రరక్ష పృథివీం దేవీం శ్రీమానతులవిక్రమః। ద్వేష్టారస్తస్య నైవాసన్స చ ద్వేష్టి న కంచన
అతడు అపూర్వమైన పరాక్రమంతో భూమిని, భూమిదేవిని రక్షించాడు; అతనికి శత్రువులు లేరు, ఎవ్వరినీ ద్వేషించడు.
సమః సర్వేషు భూతేషు ప్రజాపతిరివాభవత్। బ్రాహ్మణాః క్షత్రియా వైశ్యాః శూద్రాశ్చైవ స్వకర్మసు
అతడు అందరికీ సమానంగా ఉండేవాడు; సృష్టికర్తలాగే. బ్రాహ్మణులు, క్షత్రియులు, వైశ్యులు, శూద్రులు తమ తమ పనుల్లో ఉండేవారు.
స్థితః సుమనసో రాజంస్తేన రాజ్ఞా స్వధిష్ఠితాః। విధవానాథవికలాన్కృపణాంశ్చ బభార సః
ఆ రాజు పాలనలో అందరూ సంతోషంగా, స్థిరంగా ఉండేవారు; వితంతువులు, అనాథలు, దుర్బలులు, దరిద్రులను అతడు ఆదరించేవాడు.
సుదర్శః సర్వభూతానామాసీత్సోమ ఇవాపరః। తుష్టపుష్టజనః శ్రీమాన్సత్యవాగ్దృఢవిక్రమః
అతడు అందరికీ అందంగా, మరో సోమునిలా కనిపించేవాడు; సంతోషంగా, బలంగా, ధన్యుడిగా, సత్యవంతుడిగా, దృఢమైన పరాక్రమంతో ఉండేవాడు.
ధనుర్వేదే తు శిష్యోఽభూన్నృపః శారద్వతస్య సః। గోవిన్దస్య ప్రియశ్చాసీత్పితా తే జనమేజయ
ధనుర్వేదంలో ఆ రాజు శారద్వతునికి శిష్యుడయ్యాడు; జనమేజయా! నీ తండ్రి గోవిందునికి కూడా ప్రియుడయ్యాడు.
లోకస్య చైవ సర్వస్య ప్రియ ఆసీన్మహాయశాః। పరిక్షీణేషు కురుషు సోత్తరాయామజీజనత్
ఆ మహాత్ముడు అందరి మనుషులకు ప్రియుడయ్యాడు; కురువంశం నశించిన తర్వాత, ఉత్తర నుండి ఒక కుమారుడిని పొందాడు.
పరిక్షిదభవత్తేన సౌభద్రస్యాత్మజో బలీ। రాజధర్మార్థకుశలో యుక్తః సర్వగుణైర్వృతః
ఆయన వల్ల సౌభద్రుని కుమారుడైన పరిక్షిత్తు జన్మించాడు; అతడు బలవంతుడు, రాజధర్మాలు, న్యాయాలు బాగా తెలిసినవాడు, అన్ని గుణాలతో కూడినవాడు.
జితేన్ద్రియశ్చాత్మవాంశ్చ మేధావీ ధర్మసేవితా। షడ్వర్గజిన్మహాబుద్ధిర్నీతిశాస్త్రవిదుత్తమః
అతడు ఇంద్రియాలను జయించినవాడు, స్థిరమైన మనస్సు కలవాడు, మేధావి, ధర్మాన్ని ఆచరించేవాడు; ఆరు లోపాలను జయించిన గొప్ప బుద్ధి కలవాడు, రాజనీతి శాస్త్రంలో అగ్రగణ్యుడు.
ప్రజా ఇమాస్తవ పితా షష్టివర్షాణ్యపాలయత్। తతో దిష్టాన్తమాపన్నః సర్వేషాం దుఃఖమావహన్
నీ తండ్రి ఈ ప్రజలను అరవై ఏళ్ళు రక్షించాడు. ఆ తరువాత తన విధిని చేరి, అందరికీ దుఃఖాన్ని తీసుకొచ్చాడు.
తతస్త్వం పురుషశ్రేష్ఠ ధర్మేణ ప్రతిపేదివాన్। ఇదం వర్షసహస్రాణి రాజ్యం కురుకులాగతమ్। బాల ఏవాభిషిక్తస్త్వం సర్వభూతానుపాలకః
అప్పుడే, మానవులలో శ్రేష్ఠుడవైన నీవు, ధర్మమార్గాన్ని అనుసరించావు. ఈ కురు వంశ రాజ్యం వెయ్యేళ్ళు నీకు వచ్చి చేరింది. నీవు చిన్నవాడివుండగానే పట్టాభిషేకం చెయ్యబడి, సమస్త జీవుల రక్షకుడవయ్యావు.
నాస్మిన్కులే జాతు బభూవ రాజా యో న ప్రజానాం ప్రియకృత్ప్రియశ్చ। విశేషతః ప్రేక్ష్య పితామహానాం వృత్తం మహద్వృత్తపరాయణానామ్
ఈ వంశంలో ప్రజలకు ఇష్టమైనవాడిగా, ప్రియమైనవాడిగా లేని రాజు ఎప్పుడూ లేడు. ముఖ్యంగా మన పితామహుల గొప్ప నడవడికను, వారు చేసిన మేలైన పనులను చూస్తే మరింత స్పష్టంగా తెలుస్తుంది.
కథం నిధనమాపన్నః పితా మమ తథావిధః। ఆచక్షధ్వం యథావన్మే శ్రోతుమిచ్ఛామి తత్త్వతః
ఇంత గొప్పవాడైన నా తండ్రి ఎలా మరణించాడు? నిజంగా, పూర్తిగా నాకు చెప్పండి. ఆ సంగతిని నేను విని తెలుసుకోవాలనుకుంటున్నాను.
ఏవం సంచోదితా రాజ్ఞా మన్త్రిణస్తే నరాధిపమ్। ఊచుః సర్వే యథావృత్తం రాజ్ఞః ప్రియహితైషిణః
అలా రాజు అడిగినప్పుడు, నీ మంత్రులు రాజుకు మేలు కోరుతూ, జరిగినదాన్ని యథావిధిగా వివరంగా చెప్పారు.
స రాజా పృథివీపాలః సర్వశస్త్రభృతాం వరః। బభూవ మృగయాశీలస్తవ రాజన్పితా సదా
అప్పట్లో భూమిని పాలించిన రాజు, యుద్ధంలో శూరుడైన నీ తండ్రి, ఎప్పుడూ వేటలో ఆసక్తి కలిగి ఉండేవాడు.
యథా పాణ్డుర్మహాబాహుర్ధనుర్ధరవరో యుధి। అస్మాస్వాసజ్య సర్వాణి రాజకార్యాణ్యశేషతః
బలమైన భుజాలు కలిగిన పాండు యుద్ధంలో అగ్రగణ్యుడై, తన రాజకార్యాలన్నీ మమ్మల్ని పూర్తిగా అప్పగించినట్లే—
స కదాచిద్వనగతో మృగం వివ్యాధ పత్రిణా। విద్ధ్వా చాన్వసరత్తూర్ణం తం మృగం గహనే వనే
ఒకసారి అడవికి వెళ్ళినప్పుడు, పక్షి రెక్కలతో చేసిన బాణంతో ఒక జింకను గాయపరిచాడు. దాన్ని గాయపరిచిన తరువాత, ఆ జింకను అడవి లోతుల్లో వేగంగా వెంబడించాడు.
పదాతిర్బద్ధనిస్త్రింశస్తతాయుధకలాపవాన్। న చాససాద గహనే మృగం నష్టం పితా తవ
పాదచారిగా, కత్తి, విల్లు, బాణాల సంచి ధరించి, నీ తండ్రి ఆ దాగిపోయిన జింకను అడవి లోపల కనుగొనలేకపోయాడు.
పరిశ్రాన్తో వయస్థశ్చ షష్టివర్షో జరాన్వితః। క్షుధితః స మహారణ్యే దదర్శ మునిసత్తమమ్
వయసుతో అలసిపోయి, అరవై ఏళ్ళ వృద్ధుడై, ఆకలితో ఉన్న ఆయన, ఆ మహా అడవిలో ఒక గొప్ప మునిని చూశాడు.
స తం పప్రచ్ఛ రాజేన్ద్రో మునిం మౌనవ్రతే స్థితమ్। న చ కించిదువాచేదం పృష్టోఽపి సమునిస్తదా
రాజు, ముని మౌనవ్రతంలో ఉన్నాడని చూసి, అతడిని ప్రశ్నించాడు. కానీ అడిగినప్పటికీ ఆ ముని ఏమీ మాట్లాడలేదు.
తతో రాజా క్షుచ్ఛ్రమార్తస్తం మునిం స్థాణువత్స్థితమ్। మౌనవ్రతధరం శాన్తం సద్యో మన్యువశం గతః
ఆ తరువాత, ఆకలి, అలసటతో బాధపడుతూ, ఆ ముని స్థిరంగా, ప్రశాంతంగా, మౌనంగా నిలబడి ఉండటాన్ని చూసి, రాజు ఒక్కసారిగా కోపానికి లోనయ్యాడు.
న బుబోధ చ తం రాజా మౌనవ్రతధరం మునిమ్। స తం క్రోధసమావిష్టో ధర్షయామాస తే పితా
ఆ ముని మౌనవ్రతంలో ఉన్నాడని రాజు గ్రహించలేకపోయాడు. కోపంతో ఊగిపోయిన నీ తండ్రి అతడిని అవమానించాడు.
మృతం సర్పం ధనుష్కోట్యా సముత్క్షిప్య ధరాతలాత్। తస్య శుద్ధాత్మనః ప్రాదాత్స్కన్ధే భరతసత్తమ
విల్లు చివరతో నేలపై ఉన్న చనిపోయిన పాము తీసుకుని, ఆ పవిత్రహృదయుడైన ముని భుజంపై ఉంచాడు, ఓ భరతశ్రేష్ఠ.
న చోవాచ స మేధావీ తమథో సాధ్వసాధు వా। తస్థౌ తథైవ చాక్రుద్ధః సర్పం స్కన్ధేన ధారయన్
ఆ జ్ఞానమంతుడు ఏమీ మాట్లాడలేదు, ఇది మంచిదా చెడిదా అని చెప్పలేదు. కోపపడకుండా, మౌనంగా, భుజంపై పామును మోస్తూ అలాగే నిలబడ్డాడు.
తతః స రాజా రాజేన్ద్ర స్కన్ధే తస్య భుజంగమమ్। మునేః క్షుత్క్షామ ఆసజ్య స్వపురం ప్రయయౌ పునః
ఆ తరువాత ఆ రాజు, ఆ ముని భుజంపై పామును ఉంచి, తిరిగి తన నగరానికి వెళ్ళిపోయాడు.
ఋషేస్తస్య తు పుత్రోఽభూద్గతి జాతో మహాయశాః। శృఙ్గీ నామ మహాతేజాస్తిగ్మవీర్యోఽతికోపనః
ఆ మునికి శృంగీ అనే కుమారుడు ఉండేవాడు. అతడు గొప్ప పేరుగాంచినవాడు, అపారమైన తేజస్సు కలవాడు, తీవ్రమైన శక్తి, కోపానికి లోనయ్యే స్వభావం కలవాడు.
బ్రహ్మాణం సముపాగమ్య మునిః పూజాం చకార హ। సోఽనుజ్ఞాతస్తతస్తత్ర శృఙ్గీ శుశ్రావ తం తదా
ఆ ముని బ్రహ్మను దర్శించి పూజ చేశాడు. తరువాత అనుమతి తీసుకుని, అక్కడే శృంగీ ఆ సంఘటన గురించి విన్నాడు.
సఖ్యుః సకాశాత్పితరం పిత్రా తే ధర్షితం పురా। మృతం సర్పం సమాసక్తం స్థాణుభూతస్య తస్య తమ్
ఓ రాజులలో శ్రేష్ఠుడా, నీ స్నేహితుని తండ్రి, నీ తండ్రిని ఒకసారి అవమానించాడు. అప్పుడు నీ తండ్రి నిశ్చలంగా నిలబడి ఉండగా, అతని మీద మృత సర్పాన్ని వేసి ఉంచాడు.
వహన్తం రాజశార్దూల స్కన్ధేనానపకారిణమ్। తపస్వినమతీవాథ తం మునిప్రవరం నృప
ఆపరాధం చేయని నీ తండ్రి, ఓ రాజా, ఆ మహాతపస్వి, మహర్షుల్లో గొప్పవాడు, ఆ మృత సర్పాన్ని తన భుజంపై మోస్తూ ఉండేవాడు.
జితేన్ద్రియం విశుద్ధం చ స్థితం కర్మణ్యథాద్భుతమ్। తపసా ద్యోతితాత్మానం స్వేష్వఙ్గేషు యతం తదా
అతడు ఇంద్రియాలను జయించినవాడు, పవిత్రమైనవాడు, అద్భుతమైన కార్యాలలో స్థిరమైనవాడు, తపస్సుతో ప్రకాశించే మనస్సున్నవాడు, ఆ సమయంలో తన శరీరాన్ని పూర్తిగా నియంత్రించుకున్నవాడు.
శుభాచారం శుభకథం సుస్థితం తమలోలుపమ్। అక్షుద్రమనసూయం చ వృద్ధం మౌనవ్రతే స్థితమ్। శరణ్యం సర్వభూతానాం పిత్రా వినికృతం తవ
అతడు మంచిపనులు చేసే వాడు, శుభమైన మాటలు చెప్పేవాడు, స్థిరంగా ఉండేవాడు, లోభం లేనివాడు, చిన్న మనసు లేనివాడు, అసూయ లేనివాడు, వృద్ధుడు, మౌనవ్రతంలో ఉండేవాడు, అన్ని జీవులకు ఆశ్రయం ఇచ్చేవాడు. అయినా నీ తండ్రి అతనిని అవమానించాడు.