స వేదాధ్యయనే యుక్తో జమదగ్నిర్మహాతపాః। తపస్తేపే తతో దేవాన్నియమాద్వశమానయత్
జమదగ్ని వేదాధ్యయనంలో నిమగ్నమై, గొప్ప తపస్సు చేసి, నియమంతో దేవతలను తన వశంలోకి తెచ్చుకున్నాడు.
స ప్రసేనజితం రాజన్నధిగమ్య నరాధిపమ్। రేణుకాం వరయామాస స చ తస్మై దదౌ నృపః
అతడు రాజు ప్రసేనజిత్తును కలిసాడు. రేణుకను వరంగా అడిగాడు. రాజు ఆమెను అతనికి ఇచ్చాడు.
రేణుకాం త్వథ సంప్రాప్య భార్యాం భార్గవనన్దనః। ఆశ్రమస్థస్తయా సార్ధం తపస్తేపేఽనుకూలయా
రేణుకను భార్యగా పొందిన భృగునందనుడు, ఆశ్రమంలో ఆమెతో కలిసి తపస్సు చేశాడు. ఆమె కూడా అతనికి అనుకూలంగా ఉండింది.
తస్యాః కుమారాశ్చత్వారో జజ్ఞిరే రామపఞ్చమాః। సర్వేషామజఘన్యస్తు రామ ఆసీఞ్జఘన్యజః
ఆమెకు నలుగురు కుమారులు పుట్టారు. ఐదవవాడిగా రాముడు జన్మించాడు. అందరిలో రాముడు చిన్నవాడు.
ఫలాహారేషు సర్వేషు గతేష్వథ సుతేషు వై। రేణుకా స్నాతుమగమత్కదాచిన్నియతవ్రతా
అందరు కుమారులు పండ్లు తెచ్చేందుకు వెళ్లిన తర్వాత, నియమంగా ఉండే రేణుక ఒకసారి స్నానం చేయడానికి వెళ్లింది.
సా తు చిత్రరథం నామ మార్తికావతకం నృపమ్। దదర్శ రేణుకా రాజన్నాగచ్ఛన్తీ యదృచ్ఛయా
ఆ సమయంలో, రేణుక యాదృచ్ఛికంగా మార్తికావత అనే చిత్తరథ అనే రాజును చూసింది.
క్రీడన్తం సలిలే దృష్ట్వా సభార్యం పద్మమాలినమ్। ఋద్ధిమన్తం తతస్తస్య స్పృహయామాస రేణుకా
ఆ రాజు తన భార్యతో కలిసి నీటిలో ఆడుకుంటూ, పద్మమాలలు ధరించి, మహిమాన్వితుడిగా కనిపించాడు. అతడిని చూసి రేణుక మనసులో ఆకాంక్ష కలిగింది.
వ్యభిచారాచ్చ తస్మాత్సా క్లిన్నామ్భసి విచేతనా। `అన్తరిక్షాన్నిపతితా నర్మదాయాం మహాహ్రదే
ఆ విధేయత వల్ల, ఆమె మనస్సు చంచలమై, నీటిలో తడిగా మారింది. ఆపై, ఆమె ఆకాశం నుంచి నర్మదా నదిలోని గొప్ప హ్రదంలో పడిపోయింది.
ఉతీర్య చాపి సా యత్నాజ్జగామ భరతర్షభ'। ప్రవివేశాశ్రమం త్రస్తా తాం వై భర్తాన్వబుధ్యత
ఆమె ఎంతో కష్టపడి ఆపదను దాటి, భయంతో ఆశ్రమంలోకి ప్రవేశించింది. ఆమె భయపడుతూ వచ్చినదాన్ని భర్త గమనించాడు.
స తాం దృష్ట్వాచ్యుతాంధైర్యాద్బ్రాహ్మ్యా లక్ష్మ్యా వివర్జితామ్। శ్రిక్శబ్దేన మహాతేజా గర్హయామాస వీర్యవాన్
ఆమె ధైర్యాన్ని కోల్పోయి, బ్రాహ్మణుల తేజస్సు లేకుండా ఉన్నదాన్ని చూసి, మహాతేజస్సుతో కూడిన ఆమె భర్త 'శ్రీ' అనే మాటతో ఆమెను మందలించాడు.
తతో జ్యేష్ఠో జామదగ్న్యో రుమణ్వాన్నామ నామతః। ఆజగామ సుషేణశ్చ వసుర్విశ్వావసుస్తథా
అప్పుడతడు పెద్దవాడైన జామదగ్న్యుడు, రుమణ్వాన్, సుషేణుడు, వసు, విశ్వావసు అనే వారు అక్కడికి వచ్చారు.
తానానుపూర్వ్యాద్భగవాన్వధే మాతురచోదయత్। న చ తే జాతసంమోహాః కించిదూచుర్విచేతసః
ఆ భగవంతుడు వారిని ఒక్కొక్కరిని తల్లిని సంహరించమని ప్రేరేపించాడు. కానీ వారు స్పష్టమైన మనస్సుతో, మోహం లేకుండా ఏమీ మాట్లాడలేదు.
తతః శశాప తాన్క్రోధాత్తే శప్తాశ్చైతనాం జహుః। మృగపక్షిసధర్మాణః క్షిప్రమాసఞ్జడోపమాః
అప్పుడు అతడు కోపంతో వారిని శపించాడు. శాపగ్రస్తులైన వారు వెంటనే జ్ఞానం కోల్పోయి, జంతువులు, పక్షులు లాగా మూర్ఖులైపోయారు.
తతో రామోఽభ్యయాత్పశ్చాదాశ్రమం పరవీరహా। తమువాచ మహామన్యుర్జమదగ్నిర్మహాతపాః
తర్వాత శత్రువులను సంహరించే రాముడు ఆశ్రమానికి వచ్చాడు. మహాతపస్వి జమదగ్ని, కోపంతో రామునితో మాట్లాడాడు.
జహీమాం మాతరం పాపాం మా చ పుత్ర వ్యథాం కృథాః। తత ఆదాయ పరశుం రామో మాతు శిరోఽహరత్
రామా! ఈ పాపినిని, నీ తల్లిని సంహరించు. కుమారుడా, మనసులో బాధపడవద్దు. అప్పుడు రాముడు పరశును తీసుకుని తల్లి తల నరికి వేసాడు.
తతస్తస్య మహారాజ జమదగ్నేర్మహాత్మనః। కోపోఽభ్యగచ్ఛత్సహసా ప్రసన్నశ్చాబ్రవీదిదమ్
అంతట మహాత్ముడైన జమదగ్నికి అకస్మాత్తుగా కోపం వచ్చి, వెంటనే ప్రసన్నుడై ఇలా అన్నాడు.
మమేదం వచనాత్తాత కృతం తే కర్మ దుష్కరమ్। వృణీష్వ కామాన్ధర్మజ్ఞ యావతో వాఞ్ఛసే హృదా
నీవు నా మాట విని ఈ కఠినమైన పని చేశావు కుమారా. నీకు మనసులో ఏదైనా కోరిక ఉంటే అడుగు, ధర్మాన్ని తెలిసినవాడా.
స వవ్రే మాతురుత్థానమస్మృతిం చ వధస్య వై। పాపేన తేన చాస్పర్శం భ్రాతౄణాం ప్రకృతిం తథా
అప్పుడు రాముడు తన తల్లి తిరిగి బ్రతికిపోవాలని, ఆ హత్యను ఆమె మర్చిపోవాలని, ఆ పాపం తాకకుండా ఉండాలని, తన అన్నదమ్ములు మునుపటిలా మారాలని కోరాడు.
అప్రతిద్వన్ద్వతాం యుద్ధే దీర్ఘమాయుశ్చ భారత। దదౌ చ సర్వాన్కామాంస్తాఞ్జమదగ్నిర్మహాతపాః
యుద్ధంలో ఎవ్వరూ ఎదుర్కోలేని శక్తి, దీర్ఘాయువు కూడా కోరాడు. మహాతపస్వి జమదగ్ని అతని అన్ని కోరికలను మంజూరు చేశాడు.
కదాచిత్తు తథైవాస్య వినిష్క్రాన్తాః సుతాః ప్రభో। అథానూపపతిర్వీరః కార్తవీర్యోఽభ్యవర్తత
ఒకసారి అతని కుమారులు బయటకు వెళ్లినప్పుడు, ఓ ప్రభూ, వీరుడైన కార్తవీర్యుడు అక్కడికి వచ్చాడు.
తమాశ్రమపదం ప్రాప్తమృషిరర్ధ్యాత్సమార్చయత్। స యుద్ధమదసంమత్తో నాభ్యనన్దత్తథాఽర్చనమ్
ఆశ్రమానికి వచ్చిన అతడిని ఋషి యథావిధిగా ఆతిథ్యం ఇచ్చి సత్కరించాడు. కానీ యుద్ధ గర్వంతో మదపడి ఉన్న అతడు ఆ ఆతిథ్యాన్ని పట్టించుకోలేదు.
ప్రమథ్య చాశ్రమాత్తస్మాద్ధోమధేనోస్తతోబలాత్। జహార వత్సం క్రోశన్త్యా బభఞ్జ చ మహాద్రుమాన్
తన బలంతో ఆశ్రమాన్ని జయించి, హోమానికి ఉపయోగించే ఆవును ఆమె అరుస్తుండగా తీసుకెళ్లాడు. పెద్ద పెద్ద చెట్లను కూడా విరిగేశాడు.
ఆగతాయ చ రామాయ తదాచష్ట పితా స్వయమ్। గాం చ రోరుదతీం దృష్ట్వా కోపో రామం సమావిశత్। స మన్యువశమాపన్నః కార్తవీర్యముపాద్రవత్
రాముడు వచ్చినప్పుడు, తండ్రే జరిగినదంతా చెప్పాడు. ఆ ఆవును ఏడుస్తూ చూసి రాముడికి కోపం వచ్చింది. ఆ కోపంతో కార్తవీర్యుని వెంబడించాడు.
తస్యాథ యుధి విక్రమ్య భార్గవః పరవీరహా। చిచ్ఛేద నిశితైర్భల్లైర్బాహూన్పరిఘసంనిభాన్
ఆ యుద్ధంలో, శత్రువులను సంహరించే భార్గవుడు, కార్తవీర్యుని ఇనుప గదలవంటి చేతులను పదునైన బాణాలతో నరికేశాడు.
సహస్రసంమితాన్రాజన్ప్రగృహ్య రుచిరం ధనుః। అభిభూతః స రామేణ సంయుక్తః కాలధర్మణా
వెయ్యి చేతులు, అందమైన ధనుస్సు ఉన్నా, రాజా, రాముడి శక్తికి అతడు తట్టుకోలేక, విధి బలంతో ఓడిపోయాడు.
అర్జునస్యాథ దాయాదా రామేణ కృతమన్యవః। ఆశ్రమస్థం వినా రామం జమదగ్నిముపాద్రవన్
అర్జునుని వారసులు, రాముడి చేత జరిగిన దానికి కోపంతో, రాముడు లేని సమయంలో ఆశ్రమంలో ఉన్న జమదగ్నిని దాడి చేశారు.
తే తం జఘ్నుర్మహావీర్యమయుధ్యన్తం తపస్వినమ్। అసకృద్రామరామేతి విక్రోశన్తమనాథవత్
అతివీరుడైన ఆ తపస్విని, రామా! రామా! అని రక్షణ లేకుండా ఉన్నవాడిలా పదే పదే అరుస్తూ పోరాడుతుండగా, వారు అతన్ని కొట్టి పడగొట్టారు.
కార్తవీర్యస్య పుత్రాస్తు జమదగ్నిం యుధిష్ఠిర। ఘాతయిత్వా శరైర్జగ్ముర్యథాగతమరిందమాః
యుధిష్ఠిరా! శత్రువులను సంహరించేవారు అయిన కార్తవీర్యుని కుమారులు, బాణాలతో జమదగ్నిని చంపి, వచ్చినదారినే తిరిగి వెళ్లిపోయారు.
అపక్రాన్తేషు వై తేషు జమదగ్నౌ తథా గతే। సమిత్పాణిరుపాగచ్ఛదాశ్రమం భృగునన్దనః
వారు అక్కడి నుంచి వెళ్లిపోయాక, జమదగ్ని మరణించాక, భృగువంశజుడు సమిధులు చేతబట్టి ఆశ్రమానికి వచ్చాడు.
స దృష్ట్వా పితరం వీరస్తదా మృత్యువశం గతమ్। అనర్హం తం తథాభూతం విలలాప సుదుఃఖితః
ఆ వీరుడు తన తండ్రిని మరణించినవాడిగా, అలాంటి దుస్థితిలో పడినవాడిగా చూసి, ఎంతో బాధతో కన్నీళ్లు పెట్టాడు.