో యుధిష్ఠిరం సానుజమాత్తశస్త్రమ్
విపులమైన భుజాలు, పెద్ద ఎర్ర కళ్ళు కలిగిన వారిని గురించి అడుగుతుంటే, అతడు భయంతో యుధిష్ఠిరుని సోదరులతో కలిసి ఆయుధాలతో అడవికి పంపిన విషయాన్ని తప్పకుండా వింటున్నాడు.
యోఽయం పరషాం పృతనాం సమృద్ధాం నిరాయుధో దీర్ఘభుజో నిహన్యాత్। శ్రుత్వైవ శబ్దం హి వృకోదరస్య ముఞ్చన్తి సైన్యాని శకృత్సమూత్రమ్
ఈయన, శత్రువుల బలమైన సైన్యాన్ని ఆయుధం లేకుండానే, దీర్ఘమైన భుజాలతో సంహరించగలడు. వృకోదరుని గర్జన విని, సైనికులు భయంతో తమను తాము నియంత్రించుకోలేక పారిపోతారు.
స క్షుత్పిపాసాధ్వకృశస్తరస్వీ సమేత్య నానాయుధబాణపాణిః। వనే స్మరన్వాసమిమం సుఘోరం శేషం న కుర్యాదితి నిశ్చితం మే
ఆయన ఆకలి, దాహం, ప్రయాణం వల్ల క్షీణించినా, వేగవంతుడై, చేతిలో అనేక ఆయుధాలు, బాణాలు పట్టుకుని, ఈ భయంకరమైన అడవి జీవనాన్ని గుర్తు చేసుకుంటూ, ఎవరినీ మిగిలనివ్వడు — ఇది నాకు నిశ్చయం.
న హ్యస్ వీర్యేణ బలేన కశ్చి- త్సమః పృథివ్యామపి విద్యతేఽన్యః। స శీతవాతాతపకర్శితాఙ్గో న శేషమాజావసుహృత్సు కుర్యాత్
భూమిపై శక్తిలో, పరాక్రమంలో ఇతనికి సమానుడు మరొకరు లేరు. అయినా, చలి, గాలి, ఎండ వల్ల శరీరం క్షీణించినా, తన మిత్రులలో ఎవ్వరినీ మిగిలనివ్వడు.
ప్రాచ్యాం నృపానేకరథేన జిత్వా వృకోదరః సానుచరాన్రణేషు। స్వస్త్యాగమద్యోఽతిరథస్తరస్వీ సోయం వనే క్లిశ్యతి చీరవాసాః
వృకోదరుడు ఒకే రథంతో తూర్పు దిక్కున రాజులను యుద్ధంలో జయించి, సురక్షితంగా తిరిగి వచ్చాడు. అలాంటి మహాబలుడు ఇప్పుడు అడవిలో చీరధారణతో బాధపడుతున్నాడు.
యః సిన్ధుకూలే వ్యజయన్నృదేవా- న్సమాగతాన్దాక్షిణాత్యాన్మహీపాన్। తం పశ్యతేమం సహదేవమద్య తరస్వినం తాపసవేషరూపమ్
సింధు తీరంలో దక్షిణ దిక్కున రాజులను ఓడించిన వేగవంతుడైన సహదేవుడు, ఇప్పుడు తపస్వి వేషంలో అడవిలో బాధపడుతున్నాడని చూడండి.
యః పార్థివానేకరథేన వీరో దిశం ప్రతీచీం ప్రత్నియుద్ధశౌణ్డః। జిగ్యే రణే తం నకులం వనేఽస్మి- న్సంపశ్యతైనం మలదిగ్ధగాత్రమ్
పశ్చిమ దిక్కున రాజులను ఒకే రథంతో, పునఃపునః యుద్ధంలో గెలిచిన వీరుడు, ఇప్పుడు ఈ అడవిలో మట్టి పూసుకున్న శరీరంతో నకులుడు ఉన్నాడని చూడండి.
సత్రే సమృద్ధేఽతిరథస్య రాజ్ఞో వేదీతలాదుత్పతితా సుతా యా। సేయం వనే వాసమిమం సుదుఃఖం కథం సహత్యద్య సతీ సుఖార్హా
సంపన్నమైన యజ్ఞంలో, మహారాజు, మహారథి వేదిపైన జన్మించిన ఆ సతీమణి, ఈ రోజు అడవిలో ఇంతటి దుఃఖాన్ని ఎలా భరిస్తోంది? సుఖానికి అర్హురాలు అయిన ఆమె ఎలా తట్టుకుంటోంది?
త్రివర్గముఖ్యస్ సమీరణస్య దేవేశ్వరస్యాప్యథవాఽశ్వినోశ్చ। ఏషాం సురాణాం తనయాః కథంను వనే చరన్త్యస్తసుఖాః సుఖార్హాః
వాయువు, ఇంద్రుడు, అశ్వినీదేవతలు వంటి త్రివర్గ ప్రధాన దేవతల కుమార్తెలు అయిన వీరు, సుఖానికి అర్హులై, ఇప్పుడు అడవిలో సుఖాలు లేకుండా ఎలా తిరుగుతున్నారు?
జితే హి ధర్మస్య సుతే సభార్యే సభ్రాతృకే సానుచరే నిరస్తే। దుర్యోధనే చాపి వివర్ధమానే కథం న సీదత్యవనిః సశైలా
ధర్మపుత్రుడు భార్యతో, సోదరులతో, అనుచరులతో కలిసి ఓడిపోయి, రాజ్యంనుండి వెళ్లిపోతే, దుర్యోధనుడు అభివృద్ధి చెందుతున్నప్పుడు, ఈ భూమి పర్వతాలతో సహా ఎందుకు మునిగిపోవడం లేదు?
న రామ కాలః పరిదేవనాయ యదుత్తరం త్వత్ర తదేవ సర్వే। సమాచరామో హ్యనతీతకాలం యుధిష్ఠిరో యద్యపి నాహ కించిత్
రామా, ఇది విలాపించడానికి సమయం కాదు. ఇకపై ఏది చేయడం సముచితం, మనమందరం అదే చేద్దాం. సమయం ఇంకా దాటిపోలేదు; యుధిష్ఠిరుడు ఏమీ చెప్పకపోయినా పరవాలేదు.
యే నాథవన్తోఽద్య భవన్తి లోకే తే నాత్మనా కర్మ సమారన్తే। తేషాం తు కార్యేషు భవన్తి నాథాః శైబ్యాదయో రామ యథా యయాతేః
ఈ లోకంలో ఎవరికైనా రక్షకులు ఉంటే, వారు తమ పనులను తామే చేయరు. వారి పనుల్లో, యయాతికి శైబ్యుడు లాంటి వారు సహాయం చేసినట్లు, రామా, వారికి రక్షకులు సహాయపడతారు.
యేషాం తథా రామ సమారభన్తే కార్యాణి నాథాః స్వమతేన లోకే। రతే నాథవన్తః పురుషప్రవీరా నానాథవత్కృచ్ఛ్రమవాప్నువన్తి
రామా, ఎవరి పనులను వారి రక్షకులు తమ ఇష్టానుసారం చేపడతారో, అలాంటి పురుషులు రక్షకులు ఉన్నా, రక్షకుల్లేని వారిలా కష్టాలను అనుభవిస్తారు.
కస్మాదిమౌ రామజనార్దనౌ చ ప్రద్యుమ్నసామ్బౌ చ మయా సమేతౌ। వసన్త్యరణ్యే సహ సోదరీయై- స్త్రైలోక్యనాథానభిగమ్య పార్థాః
రామా, జనార్దనుడు, ప్రద్యుమ్నుడు, సాంబుడు, నేను — మనమంతా సోదరులతో కలిసి అడవిలో ఉంటున్నాము. కానీ, త్రిలోకాధిపత్యం లేకుండా ఉన్న పాండవులను ఎవరూ చేరుకోలేకపోతున్నారు.
నిర్యాతు సాధ్యద్య దశార్హసేనా ప్రభూతనానాయుధచిత్రవర్మా। యమక్షయం గచ్ఛతు ధార్తరాష్ట్రః సబాన్ధవో వృష్ణిబలాభిభూతః
ఈ రోజు దశార్హుల సేన, అనేక ఆయుధాలు, మెరిసే కవచాలతో అలంకరించి బయలుదేరాలి. వృష్ణివంశ బలానికి లోనై, ధృతరాష్ట్రుని సంతానం బంధువులతో కలిసి నాశనం కావాలి.
త్వం హ్యేవ కోపాత్పృథివీమపీమాం సంవేష్టయేస్తిష్ఠతు శార్హ్గధన్వా। స ధార్తరాష్ట్రం జహి సానుబన్ధం వృత్రం యథా దేవపతిర్మహేన్ద్రః
నీవు కోపంతో ఈ భూమిని చుట్టుముట్టినా, శారంగధన్వుడు నిలబడిపోవాలి. అతడు ధృతరాష్ట్రుని కుమారుడిని, అతని అనుచరులను మహేంద్రుడు వృత్రాసురుడిని సంహరించినట్టు సంహరించాలి.
భ్రాతా చ మే యః స సఖా గురుశ్చ జనార్దనస్యాత్మసమశ్చ పార్థః। తదర్థమేకో హి య ఉద్యమన్వై కరోతి కర్ణోఽస్త్రమవారణీయమ్
నా సోదరుడు, స్నేహితుడు, గురువు, జనార్దనునికి ప్రాణసమానమైన అర్జునుని కోసం, కర్ణుడు ఒక్కడే ఆ అప్రతిహతమైన ఆయుధాన్ని ప్రయోగించబోతున్నాడు.