త్రసదస్యుస్తు తాన్దృష్ట్వా ప్రత్యగృహ్ణాద్యథావిధి। అభిగమ్య మహారాజ విషయాన్తే మహామనాః
త్రసదస్యుడు వారిని చూసి, సంప్రదాయమార్గంలో ఆహ్వానించి, మహారాజా! వారు తన రాజ్య సరిహద్దులోకి వచ్చినప్పుడు, ఎంతో గౌరవంతో స్వాగతించాడు.
అర్చయిత్వా యథాన్యాయమైక్ష్వాకో రాజసత్తమః। సమస్తాంశ్చ తతోఽపచ్ఛత్ప్రయోజనముపక్రమే
ఇక్ష్వాకువంశంలో పుట్టిన ఆ మహారాజు, వారందరినీ యథావిధిగా సత్కరించి, వచ్చిన పని ఏమిటో ముందుగా అడిగాడు.
విత్తకామానిహ ప్రాప్తాన్విద్ధి నః పృథివీపతే। యథాశక్త్యవీహింస్యాన్యాన్సంవిభాగం ప్రయచ్ఛ నః
రాజా! మేమంతా ధనం కోసం ఇక్కడికి వచ్చామని తెలుసుకో. మీ శక్తికి తగ్గట్టు, ఇతరులకు హాని చేయకుండా, మాకు ఒక భాగం ఇవ్వండి.
తత ఆయవ్యయౌ పూర్ణౌ తేషాం రాజా న్యవేదయత్। ఏతజ్జ్ఞాత్వా హ్యుపాదద్ధ్వం యదత్రవ్యతిరిచ్యతే
ఆ రాజు, ఆదాయ వ్యయాలను పూర్తిగా చూపించి, 'ఇక్కడ మిగిలినది ఏదైనా ఉంటే, దాన్ని తెలుసుకుని తీసుకోండి' అని చెప్పాడు.
తత ఆయవ్యయౌ దృష్ట్వాసమౌ సమమతిర్ద్విజః। సర్వథా ప్రాణినాం పీడాముపాదానాదమన్యత
ఆ తరువాత, ఆదాయం, ఖర్చు రెండూ సమానంగా ఉన్నాయని చూసిన ద్విజుడు, ఏదైనా తీసుకుంటే అన్ని జీవులకు బాధ కలుగుతుందని భావించాడు.
తతః సర్వే సమేత్యాథ తే నృపాస్తం మహామునిమ్। ఇదమూచుర్మహారాజ సమవేక్ష్య పరస్పరమ్
ఆ తరువాత, ఆ రాజులు అందరూ కలిసి, పరస్పరం మాట్లాడుకుని, మహామునికి ఇలా అన్నారు: 'మహారాజా!'
అయం వై దానవో బ్రహ్మన్నిల్వలో వసుమాన్భువి। తమతిక్రమ్య సర్వేఽద్యవయం చార్తామహే వసు
'బ్రహ్మన్! ఈ ఇల్వలుడు భూమిపై ధనవంతుడైన దానవుడు. మనమంతా అతన్ని దాటి, మనకు కావలసిన ధనం పొందుదాం.'
తేషాం తదాసీదుచితమిల్వలస్యైవ భిక్షణమ్। తతస్తే సహితా రాజన్నిల్వలం సముపాద్రవన్
అప్పుడు వారందరూ కలిసి, ఇల్వలుని వద్ద భిక్ష అడగాలని నిర్ణయించుకుని, ఓ రాజా! అందరూ కలసి ఇల్వలుని వద్దకు వెళ్లారు.
ఇల్వలస్తాన్విదిత్వా తు మహర్షిసహితాన్నృపాన్। ఉపస్థితాన్సహామాత్యో విషయాన్తే హ్యపూజయత్
ఇల్వలుడు, మహర్షులతో పాటు వచ్చిన రాజులు, వారి అమాత్యులను తన రాజ్య సరిహద్దులో ఆహ్వానించి, గౌరవంగా ఆదరించాడు.
తేషాం తతోఽసురశ్రేష్ఠస్త్వాతిథ్యమకరోత్తదా। సుసంస్కృతేన కౌరవ్య భ్రాత్రా వాతాపినా తదా
ఆ సమయంలో, కౌరవుడా, అసురులలో శ్రేష్ఠుడైన ఇల్వలుడు తన సోదరుడు వాతాపితో కలిసి, వారికి ఎంతో ఘనతతో అతిథి సేవ చేశాడు.
తతో రాజర్షయః సర్వే విషణ్ణా గతచేతసః। వాతాపిం సంస్కృతం దృష్ట్వా మేషభూతం మహాసురమ్
అప్పుడు మహాసురుడైన వాతాపిని మేక రూపంలో తయారుచేసినదాన్ని చూసి, అందరు రాజర్షులు మనసు కోల్పోయి, విచారంతో నిండిపోయారు.
అథాబ్రవీదగస్త్యస్తాన్రాజర్షీనృషిసత్తమః। విషాదో వో న కర్తవ్యో హ్యహం భోక్ష్యే మహాసురమ్
అప్పుడు ఋషిశ్రేష్ఠుడైన అగస్త్యుడు ఆ రాజర్షులను చూసి, "మీరు బాధపడవద్దు; ఈ మహాసురుణ్ని నేను తినేస్తాను," అని చెప్పాడు.
ధుర్యాసనమథాసాద్య నిషసాద మహానృషిః। తం పర్యవేషద్దైత్యేన్ద్ర ఇల్వలః ప్రహసన్నివ
తర్వాత ఆ మహర్షి గౌరవాసనాన్ని అధిరోహించి కూర్చున్నాడు. ఇల్వలుడు, దైత్యాధిపతి, చిరునవ్వుతో అతనికి భోజనం వడ్డించాడు.
అగస్త్య ఏవ కృత్స్నం తు వాతాపిం బుభుజే తతః। `బహ్వన్నాశాపి తే మేఽస్తీత్యవదద్భక్షయన్స్వయమ్
అప్పుడు అగస్త్యుడు ఒక్కడే వాతాపిని మొత్తం తినేసాడు. తాను తింటూ, "నాకు ఇంకా ఎక్కువ ఆహారం కావాలి," అని అన్నాడు.
భుక్తవత్యసురోఽహ్వానమకరోత్తస్య చేల్వలః। `వాతాపే ప్రతిబుధ్యస్వ దర్శయన్బలతేజసీ। తపసా దుర్జయో యావదేష త్వాం నాతివర్తతే
అసురుణ్ని తిన్న తర్వాత, ఇల్వలుడు 'వాతాపీ, లేచి రా! నీ బలాన్ని చూపించు. ఈ తపస్సుతో అపరాజితుడైన ముని నిన్ను మించిపోకముందు బయటకు రా,' అని పిలిచాడు.
తతస్తస్యోదరం భేత్తుం వాతాపిర్వేగమాహరత్। తమబుధ్యత తేజస్వీ కుమ్భయోనిర్మహాతపాః
అప్పుడు వాతాపి అగస్త్యుని పొట్టను చీల్చుకుని బయటకు రావాలని శక్తిని కూడగట్టాడు. కానీ తేజస్సుతో నిండిన మహాతపస్వి కుంభయోని అతనిని బయటకు రానీయలేదు.
స వీర్యాత్తపసోగ్రస్తు ననర్ద భగవానృషిః। ఏష జీర్ణోసి వాతాపే మయా లోకస్య శాన్తయే
తన తపస్సు బలంతో ఆ మహర్షి గట్టిగా అరవుతూ, "వాతాపీ, లోకానికి శాంతికోసం నీవు నాలో జీర్ణమయ్యావు," అని చెప్పాడు.
ఇత్యుక్త్వా స్వకరాగ్రేణ ఉదరం సమతాడయత్। త్రిరేవం ప్రతిసంరబ్ధస్తేజసా ప్రజ్వలన్నివ
అలా చెప్పి, తన చేతి అంగుళంతో పొట్టను మూడుసార్లు బలంగా కొట్టాడు. అతని తేజస్సు అగ్నిలా ప్రకాశించింది.
తతో వాయుః ప్రాదురభూదధస్తస్య మహాత్మనః। శబ్దేన మహతా తాత గర్జన్నివ యథా ఘనః
అప్పుడు ఆ మహాత్ముని కింద భాగం నుంచి గొప్ప గాలి ఉద్భవించింది. ఆ శబ్దం మేఘం గర్జించినట్లు మహా ధ్వనితో వినిపించింది.
వాతాపే నిష్క్రమస్వేతి పునః పునరువాచ హ। తం ప్రహస్యాబ్రవీద్రాజన్నగస్త్యో మునిసత్తమః। కుతో నిష్క్రమితుం శక్తో మయా జీర్ణస్తు సోసురః
ఇల్వలుడు, 'వాతాపీ, బయటకు రా!' అని మళ్లీ మళ్లీ పిలిచాడు. అప్పుడు అగస్త్యుడు నవ్వుతూ, 'అతడు ఎలా బయటకు వస్తాడు? ఆ అసురుడు నా లోపల పూర్తిగా జీర్ణమయ్యాడు,' అని అన్నాడు.
ఇల్వలస్తు విషణ్ణోఽభూద్దృష్ట్వా జీర్ణం మహాసురమ్। ప్రాఞ్జలిశ్చ సహామాత్యైరిదం వచనమబ్రవీత్। కిమర్థముపయాతాః స్థ బ్రూత కిం కరవాణి వః
మహాసురుడు జీర్ణమైపోయినదాన్ని చూసి ఇల్వలుడు మునిగిపోయాడు. అమాత్యులతో కలిసి చేతులు జోడించి, 'మీరు ఎందుకు వచ్చారు? నాకు చెప్పండి, మీకోసం ఏమి చేయాలి?' అని అడిగాడు.
ప్రత్యువాచ తతోఽగస్త్యః ప్రహసన్నిల్వలం తదా। ఈశోస్యసుర విద్మస్త్వాం వయం సర్వే ధనేశ్వరమ్
అప్పుడు అగస్త్యుడు నవ్వుతూ, 'ఓ అసురా, మేమందరం నిన్ను ధనాధిపతిగా తెలుసు,' అని ఇల్వలునికి చెప్పాడు.
ఏతే చ నాతిధనినో ధనాశా మహతీ మమ। యథాశక్త్యవిహింస్యాన్యాన్సంవిభాగం ప్రయచ్ఛ నః
ఇవాళ్ళందరికీ పెద్దగా ధనం లేదు. నాకు మాత్రం ధనంపై గొప్ప ఆశ ఉంది. ఇతరులకు హాని చేయకుండా, నీ శక్తికి తగినంతగా మాకు భాగం ఇవ్వు.
తతోఽవమత్య తమృషిమిల్వలో వాక్యమబ్రవీత్। దిత్సితం యది వేత్సి త్వంతతో దాస్యామి తే వసు
అప్పుడు ఇల్వలుడు ఆ ఋషిని తక్కువగా చూసి, 'ఇచ్చేది నీకు తెలుసుంటే, నేను నీకు ధనం ఇస్తాను,' అన్నాడు.
గవాం దశసహస్రాణి రాజ్ఞామేకైకశోఽసుర। తావదేవ సువర్ణస్య దిత్సితం తే మహాసుర
ఓ అసురా, ప్రతి రాజుకు పది వేల గోవులు, అంతే పరిమాణంలో బంగారం కూడా నీవు ఇవ్వాలి, మహాసురా.
మహ్యం తతో వై ద్విగుణం రథశ్చైవ హిరణ్మయః। మనోజవౌ వాజినౌ చ దిత్సితం తే మహాసుర
నాకు మాత్రం రెండింతలు, బంగారు రథం, మనసు వేగంతో పరిగెత్తే రెండు గుర్రాలు కూడా నీవు ఇవ్వాలి, మహాసురా.
ఉల్వలస్తు మునిం ప్రాహ సర్వమస్తి యథాఽఽత్థ మామ్। సర్వమేతత్ప్రదాస్యామి హిరణ్యం గాశ్చ యద్ధనమ్। రథం తు యదవోచో మాం నైతం విద్మ హిరణ్మయమ్
ఉల్వలుడు ఆ మునికి ఇలా అన్నాడు: "మీరు చెప్పినట్టు అన్నీ నాలో ఉన్నాయి. బంగారం, ఆవులు, నాకు ఉన్న సర్వ సంపదలు మీకిచ్చేస్తాను. మీరు చెప్పిన బంగారు రథం మాత్రం నాకు తెలియదు."
న మే వాగనృతా కాచిదుక్తపూర్వా మహాఽసుర। విజ్ఞాయతాం రథః సాధు వ్యక్తమస్తి హిరణ్మయః
నా నోట ఎప్పుడూ అబద్ధం రాలేదు, మహాసురా. ఆ రథాన్ని పరిశీలించండి, అది నిజంగా బంగారంతో తయారై ఉంది.
విజ్ఞాయమానః స రథః కౌన్తేయాసీద్ధిరణ్మయః'। తతః ప్రవ్యథితో దైత్యో దదావభ్యధికం వసు
ఆ రథాన్ని పరిశీలించినప్పుడు, కుంతీ కుమారా, అది నిజంగా బంగారు రథమే అని తెలిసింది. అప్పుడు ఆ దైత్యుడు భయపడి, ఇంకా ఎక్కువ ధనం ఇచ్చాడు.
వివాజీ చ సువాజీ చ తస్మిన్యుక్తౌ రథే హయౌ। ఊహతుః స వసూనాశు తావగస్త్యాశ్రమం ప్రతి। సర్వాన్రాజ్ఞః సహాగస్త్యాన్నిమేషాదివ భారత
ఆ రథానికి రెండు వేగవంతమైన, శ్రేష్ఠమైన గుర్రాలు జోడించబడ్డాయి. అవి ఆస్తిని, రాజులతో పాటు అగస్త్యుని ఆశ్రమానికి క్షణంలోనే తీసుకువెళ్లాయి, ఓ భారతా.