స తు రాజా మహేష్వాసశ్చక్రవర్తీ మహారథః। బభూవ సర్వలోకస్ మనోనయననన్దనః
ఆ రాజు, మహాబలుడు, గొప్ప ధనుర్ధారి, చక్రవర్తి, అందరి మనస్సులను, కళ్లను ఆనందింపజేసేవాడిగా మారాడు.
స శుశ్రావ మహాబాహుః కపిలేన మహాత్మనా। పితౄణఆం నిధనం ఘోరమప్రాప్తిం త్రిదివస్య చ
ఆ మహాబాహువు, మహాత్ముడైన కపిలుని నుండి తన పితృవుల ఘోరమైన నాశనాన్ని, వారు స్వర్గాన్ని పొందలేకపోయిన సంగతిని విన్నాడు.
స రాజ్యం సచివే న్యస్య హృదయేన విదూయతా। జగామ హిమవత్పార్శ్వం తపస్తప్తుం నరేశ్వరః
ఆ రాజు తన మనసు బాధతో ఉండగా, రాజ్యాన్ని మంత్రులకు అప్పగించి, హిమాలయ పర్వతాల దగ్గరకు తపస్సు చేయడానికి వెళ్లాడు.
ఆరిరాధయిషుర్గఙ్గాం తపసా దగ్ధకిల్విషః। సోఽపశ్యత నర్రేష్ఠ హిమవన్తం నగోత్తమమ్
తపస్సుతో తన పాపాలు కాలిపోయి, గంగాదేవిని ప్రసన్నం చేసుకోవాలనే కోరికతో, మానవులలో శ్రేష్ఠుడు అయిన వాడు, హిమాలయాన్ని—that గొప్ప పర్వతాన్ని—చూశాడు.
శృఙ్గైర్బహువిధాకారైర్ధాతుమద్భిరలంకృతమ్। పవనాలమ్బిభిర్మేఘైః పరిపిక్తం సమన్తతః
అనేక ఆకారాల శిఖరాలతో, విలువైన ఖనిజాలతో అలంకరించబడి, గాలిలో తేలుతూ మేఘాలు చుట్టూ కప్పిన ఆ పర్వతాన్ని చూశాడు.
నదీకుఞ్జనితమ్బైశ్చ సోదకైరుపశోభితమ్। గుహాకన్దరసంలీనసింహవ్యాఘ్రనిషేవితమ్
నదీ తీరాలు, వనాలు, చల్లని నీటితో అందంగా మెరిసిపోతూ, గుహల్లో దాగి ఉన్న సింహాలు, పులులు సంచరించే ఆ ప్రాంతాన్ని చూశాడు.
శకునైశ్చ విచిత్రాఙ్గైః కూజద్భిర్వివిధా గిరః। భృఙ్గరాజైస్తథా హంసైర్దాత్యూహైర్జలకుక్కుటైః
వివిధ రంగుల పక్షులు అనేక రకాల స్వరాలలో కూస్తూ, నల్లకాకులు, హంసలు, నీటిపక్షులు, నీటికోళులు అక్కడ కనిపించాయి.
మయూరైః శతపత్రైశ్చ జీవంజీవకకోకిలైః। చకోరైరసితాపాఙ్గైస్తథా పుత్రప్రియైరపి
వంద కన్నులతో మెరిసే నెమళ్లు, జీవంజీవక కోయిలలు, నల్ల కళ్లతో ఉన్న చకోరాలు, పిల్లలను ప్రేమించే పక్షులు అక్కడ ఉన్నాయి.
జలస్థానేషు రమ్యేషు పద్మినీభిశ్చ సంకులమ్। సారసానాం చ మధురైర్వ్యాహృతైః సమలంకృతమ్
అందమైన నీటి ప్రదేశాల్లో పద్మపుష్పాలు విరివిగా ఉండి, సరసపక్షుల మధురమైన కూళ్ళతో ఆ ప్రాంతం అలంకరించబడింది.
కిన్నరైరప్సరోభిశ్చ నిషేవితశిలాతలమ్। దిగ్వారణవిషాణాగ్రైః సమన్తాద్ధృష్టపాదపమ్
కిన్నరులు, అప్సరసలు సంచరించే శిలాతలాలు, దిక్పాలకుల ఏనుగుల దంతాలతో చుట్టూ చెట్లు తగిలించబడ్డవి.
విద్యాధరానుచరితం నానారత్నసమాకులమ్। విషోల్వణైర్భుజఙ్గైశ్చ దీప్తాజిహ్వైర్నిషేవితమ్
విద్యాధరులు సంచరించే, నానా రకాల రత్నాలతో నిండిన ఆ పర్వతాన్ని, విషంతో ఉన్న, మెరిసే నాలుకలతో ఉన్న పాములు కూడా నివసించేవి.
క్వచిత్కనకసంకాశం క్వచిద్రజతసంనిభమ్। క్వచిదఞ్జనపుఞ్జాభం హిమవనతముపాగమత్
ఎక్కడో బంగారం లా మెరిసే, ఇంకెక్కడో వెండి లా మెరుస్తూ, మరికొన్ని చోట్ల కాజల్ లా నలుపుగా కనిపించే ఆ హిమవంతాన్ని అతడు చేరుకున్నాడు.
స తు తత్రనరశ్రేష్ఠస్తపో ఘోరం సమాశ్రితః। ఫలమూలామ్బుసంభక్షః సహస్రపరివత్సరాన్
అక్కడ మానవులలో శ్రేష్ఠుడు అయిన వాడు, వెయ్యేళ్ళ పాటు పండ్లు, కందులు, నీరు మాత్రమే తీసుకుంటూ ఘోర తపస్సు చేశాడు.
సంవత్సరసహస్రే తు గతే దివ్యే మహానదీ। దర్శయామాస తం గఙ్గా తదా మూర్తిమతీ స్వయమ్
దివ్యమైన వెయ్యేళ్లు గడిచిన తరువాత, ఆ మహానది అయిన గంగాదేవి, స్వయంగా రూపంతో అతనికి ప్రత్యక్షమైంది.
కిమిచ్ఛసి మహారాజ మ్తః కించ దదాని తే। తద్బ్రవీహి నరశ్రేష్ఠ కరిష్యామి వచస్తవ
"మహారాజా! నీవు ఏమి కోరుకుంటున్నావు? నీకు ఏమి ఇవ్వాలని అనుకుంటున్నావు? చెప్పు మానవశ్రేష్ఠా, నీ మాటను నేను నెరవేర్చుతాను."
ఏవముక్తః ప్రత్యువాచ రాజా హైమవతీం నదీమ్। `తదా భగీరథో రాజన్ప్రణిపత్య కృతాఞ్జలిః'। పితామహా మే వరదే కపిలేన మహానది
అలా అడిగినప్పుడు, ఆ రాజు ఆ స్వర్ణవర్ణ గంగానదిని నమస్కరించి, చేతులు జోడించి ఇలా అన్నాడు: "ఓ మహానది! నా పూర్వికులు అయిన సాగరపుత్రులు, కపిలుని చేతిలో నాశనం అయ్యారు."
అన్వేషమాణాస్తురగం నీతా వైవస్వతక్షయమ్। షష్టిస్తాని సహస్రాణి సాగరాణాం మహాత్మనామ్
అశ్వాన్ని వెతుకుతూ, ఆ మహాత్ములైన సాగరుని అరువై వేల మంది కుమారులు, వైవస్వతుడి చేతిలో నాశనం అయ్యారు.
కపిలం దేవమాసాద్య క్షణేన నిధనం గతాః। తేషామేవం వినష్టానాం స్వర్గే వాసో న విద్యతే
కపిలదేవుని దగ్గరికి వెళ్లి, ఒక్క క్షణంలోనే వారు అంతమయ్యారు; అలా నాశనం అయిన వారికి స్వర్గంలో వాసం ఉండదు.
యావత్తాని శరీరాణి త్వం జలైర్నాభిషిఞ్చసి। తావత్తేషాం గతిర్నాస్తి సాగరాణాం మహానది
ఓ మహానది! నువ్వు నీ జలాలతో వారి శరీరాలను అభిషేకించేవరకు, ఆ సాగరపుత్రులకు స్వర్గానికి మార్గం లేదు.
స్వర్గం నయ మహాభాగే మత్పితౄన్సగరాత్మజాన్। తేషామర్థేఽభియాచామి త్వామహం వై మహానది
ఓ మహాభాగే! నా పితృదేవతలైన సాగరుని కుమారులను స్వర్గానికి చేర్చు. వారి కోసం నేను నిన్ను వేడుకుంటున్నాను, ఓ మహానది!
ఏతచ్ఛ్రుత్వా వచో రాజ్ఞో గఙ్గా లోకనమస్కృతా। భగీరథమిదం వాక్యం సుప్రీతా సమభాషత
రాజు మాటలు వినగానే, అన్ని లోకాలవారు పూజించే గంగా, భగీరథుని మాటలకు ఎంతో ఆనందంతో ఇలా చెప్పింది.
కరిష్యామి మాహారాజ వచస్తే నాత్ర సంశయః। వేగం తు మమ దుర్ధార్యం పతన్త్యా గగనాచ్చ్యుతమ్
మహారాజా! నీ కోరికను తప్పకుండా నెరవేర్చుతాను, ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు. కానీ, ఆకాశం నుంచి పడే నా ప్రవాహాన్ని ఆపడం చాలా కష్టం.
న శక్తస్త్రిషు లోకేషు కశ్చిద్ధారయితుం నృప। అన్యత్ర విబుధశ్రేష్ఠాన్నీలకణ్ఠాన్మహేశ్వరాత్
రాజా! మూడు లోకాలలో ఎవ్వరూ నన్ను తట్టుకోలేరు. దేవతలలో శ్రేష్ఠుడైన నీలకంఠుడు మహేశ్వరుడు తప్ప మరొకరు లేరు.
తం తోషయ రమహాబాహో తపసా వరదం హరమ్। స తు మాం ప్రచ్యుతాం దేవః శిరసా ధారయిష్యతి
బలమైన భుజాలు కలిగినవాడా! వరాలిచ్చే హరుడిని తపస్సుతో సంతోషపెట్టు. ఆ దేవుడు నేను దిగినప్పుడు తన తలపై నన్ను తట్టుకుంటాడు.
స కరిష్యతి తే రకామం పితౄణాం హితకామ్యయా। `తపసాఽఽరాధితః శంభుర్భగర్వాఁల్లోకభావనః
నీ పితృదేవతల మేలు కోసం, శంభువు నీ తపస్సుతో సంతోషించి, నీ కోరికను నెరవేర్చుతాడు. లోకాలను సృష్టించేవాడు ఆయనే.
ఏతచ్ఛ్రుత్వా తతో రాజన్మహారాజో భగీరథః। కైలాసం పర్వతం గత్వా తోషయామాస శంకరమ్
ఇలా వినిన భగీరథ మహారాజు, కైలాస పర్వతానికి వెళ్లి శంకరుణ్ణి సంతోషపరిచేందుకు తపస్సు ప్రారంభించాడు.
తతస్తేన సమాగమ్య కాలయోగేన కేనచిత్। `గహ్గావతరణం రాజన్నయాచత మహీపతిః
తర్వాత, నిర్ణయించిన సమయానికి ఆయనను కలిసిన రాజు, గంగా అవతరణం కోసం ప్రార్థించాడు.
అగృహ్ణాచ్చ వరం తస్మాద్గఙ్గాయా ధారణే నృప। స్వర్గే వాసం సముద్దిశ్ పితౄణాం స నరోత్తమః
రాజా! ఆ మహాత్ముడు, గంగను తట్టుకునే వరాన్ని, తన పితృదేవతలు స్వర్గంలో నివసించేందుకు కావలసిన వరాన్ని కూడా పొందాడు.
ఏషా దేవనదీ పుణ్యా కౌశికీ భరతర్షభ। విశ్వామిత్రాశ్రమో రమ్య ఏష చాత్ర ప్రకాశతే
భరత వంశ శ్రేష్ఠుడా! ఇది దేవతలకు పవిత్రమైన కౌశికీ నది. ఇక్కడే విశ్వామిత్రుని అందమైన ఆశ్రమం ప్రకాశిస్తోంది.
ఆశ్రమశ్చైవ పుణ్యాఖ్యః కాశ్యపస్య మహాత్మనః। ఋశ్యశృఙ్గః సుతో యస్ తపస్వీ సంయతేన్ద్రియః
ఇక్కడే మహాత్ముడైన కశ్యపుని పవిత్రమైన ఆశ్రమం కూడా ఉంది. ఆయన కుమారుడు ఋశ్యశృంగుడు తపస్సులో నిమగ్నమై, ఇంద్రియాలను నియంత్రించుకున్నవాడు.