న తాని సేవేత మునిర్యతాత్మా సతాం లోకాన్ప్రార్థయానః కథంచిత్। కృత్వా విఘ్రనం తాపసానాం రమన్తే పాపాచారాస్తాపసస్తాన్న పశ్యేత్
తనను జయించుకున్న ముని, మంచివారి లోకాలను కోరుకుంటూ, చెడు మార్గంలో నడిచే తపస్వులతో కలసి ఉండకూడదు. పాపమైన పనులు చేసే వాళ్లను నిజమైన తపస్వి చూడకూడదు.
అసజ్జనేనాచరితాని పుత్ర పానాన్యపేయాని మధూని తాని। మాల్యాని చైతాని న వై మునీనాం స్మృతాని చిత్రోజ్జ్వలగన్ధవన్తి
కుమారా, దుర్మార్గులు చేసే పనులు — మద్యం తాగడం, పరిమళభరితమైన పుష్పమాలలు ధరించడం — ఇవన్నీ మునులకు తగినవి కావు.
రక్షాంసి తానీతి నివార్య పుత్రం విభాణ్డకస్తాం మృగయాంబభూవ। నాసాదయామాస యదా త్ర్యహేణ తదా స పర్యావవృతే శ్రమాయ
విభాండకుడు తన కుమారుడిని, 'ఇవి అపాయాలు' అని చెప్పి ఆపి, వేటకు వెళ్లాడు. మూడు రోజులు ప్రయాసపడి కూడా ఏమీ దొరకక, అలసిపోయి తిరిగి వచ్చాడు.
యదా పున కాశ్యపో వై జగామ ఫలాన్యాహర్తుం విధినాశ్రమేఽసౌ। తదా పునర్లోభయితుం జగామ సా వేశాయోషా మునిమృశ్యశృహ్గమ్
తర్వాత కాశ్యపుడు Hermitageలో పండ్లు తెచ్చేందుకు వెళ్లినప్పుడు, ఆ వేశ్య మళ్లీ ఋశ్యశృంగుడిని మాయ చేయడానికి అక్కడికి వచ్చింది.
దృష్ట్వైవ తామృశ్యశృఙ్గః ప్రహృష్టః సంభ్రాన్తరూపోఽభ్యపతత్తదానీమ్। ప్రోవాచ చైనాం భవతః శ్రమాయ గచ్ఛావ యావన్న పితా మమైతి
ఆమెను చూసిన ఋశ్యశృంగుడు ఆనందంతో, కొంత గబగబగా ఆమె దగ్గరకు వెళ్లాడు. 'నా తండ్రి రాకముందే, నీకు ఉపశమనం కోసం మనం వెళ్ళిపోదాం' అని అన్నాడు.
తతో రాజన్కాశ్యపస్యైకపుత్రం ప్రవేశ్య వేగేన విముచ్య నావమ్। ప్రలోభయన్త్యో వివిధైరుపాయై- రాజగ్మురఙ్గాధిపతేః సమీపమ్
రాజా! కాశ్యపుని ఏకైక కుమారుణ్ణి పడవలోకి తీసుకెళ్లి, వేగంగా విడిచిపెట్టి, అనేక రకాల మాయలు చేసి, అంగదేశాధిపతి దగ్గరకు తీసుకువెళ్లారు.
సంస్థాప్యతామాశ్రమదర్శనే తు సంతారితాం నావమథాతిశుభ్రామ్। తీరాదుపాదాయ తథైవ చక్రే రాజాశ్రమం నామ వనం విచిత్రమ్
ఆ Hermitageను చూపించి, మెరిసే పడవను తీరం వద్దకు తీసుకురాగా, అక్కడినుంచి అతన్ని తీసుకెళ్లి, రాజు 'ఆశ్రమవనం' అనే అద్భుతమైన అడవిని స్థాపించాడు.
అన్తఃపురే తం తు నివేశ్య రాజా విభాణ్డకస్యాత్మజమేకపుత్రమ్। దదర్శ మేఘైః సహసా ప్రవృష్ట- మాపూర్యణాణం చ జగజ్జలేన
రాజు, విభాండకుని ఏకైక కుమారుణ్ణి అంతఃపురంలో నివాసమిచ్చి, ఆకస్మాత్తుగా మేఘాలు వర్షాన్ని కురిపిస్తూ భూమిని నింపిన దృశ్యాన్ని చూశాడు.
స రోమపాద పరిపూర్ణకామః సుతాం దదావృశ్యశృఙ్గాయ శాన్తామ్। క్రోధప్రతీకారకరం చ చక్రే గోభిశ్చ మార్గేష్వభికర్షణం చ
రొమపాదుడు తన కోరికలు నెరవేరినవాడై, తన కుమార్తె శాంతను ఋశ్యశృంగునికి ఇచ్చాడు. కోపాన్ని శాంతపరిచేందుకు, మార్గాల్లో ఆవులను లాగించమని ఆదేశించాడు.
విభాణ్డకస్యావ్రజతః స రాజా పశూన్ప్రభూతాన్పశుపాంశ్చ వీరాన్। సమాదిశత్పుత్రగృద్ధీ మహర్షి- ర్విభాణ్డకః పరిపృచ్ఛేద్యదా వః
విభాండకుడు తన కుమారుని కోసం వస్తుండగా, రాజు గొప్ప గొర్రెల కాపరులకు, 'మహర్షి విభాండకుడు మీతో ఏదైనా అడిగితే,' అని చెప్పాడు.
స క్తవ్యః ప్రాఞ్జలిభిర్భవద్భిః పుత్రస్య తే పశవః కర్షణం చ। కిం తే ప్రియం వై క్రియతాం మహర్షే దాసాః స్మ సర్వే తవ వాచి బద్ధాః
మీరు చేతులు జోడించి, 'ఈ పశువులు, వాటి కాపాడటం అన్నీ మీ కుమారునివే. మహర్షీ! మీకు ఏమి ఇష్టమో చెప్పండి. మేమంతా మీ ఆజ్ఞకు లోబడిన సేవకులం' అని చెప్పాలి.
అథోపాయాత్స మునిశ్చణ్డకోపః స్వమాశ్రమం మూలఫలం గృహీత్వా। అన్వేషమాణశ్చ న తత్ర పుత్రం దదర్శ చుక్రోధ తతో భృశం సః
తర్వాత ఆ ముని, తీవ్రమైన కోపంతో, మూలలు పండ్లు తీసుకుని తన ఆశ్రమానికి వచ్చాడు. అక్కడ కుమారుణ్ణి కనపడక, మరింత కోపంగా మారాడు.
తతః స కోపేన విదీర్యమాణ ఆశఙ్కమానో నృపతేర్విధానమ్। జగామ చమ్పాం ప్రతిధక్ష్యమాణ- స్తమఙ్గరాజం సపురం సరాష్ట్రమ్
అప్పుడు, కోపంతో ఉప్పొంగిపోతూ, రాజు చేసిన పనిగా అనుమానించి, చంపా నగరాన్ని, రాజును, రాజ్యాన్ని కాల్చేయాలని ఉద్దేశంతో బయలుదేరాడు.
స వై శ్రాన్తః క్షుధితః కాశ్యపస్తా- న్ఘోషాన్సమాసాదితవాన్సమృద్ధాన్। గోపైశ్చ తైర్విధివత్పూజ్యమానో రాజేవ తాం రాత్రిమువాస తత్ర
ఆ అలసటతో, ఆకలితో ఉన్న కాశ్యపుడు, సంపన్నమైన పశుగోషాలను చేరాడు. అక్కడ గొర్రెల కాపరులు రాజును గౌరవించినట్టు అతనిని ఆ రాత్రి గౌరవంగా ఉంచారు.
అవాప్య సత్కారమతీవ హృష్టః ప్రోవాచ కస్య ప్రథితాః స్థ గోపాః। ఊచుస్తతస్తేఽభ్యుపగమ్య సర్వే ధనం తవేదం విహితం సుతస్య
అతనికి ఎంతో ఆదరణ లభించడంతో ఆనందంగా, 'మీరు ఎవరి గొర్రెల కాపరులు?' అని అడిగాడు. వారు అందరూ దగ్గరికి వచ్చి, 'ఈ ధనం మీది, మీ కుమారునికి ఇచ్చినది' అని చెప్పారు.
దేశేషు దేశేషు స పూజ్యమాన- స్తాంశ్చైవ శృణ్వన్మధురాన్ప్రలాపాన్। ప్రశాన్తభూయిష్ఠరజాః ప్రహృష్టః సమాససాదాఙ్గపతిం పురస్థమ్
ప్రతి ప్రాంతంలో గౌరవం పొందుతూ, వారి మధురమైన మాటలు వింటూ, అతని కోపం చాలా తగ్గిపోయింది. ఆనందంతో అంగదేశపు రాజును ఎదుర్కొని చేరాడు.
స పూజితస్తేన నరర్షభేణ దదర్శ పుత్రం దివి దేవం యథేన్ద్రమ్। శాన్తాం స్నుషాం చైవ దదర్శ తత్ర సౌదామనీముచ్చరన్తీం యథైవ
ఆ మహాపురుషుని చేత గౌరవింపబడిన విభాండకుడు, తన కుమారుణ్ణి ఆకాశంలో దేవేంద్రునిలా ప్రకాశిస్తూ చూశాడు. అక్కడే తన కోడలు శాంతను మెరిసే మెరుపులా చూశాడు.
గ్రామాం శ్చ ఘోషాంశ్చ సుతస్య దృష్ట్వా శాన్తాం చ శాన్తోఽస్య పరః స కోపః। చకార తస్యైవ పరం ప్రసాదం విభాణ్డకో భూమిపతేర్నరేద్ర
తన కుమారునికి ఉన్న గ్రామాలు, పశుగోషాలు, శాంతను చూసి, విభాండకుని కోపం శాంతించింది. రాజుపై అతను పరమానందాన్ని చూపించాడు, ఓ రాజాధిరాజా!
స తత్రనిక్షిప్య సుతం మహర్షి- రువాచ సూర్యాగ్నిసమప్రభావః। జాతే చ పుత్రే వనమేవావ్రజేథా రాజ్ఞః ప్రియాణ్యస్య సర్వాణి కృత్వా
అక్కడ తన కుమారుని ఉంచి, సూర్యుడి, అగ్ని వంటి తేజస్సుతో ఉన్న మహర్షి ఇలా అన్నాడు: 'నీవు కుమారుడు పుట్టిన తర్వాత, రాజు కోరిన అన్నీ పనులు నెరవేర్చిన తరువాత, మళ్లీ అరణ్యంలోకి వెళ్ళాలి.'
స తద్వచః కృతవానృశ్యశృఙ్గో యయౌ చ యత్రాస్య పితా బభూవ। శాన్తా చైనం పర్యచరన్నరేన్ద్ర స్వే రోహిణీ సోమమివానుకూలా
ఆ మాటలు వినగానే ఋశ్యశృంగుడు అలాగే చేశాడు. తన తండ్రి ఉన్న చోటికి వెళ్లాడు. శాంతా అతనికి ఎంతో మనస్ఫూర్తిగా సేవ చేసింది. ఆమె, రోహిణి చంద్రుడికి ఎలా సేవ చేస్తుందో అలా అతనికి సేవచేసింది.
అరున్ధతీ వా సుభగా వసిష్ఠం లోపాముద్రా వా యథా హ్యగస్త్యమ్। నలస్య వై దమయన్తీ యథా భూ ద్యథా శచీ వజ్రధరస్య చైవ
అరుంధతి వసిష్ఠునికి, లోపాముద్రా అగస్త్యునికి, దమయంతి నళునికి, శచీ వజ్రాయుధుడికి ఎలా సేవచేసారో, శాంతా కూడా ఋశ్యశృంగునికి అలా సేవచేసింది.
ప్రీత్యా యుక్తా పర్యచరన్నరేన్ద్ర
ఆమె ఎంతో ప్రేమతో అతనికి సేవచేసింది, ఓ రాజా.
తస్యాశ్రమః పుణ్య ఏషోఽవభాతి మహాహ్రదం శోభయన్పుణ్యకీర్తిః। అత్రస్నాతః కృతకృత్యో విశుద్ధ- స్తీర్థాన్యన్యాన్యనుసంయాహి రాజన్
ఈ ఆశ్రమం ఎంతో పవిత్రంగా మెరిసిపోతుంది. మహాహ్రదాన్ని తన మంచి పేరుతో అలంకరిస్తోంది. ఇక్కడ స్నానం చేసినవాడు తన కార్యాన్ని నెరవేర్చినవాడవుతాడు, పవిత్రుడవుతాడు. ఓ రాజా, ఇక్కడి తర్వాత మిగతా తీర్థాలకు వెళ్ళు.
తతః ప్రయాతః కౌశిక్యాః పాణ్డవో జనమేజయ। ఆనుపూర్వ్యేణ సర్వాణి జగామాయతనాన్యథ
అంతటితో పాండవుడు, ఓ జనమేజయ, కౌశికీ నది దగ్గర నుండి బయలుదేరి, అన్నీ పవిత్ర స్థలాలను క్రమంగా సందర్శించాడు.
స సాగరం సమాసాద్య గఙ్గాయాః సంగమే నృప। నదీశతానాం పఞ్చానాం మధ్యే చక్రే సమాప్లవమ్
అతడు గంగా సంగమం దగ్గర సముద్రాన్ని చేరి, ఐదు వందల నదుల మధ్యలో స్నానం చేశాడు, ఓ రాజా.
తతః సముద్రతీరేణ జగామ వసుధాధిపః। భ్రాతృభిః సహితో వీరః కలిఙ్గాన్ప్రతి భారత
అందుకు తరువాత, భూమిపతి తన అన్నదమ్ములతో కలిసి సముద్ర తీరంగా ప్రయాణిస్తూ, కలింగ దేశం వైపు వెళ్లాడు, ఓ భారత వంశజ.
ఏతే కలిఙ్గాః కౌన్తేయ యత్ర వైతరణీ నదీ। యత్రాయజత ధర్మోపి దేవాఞ్శరణమేత్య వై
ఇవి కలింగ దేశాలు, ఓ కుంతీపుత్రా, ఇక్కడే వైతరణి నది ప్రవహిస్తుంది. ఇక్కడే ధర్ముడు దేవతలను ఆశ్రయించి యజ్ఞం నిర్వహించాడు.
ఋషిభిః సముపాయుక్తం యజ్ఞియం గిరిశోభితమ్। ఉత్తరం తీరమేతద్ధి సతతం ద్విజసేవితమ్
ఈ ఉత్తర తీరాన్ని పర్వతాలు అలంకరిస్తున్నాయి. ఇది ఎప్పుడూ ద్విజులు, ఋషులు సందర్శించే పవిత్ర స్థలం. ఇక్కడే వారు యజ్ఞాలు నిర్వహించారు.
సమేన దేవయానేన పథా స్వర్గముపేయుషః। అత్రవై ఋషయోఽన్యేఽపి పురా క్రతుభిరీజిరే
దేవతలు వెళ్ళే మార్గంలోనే వారు స్వర్గానికి చేరుకున్నారు. ఇక్కడే ఇతర ఋషులు కూడా పురాతన కాలంలో యజ్ఞాలు నిర్వహించారు.
అత్రైవ రుద్రో రాజేన్ద్ర పశుమాదత్తవాన్మఖే। పశుమాదాయ రాజేన్ద్ర భాగోయమితి చాబ్రవీత్
ఇక్కడే, ఓ రాజేంద్ర, రుద్రుడు యజ్ఞంలో పశువును తీసుకున్నాడు. ఆ పశువును తీసుకుని, 'ఈ భాగం నా దే' అని ప్రకటించాడు.